«Να μασκαρέψουν το απεχθές και αδηφάγο εγώ τους»

«Με έμαθε τι σημαίνει σκοπός και νόημα της ζωής. Έμαθα μαζί της να βγαίνω με ασφάλεια απ’ τα θολά τοπία και τις αφηρημένες έννοιες. Να κοιτάζω κατά πρόσωπο τον άλλον και να τον προσεγγίζω με αγάπη και άδολα. Ήταν σαν δεύτερη μάνα μαζί μου». Κι όμως, η εξομολόγηση του Αντωνάκη για την ελληνογερμανίδα δασκάλα του Ματούλα Μύλλερ, στην ομότιτλη νουβέλα του Δημήτρη Νόλλα (εκδ. Ικαρος), αφορά ένα «φάντασμα». Μια γυναίκα που ξεκινά τη διαδρομή της από το Αιάκειο της Κορσικής στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, για να ξεκινήσει μια δεύτερη ζωή στην οδό Πατησίων της μεταπολεμικής Αθήνας. Εκεί θα προσφερθεί να δώσει αφιλοκερδώς μαθήματα Γραμματικής και Ιστορίας στα παιδιά της φτώχειας – γεγονός που θα της χρεώσουν σε κατοπινή δίκη, κατηγορούμενη για παράνομη δράση, «υποκινούμενη υπό ελαχίστων αναρχικών». Ο Αντωνάκης και οι φίλοι του – ανάμεσά τους ο αφηγητής – θα θυμηθούν ύστερα από χρόνια το αδειανό (;) πουκάμισο μιας γυναίκας που πέρασε από τη ζωή τους, πριν την τυλίξει το μυστήριο σε μια Ελλάδα που προσπαθούσε να μετατρέψει τα τραύματα σε εμπειρίες. Αλλοτε επιτυχημένα, άλλοτε όχι. Από τη νουβέλα του Δ. Νόλλα, που αναμένεται στις 21 του μήνα, το «Β» προδημοσιεύει ένα απόσπασμα.

«Η Ματίλντε Μύλλερ, αφού πέρασε λίγα βράδια στο χωριό, φιλοξενούμενη στο σπίτι του ξαδέρφου της Ματίας, το κτήμα του οποίου συνόρευε με το δικό της, καθώς το δικό της σπίτι, παρατημένο τόσα χρόνια, ήταν πιο παγωμένο κι απ’ τον πάγο. Μαζί μ’ αυτόν τον ξάδερφο βρέθηκε λίγες μέρες μετά στο Μόναχο αρχικά σαν βοηθός του, τον οποίο οι κάτοικοι του χωριού, με οριακή πλειοψηφία είναι αλήθεια, είχαν ορίσει να τους εκπροσωπήσει στη συνέλευση των Συμβουλίων. Οι λόγοι που τον ακολούθησε ήταν πως πολύ σύντομα είχε καταλάβει πως δεν είχε τίποτα το ουσιαστικό να κάνει εκεί πάνω, αφού τίποτα δεν την συνέδεε με τους ανθρώπους του τόπου, μια απόφαση που δεν χρειάστηκε να της πάρει καιρό. Αυτό που την είχε τρομάξει ήταν πως ξαναέβλεπε μπροστά της να γίνονται όλα όσα είχε βιώσει λίγα χρόνια πριν στην Αθήνα του Διχασμού και αλίμονο ήταν γραμμένο θα ξαναζούσε μετά είκοσι έτη στην ίδια πόλη, όταν μάτωνε από τον εμφύλιο σπαραγμό που θα ξεσπούσε στα χρόνια της γερμανικής Κατοχής. Είχε χρειαστεί να βρεθεί σε μια μακρινή και άγνωστη γωνιά της κεντρικής Ευρώπης για να συνειδητοποιήσει πόσο εύκολα και πόσο γρήγορα σε μια κοινότητα μπορεί ν’ αρχίσει να τρώει ο ένας τον άλλον.

Και το σημαντικότερο που είχε νιώσει ήταν πως επειδή είναι δυσβάσταχτο και καθόλου εύκολο στον άνθρωπο να φανερώσει το μίσος για τον γείτονά του, χρειάζεται και ο ένας και ο άλλος να περιβληθούν με ξένο μανδύα, αγορασμένο ή δανεικό, για να μπορέσουν να μασκαρέψουν το απεχθές και αδηφάγο εγώ τους. Το οποίο ενδύεται την κατά σάρκα στολή του εξεγερμένου κοσμοδιορθωτή ή του υπερασπιστή των νόμων και της τάξης, ενώ αυτό για το οποίο διψάει η ψυχή του, αυτό που τον αφήνει ξάγρυπνο τις νύχτες, αυτό που κάνει το γλυκό ψωμί φαρμάκι, αυτό που μετατρέπει μια ερωτική νύχτα σε κοπιώδη κωπηλασία στο κέντρο μιας ανταριασμένης Αχερουσίας, αυτό που του τρώει τα ίδια του τα σωθικά κι αυτό που φαντάζεται πως θα τον γαλήνευε για πάντα, θα ήταν να δαγκώσει το αυτί του πλησίον του, ναι, αυτού του ηλιθίου, που είναι ανίκανος να καταλάβει πως θέλω το καλό του, πως γι’ αυτόν και την ευτυχία των παιδιών του βρίσκομαι εδώ και μάχομαι. Με αποτέλεσμα, ενόσω στήνεται ο βωμός της ανθρωποθυσίας, να κορυφώνεται το άγχος, οι ενοχές, η σύγχυση, οι μανίες και οι κρίσεις κατάθλιψης με κορυφώσεις ευφορίας, και κυρίως την ανάδειξη μιας διαφορετικής πραγματικότητας, παράλληλης μ’ αυτήν που βιώνουν θύτες και θύματα, επιταχύνοντας την εν εκστάσει φρενών προσέλευσή τους στον τόπο της θυσίας. Η Ματίλντε, τη μέρα που συμπέρανε πως σε κάθε περίπτωση αλληλοσπαραγμού η ψυχική στολή είναι αναγκαία, αφού χτίζεται με φροντίδα πετραδάκι πετραδάκι και βήμα βήμα στη διάρκεια μιας ζωής, αναρωτήθηκε μήπως ήταν κάποιο κυνικό ρεύμα που την είχε συμπαρασύρει. Πράγματι η επίδραση των γεγονότων και του διχασμού που στροβίλιζε εκείνον τον ξεχασμένο από τον Θεό τόπο, η Ματούλα σημείωνε, όπως μας εξιστορούσε ο Αντωνάκης, πως εκείνος ο τόπος μπορεί να ήταν ξεχασμένος από τον Θεό, απ’ τους ανθρώπους όμως και τις αδυναμίες τους σαφώς και όχι, όπως είχαν αποδείξει τα συμβάντα και ο χειρισμός τους, λίγο μετά, κι αυτό πρέπει να είχε επηρεάσει τη μετέπειτα ζωή της».