Ηχοδύναμα

Μάλερ: Το μαγικό κέρας του παιδιού, μεταγραφές για μικρό σύνολο Radek Baborak, Baborak Ensemble, Animal Music

Ο Radek Baborak δεν χρειάζεται συστάσεις: ίσως ο πιο σημαντικός κορνίστας της εποχής μας, επί χρόνια σολίστ της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Βερολίνου, με παγκόσμια παρουσία είτε ως σολίστ δίπλα σε κορυφαίους αρχιμουσικούς και ορχήστρες είτε παίζοντας μουσική δωματίου στην οποία είναι εξαιρετικά παραγωγικός. Ομως, εδώ, μια ακόμα πλευρά του αποκαλύπτεται. Και η έκπληξη είναι κάτι περισσότερο από θετική: ο σπουδαίος μουσικός ως μεταγραφέας για μικρά ορχηστρικά σύνολα έργων γραμμένων για μεγάλη ορχήστρα.

Πνευματική μήτρα αυτής της δουλειάς είναι η σπουδαία παράδοση που ξεκίνησε ο Αρνολντ Σένμπεργκ στη Βιέννη μετά το γύρισμα του 19ου προς τον 20ό αιώνα. Οταν κρέμασε την επιγραφή «Απαγορεύεται η είσοδος σε κριτικούς» στον χώρο που δουλεύονταν και ενίοτε παίζονταν αυτές οι μεταγραφές, ο Σένμπεργκ ήξερε τι έκανε. Η εποχή του δεν ήταν ακόμα σε θέση να τις αξιολογήσει – κάτι που δεν κάνει εντύπωση, αν σκεφτεί κανείς ότι δεν είχε καν καταφέρει να κατανοήσει το ίδιο το πρωτότυπο έργο του Μάλερ, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο της μεταγραφικής δουλειάς του Σένμπεργκ, του Στάιν και άλλων μουσικών του κύκλου τους, κυρίως μελών της «Δεύτερης Σχολής της Βιέννης». Σταδιακά, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η δουλειά αυτή άρχισε να γίνεται ευρέως κατανοητή – άλλωστε, είχε και σημαντικό πρακτικό περιεχόμενο: αυτές οι μεταγραφές, εκτός των άλλων, είχαν κύριο σκοπό να επιτρέψουν να παίζονται έργα σε τόπους που δεν μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις μεγάλων ορχηστρών και που, φυσικά, στην εποχή που έγιναν δεν υπήρχε ούτε η δυνατότητα αναπαραγωγής του ήχου με τεχνικά μέσα.

Ο Baborak συνεχίζει σήμερα σε αυτή τη λογική. Και για όποιον έχει συνείδηση της ιστορίας της μουσικής, το εγχείρημα δεν μπορεί να το αναλάβει κανείς ελαφρά τη καρδία, καθώς οι προκλήσεις και οι συγκρίσεις είναι αμείλικτες. Ο Baborak τις υπερβαίνει με απόλυτη επιτυχία, τόσο ως μεταγραφέας όσο και ως «πρώτος μεταξύ ίσων» μιας μικρής ομάδας σπουδαίων οργανιστών και τραγουδιστών που υπηρετούν αυτές τις μεταγραφές με τρόπο αξιοθαύμαστο.

Πιο αξιοθαύμαστο όμως είναι το πώς οι ίδιες υπηρετούν τη μουσική επί της οποίας έγιναν. Το να καταφέρει κανείς να μη χαθεί τίποτα από την αίσθηση της μουσικής του Μάλερ, όταν από ένα σύνολο εκατό μουσικών πέφτει σε λιγότερους από δέκα, δεν είναι απλή υπόθεση. Πολύ περισσότερο, το να καταφέρνει να προσθέσει κάτι νέο, την ώρα που δεν θίγει το αρχικό μουσικό κεφάλαιο. Ο Baborak τα πετυχαίνει και τα δύο. Και έτσι έχουμε εδώ έναν Μάλερ που όμοιό του δεν έχουμε ξανακούσει μεταξύ των ουκ ολίγων μεταγραφών που έχουν, εν τω μεταξύ, προϋπάρξει. Ο ακροατής μπορεί να περιμένει κάτι πραγματικά διαφορετικό. Εναν εντελώς νέο αρμονικό φωτισμό αυτής της σπηλαιώδους, γεμάτης από σκοτεινές στενωπούς και φωτεινά ανοίγματα σε διαρκή εναλλαγή, μοναδικής μουσικής, που άλλαξε για πάντα την ιστορία της τέχνης. Σίγουρα της μουσικής, μα ίσως όχι μόνο αυτής.