«Μέδουσα», όπως ιστορία της ελληνικής τέχνης

Το δάπεδό της στρώθηκε με τούβλα. Κάποια άλλη στιγμή μετατράπηκε σε δεξαμενή με καμένα ορυκτέλαια περιστοιχισμένη από μια ξύλινη αποβάθρα φτιαγμένη από καραβόξυλα. Ελάχιστα χρόνια αργότερα ο παράπλευρος χώρος της «παραδόθηκε» στις φλόγες. Και στο ενδιάμεσο υποδέχτηκε φιλόξενα τα πρώτα δειλά εικαστικά βήματα δημιουργών που ο χρόνος θα δικαίωνε ως καλλιτέχνες πρώτης γραμμής, όπως, μεταξύ άλλων, ο Γιώργος Ρόρρης και ο Γιώργος Γυπαράκης, η Αιμιλία Παπαφιλίππου και η Βάλλυ Νομίδου, ο Anton και η Λίνα Μπέμπη.

Επί τέσσερις δεκαετίες στην γκαλερί Μέδουσα, λίγα μόλις σκαλάκια κάτω από τον αριθμό 7 της οδού Ξενοκράτους, γράφτηκαν μερικές σημαντικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας της τέχνης με εκθέσεις τολμηρές, που άφησαν εποχή και στις οποίες χωρίς παρωπίδες βρήκαν στέγη τόσο καλλιτέχνες που εκφράζονταν με παραδοσιακούς τρόπους, όσο και εκείνοι που αποτελούσαν εκπροσώπους της πρωτοπορίας, σε μια εποχή – κυρίως την πρώτη δεκαετία μετά τη Μεταπολίτευση – που η πόλωση στον εικαστικό χώρο βρισκόταν στο απόγειό της.

Η ιστορική αυτή αίθουσα τέχνης και η δημιουργός της, η γεμάτη πάθος, αφοσίωση και δυναμισμό Μαρία Δημητριάδη – η οποία χάθηκε πρόωρα -, βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας μεγάλης έκθεσης «Μέδουσα Αίθουσα Τέχνης (1979-2017)» που πραγματοποιείται στον ισόγειο χώρο του Μουσείου Μπενάκη της οδού Πειραιώς υπό την επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Ελισάβετ Πλέσσα και σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Σταύρου Παπαγιάννη / Stage Design Office.

230 ΕΡΓΑ. Μέσα σε ένα περιβάλλον με σκούρους τόνους και υποβλητικό φωτισμό, περί τα 230 έργα τέχνης – μεγάλο μέρος των οποίων ανήκαν στην προσωπική συλλογή της Μαρίας Δημητριάδη και δωρήθηκαν στην Εθνική Πινακοθήκη – παίρνουν τον ρόλο των λημμάτων ενός λεξικού της σύγχρονης ελληνικής τέχνης. Και οργανωμένα κατά ενότητες επιτρέπουν στον επισκέπτη να «διαβάσει» την πορεία του εγχώριου εικαστικού γίγνεσθαι επί σχεδόν μισό αιώνα μέσα από σπάνιες δημιουργίες – επί παραδείγματι, από το τρίπτυχο της Αιμιλίας Παπαφιλίππου «Κουτιά / Καθρέφτες» παρουσιάζεται το μοναδικό τμήμα που σώθηκε και είχε παρουσιάσει στο υπόγειο της Μέδουσας (1986) – και μουσειακού επιπέδου έργα. Να περιεργαστεί τα έργα του Αλέξη Ακριθάκη που έφεραν σε αμηχανία ως προς το στήσιμό τους τη νεαρή τότε Μαρία Δημητριάδη, με αποτέλεσμα ο καλλιτέχνης να ζητήσει βοήθεια από τον μυθικό Ιόλα. Και κάπως έτσι να γεννηθεί μια σπάνια φιλία αλλά και να ανοιχθεί ένας δρόμος γνωριμίας με τον Τάκι, έργα του οποίου υπάρχουν επίσης στην έκθεση. Να δει τα ζωγραφικά έργα της Μαρίας Σπέντζα, θείας της Δημητριάδη, η οποία τη μύησε από παιδί στον κόσμο της τέχνης μέσα από τις συντροφιές της με τους Γιάννη Μόραλη και Νίκο Χατζηκυριάκο Γκίκα, και τα γλυπτά από πλεξιγκλάς του Νάκη Ταστσιόγλου, ο οποίος μαζί με την υπεύθυνη της Μέδουσας Πηνελόπη Ταράτσα και τον ζωγράφο Μίλτο Μιχαηλίδη – η εντυπωσιακή του εγκατάσταση «Λιγότερο από το μηδέν» δεσπόζει στην καρδιά της έκθεσης – αποτελούν τους εκτελεστές της διαθήκης της Μαρίας Δημητριάδη.

Να περιεργαστεί τα πολλά διαφορετικά ρεύματα και υλικά: από τη χειρονομιακή αφαίρεση του Γιώργου Λαζόγκα έως τη γεωμετρία στα έργα της Ναυσικάς Πάστρα και από τα σιδερένια γλυπτά του Κώστα Κουλεντιανού και τα κυπαρίσσια μέσα από το βλέμμα του Μάριου Πράσινου έως τα μαγνητικά κοσμήματα του Τάκι, τους σκαλισμένους σε ξύλο ελιάς αγγέλους του Πάνου Ραϋμόνδου και τα σχέδια του Μίνωα Αργυράκη, που φιλοτεχνήθηκαν κατά την παραμονή του στο παραθαλάσσιο Καρμπονέρας της Ισπανίας το 1969.

Η διαδρομή στον χρόνο και στην εγχώρια κατά κύριο λόγο καλλιτεχνική παραγωγή ολοκληρώνεται με ένα ασπρόμαυρο φωτογραφικό κολάζ με τη Μαρία Δημητριάδη και προσωπικότητες από τον κόσμο της τέχνης, σε στιγμές καθημερινές, ανεμελιάς, εγκαινίων, χορού και ανάπαυλας, ενώ το εγχείρημα που έχει με επιτυχία καταφέρει να ισορροπήσει ανάμεσα στη χαρισματική προσωπικότητα της ιδρύτριας της γκαλερί και στο αποτύπωμα που η αίθουσα τέχνης της δημιούργησε στον εικαστικό χώρο ολοκληρώνεται με μια μνημειακή έκδοση που σχεδίασε η Μαρία Βεϊοπούλου και επιμελήθηκε η Ελισάβετ Πλέσσα.