Ελευθερία ή θάνατος

Το διλημματικό σύνθημα «Ελευθερία ή θάνατος» ήταν σύμφυτο με την ιδέα της Επανάστασης του 1821, χάρη στην οποία δημιουργήθηκε το νεοελληνικό έθνος-κράτος. Δεν ήταν η πρώτη φορά που υιοθετήθηκε. Ηταν μια φράση που την είχε διαδώσει ο Πάτρικ Χένρι (1736-1799), από τους θεμελιωτές της Αμερικής, στη διάρκεια του αμερικανικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας (1775). Ο ιταλός λιμπρετίστας Mεταστάζιο (το έργο του οποίου «Τα Ολύμπια» έχει μεταφράσει ο Ρήγας Βελεστινλής) είχε χρησιμοποιήσει το σύνθημα ως επαναστατική κραυγή σε όπερες του Βιβάλντι, του Χέντελ, του Μπαχ. Το σύνθημα ήταν απαραίτητο για την Επανάσταση, αποδομούσε την αποδοχή της κατάκτησης ενός λαού από τον σουλτάνο και διεκδικούσε την ελευθερία – επειδή η κατάκτηση ισοδυναμούσε με θάνατο της ελεύθερης βούλησης αυτού του λαού. Η φιλελεύθερη εθνογένεση της νέας Ελλάδας προϋπέθετε τον ξεσηκωμό.

Η ελληνική Επανάσταση, δηλαδή, έγινε για την ελευθερία. Για την εθνική ελευθερία χύθηκε πολύ αίμα και στη συνέχεια – αφού η ελευθερία προϋποθέτει τον γεωγραφικό χώρο στον οποίο αναπτύσσεται το έθνος-κράτος, χώρο κοινής ταυτότητας και κυριαρχίας. Η ιδέα της κυριαρχίας παραμένει ισχυρή, γι’ αυτό άλλωστε είναι δεδομένη η υπεράσπιση των συνόρων της χώρας αν, για οποιονδήποτε λόγο, από οποιονδήποτε επιβουλέα, αμφισβητηθούν. Ο πατριωτισμός ταυτίζεται με την ιδέα της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης και ενώνει διαφορετικές μεταξύ τους ιδεολογίες για την οργάνωση του κράτους, δεξιές και αριστερές.

Τα παραπάνω καταστατικά δεν τα θυμόμαστε απλώς κάθε επέτειο της Επανάστασης, ως τυπική δήλωση που επισφραγίζει την ειρηνική συνθήκη που απολαμβάνουμε ως χώρα μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου (και τον τερματισμό του Εμφυλίου). Είναι ζωτική προϋπόθεση της ύπαρξής μας. Αν η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι συγκλονιστική ιδέα είναι διότι ακριβώς ενισχύει και την ταυτότητα και την κυριαρχία, υπερασπίζοντας την ελευθερία: την καταστατική δύναμη της δημοκρατίας. Η συμμετοχή στην υπερεθνική αυτή ομοσπονδία είναι η μεγάλη σημερινή ατυχία της Ουκρανίας που καλείται να υπερασπίσει με τις δυνάμεις της και τα σύνορά της και την εθνική κυριαρχία της. Η εισβολή της Ρωσίας στη χώρα θέτει σε κίνδυνο, πρωτίστως, το δικαίωμα ενός ελεύθερου λαού στην αυτοδιάθεση. Και τι άλλο θα μπορούσε να κάνει ένας λαός όπως ο ουκρανικός απέναντι σε έναν εισβολέα από το να αμυνθεί; Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει από το να προστατέψει τον ζωτικό χώρο του, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της πατρίδας του;

Προφανώς, η υπεράσπιση της ανεξαρτησίας των Ουκρανών είναι πολιτική επιλογή. Επιλογή με κόστος τον θάνατο, τη θυσία για τις επόμενες γενιές. Αυτό όφειλαν να το αναγνωρίσουν όσοι, στη Δύση, και στην Ελλάδα, απέναντι στα πραγματικά γεγονότα οχυρώνονται πίσω από μια δήθεν ουδέτερη ειρηνοφιλία.

Διαβάζω, π.χ., τη δήλωση του τραγουδιστή Γιώργου Νταλάρα, ο οποίος, προσπαθώντας να εξηγήσει τη συμμετοχή του στη συναυλία «για την ειρήνη», ισχυρίζεται ότι είναι «με τα θύματα του πολέμου και δεν θα συμμετέχ[ει] σε κανένα πολιτικό παιχνίδι».

Μα φυσικά συμμετέχει σε ένα πολιτικό παιχνίδι: σε ένα παιχνίδι απομάκρυνσης της ελληνικής κοινής γνώμης από το πραγματικό διακύβευμα του δράματος στην Ουκρανία: από την προσπάθεια της Ρωσίας να ακυρώσει την ελευθερία και την αυτοδιάθεση των Ουκρανών. Από την προσπάθεια υποδούλωσης ενός ανεξάρτητου και ελεύθερου έθνους.

Φανταστείτε, ας πούμε, όταν οι αγωνιστές στην Ελλάδα διεκδικούσαν «Ελευθερία ή Θάνατο», οι Δυτικοί να διακήρυσσαν την ειρήνη. Ο διάσημος βάρδος λόρδος Μπάιρον να διακήρυσσε «ειρήνη» και, στη συνέχεια, στο Ναυαρίνο, οι στόλοι να παρατηρούσαν από μακριά τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο να βιαιοπραγεί με όλη του την άνεση…