Τα αόρατα κοιτάσματα του Χρόνη Μπότσογλου

Η πρόταση της εφημερίδας – την οποία ευχαριστώ – να αναφερθώ στην προσωπικότητα του εκλιπόντος Χρόνη Μπότσογλου, σπουδαίου ζωγράφου, δασκάλου, φίλου και συμμαθητή, με βρήκε βαθύτατα περίλυπο, παρόλο που γνώριζα από καιρό την ήδη κακή υγεία του. «Η τέχνη είναι μια διαμαρτυρία για τον θάνατο» έλεγε ο Εγγονόπουλος. Ισως και ο ύμνος της ζωής να αναφέρεται επίσης σιωπηλά σ’ αυτόν.

Η σχέση του Μπότσογλου με τη ζωή είχε χαρακτήρα ρεαλιστικό και βιωματικό. Γι’ αυτό και σε όλες τις εκφάνσεις του έργου του η σχέση αυτή παραμένει δεσπόζουσα.  Πιστεύοντας ότι η λειτουργία της μνήμης μετέχει και καθορίζει αποφασιστικά τη συνείδηση, τον απασχόλησε το νεκρομαντείο των ψυχών σε μια σειρά έργων, σχετικών με τη Νέκυια, 1993-2002, από τη ραψωδία λ’ της Οδύσσειας του Ομήρου. Εργάστηκε επίσης σε σειρές έργων με θέματα ειδικού ενδιαφέροντος όπως «Ανθρωποι Χωρίς Ρούχα», «Τα επαγγέλματα», «Οψεις παλαιού ελαιοτριβείου της Μυτιλήνης», παλαιότερα και ό,τι άλλο ζωγράφιζε δημιουργούσε στον θεατή την αίσθηση μιας ακτινογραφίας που διεισδύει σε μη ορατά κοιτάσματα ζωής, στα οποία,  αν έχει την ευαισθησία να δει, του αποκαλύπτεται ένας κόσμος πρωτοφανέρωτος, μυστηριακής υποστάσεως με ψιθύρους εγκάτων.

Ο Μπότσογλου ήταν ιδιαιτέρως αγαπητό πρόσωπο, γιατί ακτινοβολούσε ένα πηγαίο αίσθημα ενδιαφέροντος κι αγάπης σε βαθμό ιερότητας. Η τέχνη του ήταν για αυτόν η ράβδος ανιχνεύσεως των πηγών της ψυχής των ανθρώπων, του δράματος και των προσπαθειών τους να υπάρξουν στο εναγώνιο και δυσανάβατο ταξίδι της ζωής.

Ο ανθρωποκεντρισμός του ήταν η έμμονη ιδέα που διέτρεχε ολόκληρη τη συγκινητική του ζωγραφική, αλλά και ο προσανατολισμός της ζωής του. Η έγνοια του και η πίστη του στη ζωγραφική ποτέ δεν μετατοπίστηκαν σε ένα ασυνεπές στη γνησιότητά του εικαστικό μόρφωμα, ώστε να χριστεί κι αυτός «μοντέρνος» με τους κραυγαλέους, απνευμάτιστους και μιμούμενους ασυστόλως γνωστούς τρόπους. Η συναισθηματική και νοηματική πύκνωση που συγκροτείται στα έργα του και από τα οποία εκπέμπεται η προσωπική του αύρα – πράγματι αποκαλυπτική της μοναδικότητάς της – μορφοποιεί εκείνο ακριβώς που μέσω της ιδιοπροσωπίας του κομίζει το πραγματικά νέο στη ζωγραφική, εκείνο δηλαδή που έχει χαθεί μέσα στην ομοιομορφία και την ισοπέδωση που κυριάρχησε στον καιρό μας.

Μέσα από τη σωρεία των επαίνων που θα ήθελα να αναφέρω για τον ζωγράφο που έχασε ο τόπος μας, είναι και ο βαθμός της αντίστασής του στο να επιμένει να ζωγραφίζει με τον δικό του παραστατικό τρόπο. Διότι η υφιστάμενη ιδεολογική τρομοκρατία είχε και έχει ως αποτέλεσμα, όχι μόνο να καθορίζει αν η ζωγραφική πρέπει να είναι παραστατική ή αφηρημένη, αλλά και αν η ίδια η ζωγραφική μπορεί πλέον να υπάρχει.  Δηλαδή, όταν ο Μπότσογλου ζωγράφιζε τα έμπλεα στοργής και τρυφερότητος πορτρέτα της μητέρας του ή τα υπέροχα πορτρέτα της Ελένης, ήταν ζωγράφος μιας «επαρχίας», μακριά από τα ιστορικά παρισινά τεκταινόμενα, όπου η ζωγραφική είχε ήδη ακυρωθεί σκίζοντας τα λευκά τελάρα της.

ΧΩΡΙΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Φαντάζομαι την καρδιά του, «περίλυπον έως θανάτου», αν είχε προλάβει να ακούσει ότι στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, στην οποία υπήρξε και πρύτανης, δεν διδάσκεται πλέον η αγαπημένη του ζωγραφική τέχνη. Οπως δεν στεγάζεται και στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το οποίο έχει αναλάβει την ανάδειξη νέων καλλιτεχνικών εκφάνσεων, όπως video art, body art, land art, κατασκευές, γενικά το οτιδήποτε, και σπανίως τη ζωγραφική που θεωρείται ξεπερασμένη, αφού δεν εκφράζει πλέον την εποχή μας. Δηλαδή, μετά τη Γενιά του ’30 και από τον πόλεμο μέχρι σήμερα ολόκληρη σχεδόν η εικαστική δημιουργία του τόπου μας είναι δυσεύρετη έως απούσα στα Εθνικά Μουσεία Σύγχρονης Τέχνης. Ποιες έντρομες και ανθελληνικές συνειδήσεις επιβάλλουν έναν τέτοιο παραλογισμό;

Αποχαιρετώ με συγκίνηση τον μεγάλο έλληνα ζωγράφο Χρόνη Μπότσογλου.

Ο Σωτήρης Σόρογκας είναι ζωγράφος, ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου