Πράσινες σχολικές αυλές σε δημόσια χρήση

Το 2002 δημοσίευσα ένα άρθρο στο «Βήμα της Κυριακής» σχετικά με την ιδέα της πράσινης ανάπλασης των χιλιάδων σχολικών αυλών – ασφαλτοστρωμένων μέχρι τότε – σε ολόκληρη τη χώρα. Με σχέδια και αριθμούς αποδείκνυα ότι μπορούσε να επιτευχθεί ταυτόχρονα ένας διπλός στόχος: πρώτον, οι μαθητές και η εκπαιδευτική κοινότητα να απολαμβάνουν ένα πολύ πιο ελκυστικό και βιώσιμο περιβάλλον στην καθημερινότητα και, δεύτερον, η πόλη να αποκτήσει νέους πράσινους και δενδροφυτευμένους χώρους σε πυκνή διάταξη μέσα στον αστικό χώρο.

Τα τελευταία χρόνια αρκετές προσπάθειες έγιναν σε διάφορες πόλεις, πάντως λίγες και αποσπασματικές σε σχέση με τα χιλιάδες σχολικά συγκροτήματα που υπάρχουν στη χώρα.

Σήμερα, 20 χρόνια μετά, και ύστερα από την παρατεταμένη υπερδεκαετή οικονομική κρίση, το σοκ της πανδημίας, και τα νέα επιτακτικά προτάγματα της κλιματικής κρίσης, του στόχου των βιώσιμων πόλεων, επαναφέρω την πρόταση, με μια κρίσιμη και ουσιαστική συμπληρωματική επέκταση: οι πράσινες αυλές, τα νέα αυτά πάρκα των γειτονιών, να αποδοθούν σε δημόσια χρήση για όλους τους πολίτες, σε όλο το χρονικό διάστημα που τα σχολεία παραμένουν κλειστά. Καθώς ο χρόνος αυτός υπερβαίνει το 50% της καθημερινής ζωής, είναι φανερό πως μια εκτεταμένη εφαρμογή σε ολόκληρη την Ελλάδα θα άλλαζε ριζικά την εικόνα των πυκνοδομημένων αστικών περιοχών.

Πράσινες σχολικές αυλές

Μέσα στο σύνολο των σχολικών κτιρίων υπάρχουν αξιόλογα δείγματα αρχιτεκτονικής, του νεοκλασικισμού και του μοντερνισμού, παρά το γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες επαναλαμβάνεται μονότονα ένα τυποποιημένο μοτίβο του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων. Εκεί όμως που δεν είχε δοθεί η ελάχιστη σημασία φαίνεται να είναι οι σχολικές αυλές. Μονότονες, ισοπεδωμένες αλάνες, συνήθως ασφαλτοστρωμένες ή τσιμεντοστρωμένες, χωρίς ίχνος πρασίνου, χωρίς κάποια αρχιτεκτονική αφήγηση, όπου στην καλύτερη περίπτωση υπάρχουν ένα έως δύο γηπεδάκια μπάσκετ και μια σιδηρόφρακτη πάντα περίφραξη, παλαιού τύπου.

Η αυλή, ο μόνος υπαίθριος χώρος του σχολείου, αλλά και ο πιο αγαπημένος και οικείος στους μαθητές, μπορεί εύκολα και με σχετικά χαμηλό κόστος να εξοπλιστεί με όλα εκείνα τα φυσικά και τεχνικά στοιχεία που καθιστούν ελκυστικό και ευχάριστο έναν ελεύθερο χώρο.

Με τη διαμόρφωση νησίδων πρασίνου, τη φύτευση δέντρων και θάμνων, την κατασκευή ελαφρών στεγασμένων και προστατευόμενων υπαίθριων χώρων, την τοποθέτηση αστικού εξοπλισμού, καθιστικών και εικαστικών κατασκευών, μπορούν να μεταμορφωθούν ριζικά οι προαύλιοι χώροι και να αποκατασταθεί η χαμένη αποστολή τους, να επενεργούν δηλαδή θετικά στη συνείδηση, στην αίσθηση και στην καθημερινότητα των μαθητών.

Η εφαρμογή ενός προγράμματος ανάπλασης των σχολικών αυλών με την ευθύνη των αρμόδιων φορέων είναι δυνατόν να εξυγιάνει τις αισθητικές και λειτουργικές αδυναμίες των σχολικών συγκροτημάτων προσφέροντας ένα πλήρως αναβαθμισμένο μικροπεριβάλλον σε αυτά.

Απόδοση σε κοινωφελή χρήση

Οι σχολικές αυλές, που κατά μέσον όρο διαθέτουν έκταση περί τα 1.000-1.500 τ.μ., αποτελούν ένα εξαίρετο απόθεμα δημόσιου ελεύθερου χώρου για τους κατοίκους των αντίστοιχων γειτονιών. Η περίοδος μη λειτουργίας των σχολείων, συμπεριλαμβανομένων του καλοκαιριού, των εορτών και των ωρών κατά τη διάρκεια της ημέρας, αγγίζει το 50% του συνολικού χρόνου. Κατά την απόδοση των αυλών σε κοινωφελή χρήση θα πρέπει να εξασφαλιστούν, με ευθύνη των δήμων, η φύλαξή τους και η αντικατάσταση των περιφράξεων με πτυσσόμενα μεταλλικά κιγκλιδώματα.

Η πρόταση ανάπλασης των σχολικών αυλών αποκτά ακόμα μεγαλύτερο ειδικό βάρος αν αναλογιστεί κανείς πόσο χρήσιμοι και αξιοποιήσιμοι θα μπορούσαν να είναι οι αναβαθμισμένοι πλέον χώροι αποδιδόμενοι σε κοινωφελή χρήση, και συγκεκριμένα σε χρήση πάρκου γειτονιάς.

Με την ανάπλαση των σχολικών αυλών και την απόδοσή τους σε κοινωφελή χρήση μπορούν να επιτευχθούν δύο σημαντικοί στόχοι:

· Ο σχολικός χώρος, που αποτελεί για τον μαθητή τον πρώτο βασικό χώρο κοινωνικής επικοινωνίας και ανάπτυξης του αισθήματος της ομαδικότητας και της συλλογικότητας, συνδέεται έμμεσα με τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο (γειτονιά, σπίτι), αμβλύνοντας έτσι την αίσθηση του αποξενωμένου και καταναγκαστικού χώρου εκπαίδευσης.

· Οι πυκνοδομημένες γειτονιές σε όλα τα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας επανακτούν ή πολλαπλασιάζουν τους χώρους πρασίνου και αναψυχής.

· Επιτυγχάνεται ο βιώσιμος στόχος των πόλεων των 15 λεπτών, όπου μέσα στον χρόνο αυτόν προσεγγίζει κανείς με τα πόδια ένα πάρκο γειτονιάς.

Τα εικονογραφημένα παραδείγματα από το ιστορικό 2ο Γυμνάσιο της Ικτίνου στο κέντρο της Θεσσαλονίκης είναι ενδεικτικά του μετασχηματισμού που μπορεί να γίνει σε χιλιάδες σχολικά συγκροτήματα σε ολόκληρη τη χώρα.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – συγκοινωνιολόγος και συγγραφέας