Πόλος φωτός, κόντρα στο ρεύμα

Γνώρισα τη Μαριέττα Γιαννάκου σε δύσκολους και για τις δυο μας καιρούς και γι’ αυτή τη συνάντηση θέλω εδώ να μιλήσω. Δεν θα αναφερθώ στα σπουδαία και στα σημαντικά που έκανε στη διάρκεια της πολιτικής της καριέρας και τα οποία σήμερα όλος ο πολιτικός κόσμος αναγνωρίζει. Θα αναφερθώ μόνο στο βίωμά μου από τη συνάντηση με αυτή τη σπάνια πολιτικό.

Ηταν το 2006, τη χρονιά που ξέσπασε η αντιπαράθεση για το εγχειρίδιο Ιστορίας της ΣΤ’ Δημοτικού, μια αντιπαράθεση που θα σημάδευε και τη δική της και τη δική μου ζωή. Η διαμάχη πήρε γρήγορα διαστάσεις συμβολικού πολέμου για το έθνος, την εθνική ιστορία και την εθνική ταυτότητα και οι πολίτες χωρίστηκαν σε υποστηρικτές και σε πολέμιους του επίμαχου εγχειριδίου που το χαρακτήριζαν εθνοκτόνο. Πολύ γρήγορα οι αντίπαλοι του βιβλίου πήραν το πάνω χέρι. Η Μαριέττα Γιαννάκου ήταν τότε υπουργός Παιδείας, πολιτικός πρώτης γραμμής και η πίεση που δεχόταν για την απόσυρση του εγχειριδίου, το οποίο διδασκόταν από τον Σεπτέμβριο του 2006 στα σχολεία, ήταν τεράστια. Προερχόταν μάλιστα σε μεγάλο βαθμό από ένα κοινό που δεν της ήταν καθόλου αδιάφορο και που θα της στοίχιζε λίγο αργότερα και τη βουλευτική της έδρα. Ταυτόχρονα, την ίδια εποχή, είχε η ίδια ανοίξει και το ζήτημα της μεταρρύθμισης των ΑΕΙ, μιας μεταρρύθμισης που αν είχε προχωρήσει θα είχαμε αποφύγει τα χειρότερα που περίμεναν τα ελληνικά πανεπιστήμια. Οπως μου είπε κάποια στιγμή αργότερα, πιεσμένη από τις δημοσκοπήσεις που έφθαναν στο γραφείο της, το βιβλίο τής στοίχιζε τη δημοτικότητα που είχε κερδίσει από όλο το κυβερνητικό της έργο. Είχε δηλαδή απόλυτη συνείδηση του πολιτικού κόστους που είχε η στάση της να μην εγγραφεί στη λίστα των υπουργών τού «να καώσι». Αρνήθηκε να το αποσύρει επαναλαμβάνοντας μονότονα ότι τα βιβλία, αν ήταν να τα αποσύρουν οι πολιτικοί, θα έπρεπε και να τα γράφουν.

Ηταν λοιπόν όταν ηχούσαν οι κραυγές του Γεωργιάδη, του Ψωμιάδη και άλλων εθναμυντόρων, που πήρε την πρωτοβουλία να με καλέσει στο γραφείο της για να συζητήσουμε. Εκ των υστέρων κατάλαβα ότι ήθελε να με ζυγίσει, να καταλάβει με τι είχε να κάνει, πόσο μπορούσα να αντέξω τον πόλεμο που μας περίμενε. Οταν προσπάθησα να της παρουσιάσω το βιβλίο, κατάλαβα ότι το είχε μελετήσει διεξοδικά και είχε ιδία γνώμη για το περιεχόμενό του. Δεν χρειάζεται να μου εξηγήσετε τίποτα, μου είπε. Το βιβλίο δεν φταίει σε τίποτα, οι καιροί φταίνε και οι εκλογές που έρχονται. Εντυπωσιάστηκα αμέσως με την ειλικρίνειά της, τη σταθερότητά της, την πολιτική της οξυδέρκεια. Εκτοτε τη συνάντησα 5-6 φορές όσο ήταν υπουργός και άλλες τόσες περίπου μετά, στο νοσοκομείο αρχικά, με το αμαξίδιο στη συνέχεια. Στις συναντήσεις μας, που όσο ήταν υπουργός είχαν θέμα τη διαχείριση της κρίσης που προκαλούσε η παραμονή του βιβλίου στα σχολεία, ήταν συχνά αυθόρμητη και αυτοβιογραφική. Μου μιλούσε για το Γεράκι όπου μεγάλωσε και που τύχαινε να είναι στον δρόμο μου για τον δικό μου αγαπημένο τόπο, το Κυπαρίσσι. Είχε χρόνια να πάει και όποτε περνούσα από ‘κεί, ταυτισμένη τότε μαζί της, με ρωτούσαν πότε θα τους πάω τη Γιαννάκου. Οταν της το έλεγα, γελούσε με την καρδιά της.

Αγαπημένο της όμως θέμα ήταν η πολιτική. Εκτιμούσε την Ανανεωτική Αριστερά, στην οποία δεν της απέκρυψα ότι ανήκα. Συμπαθούσε πολύ τον Λεωνίδα Κύρκο. Και έστελνε χαιρετίσματα στον Φώτη Κουβέλη. Και είχε πολύ ψηλά τον εθνάρχη. Αυτός την είχε ξεχωρίσει. Μου έλεγε συχνά ότι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής θεωρούσε ότι η μεγαλύτερη αρετή για τον πολιτικό είναι η αντοχή. Και αυτή την αντοχή έπρεπε στα δύσκολα να επιδείξει. Ηταν εξάλλου πεπεισμένη ότι ο Καραμανλής ο νεότερος «θα το καθάριζε κάποια στιγμή το θέμα», διότι δεν ήταν κανένας δεξιός παλαιάς κοπής. Εκεί έπεφτε έξω και για τον Καραμανλή και για τους δεξιούς εκσυγχρονιστές που όσο το θέμα φούντωνε αυτοί της έκοβαν τις γέφυρες. Ηταν όμως πια για εκείνη μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Αν αποσύρω το βιβλίο, έλεγε, αμαυρώνω την πολιτική μου φυσιογνωμία και παύω να αντιπροσωπεύω στο κόμμα μου αυτό που είμαι. Και ήταν ένα πόλος φωτός. Το είχε διεκδικήσει πολλές φορές πηγαίνοντας κόντρα στο ρεύμα. Οταν η Εκκλησία είχε κηρύξει τον πόλεμο των ταυτοτήτων, ήταν η μοναδική υπουργός που δεν πήγε να υπογράψει στις λίστες του Χριστόδουλου, όπως έκαναν οι συνάδελφοί της, παρουσία των καναλιών. Πρόσφατα δεν δίστασε να καταψηφίσει στη Βουλή το σχέδιο νόμου που έφερε η κυβέρνηση Μητσοτάκη για τη συνεπιμέλεια. Αυτό πίστευε ότι ήταν το σωστό, αυτό έκανε. Η Μαριέττα Γιαννάκου ήταν σπουδαία με σπάνιο πολιτικό ήθος. Και αδέκαστη. Το καταλάβαμε πολύ καλά όταν χρειάστηκε να αλλάξει τη ζωή της μετά την απώλεια της βουλευτικής της έδρας και την πρώτη περιπέτεια της υγείας της.

Σκέφτηκα πολλές φορές από τότε πόσα θα είχαμε γλιτώσει αν είχε αποσύρει εκείνη το βιβλίο και όχι ο διάδοχός της, ο Στυλιανίδης. Πρώτα, πόσα εκείνη θα είχε γλιτώσει που μέχρι να εκταθώ στην πολιτική, το 2012, τραβούσε το κάρο του «συνωστισμού» στις δημόσιες εμφανίσεις της και ήταν στο στόχαστρο της ανθρωποφαγίας. Μετά ήταν και τα δικά μου, λιγότερο γνωστά αλλά επίσης τραυματικά. Με δική της προτροπή όμως είχαμε επιλέξει τον δρόμο της «διόρθωσης» του βιβλίου προκειμένου να το σώσουμε. Το υπερασπιζόταν μέχρι τις τελευταίες της συνεντεύξεις. Οταν τη ρωτούσαν γι’ αυτό, απορούσε πώς μπορεί να έχουν γνώμη όσοι δεν το έχουν διαβάσει. Και όταν είχαν περάσει αρκετά χρόνια, προσκεκλημένες και οι δύο στα Χανιά για μια εκδήλωση, μου εκμυστηρεύθηκε τον τρόπο με τον οποίο άφηνε άφωνους τους εμμονικούς του «συνωστισμού»: «Με τούτα και με τ’ άλλα την κάνατε πλούσια τη Ρεπούση, 175.000 αντίτυπα πούλησε το βιβλίο της». Ηξερε φυσικά ότι δεν μου ανήκαν τα πνευματικά δικαιώματα. Είχε όμως χιούμορ η Μαριέττα Γιαννάκου. Και εκτός από πολιτικός ήταν και ψυχίατρος.

Η Μαρία Ρεπούση είναι ιστορικός ΑΠΘ