Ανάβει το φιτίλι η Ρωσία αναγνωρίζοντας τους αυτονομιστές

«Ολα έχουν ήδη αποφασιστεί. Οι τηλεφωνικές επικοινωνίες και η ανταλλαγή λόγων ανησυχίας δεν πρόκειται να σταματήσουν τίποτα. Το τρένο έχει ήδη αναχωρήσει από τον σταθμό» έγραφε χθες η καταξιωμένη ρωσίδα πολιτική αναλύτρια Τατιάνα Στανόβαγια στο Τwitter, ενώ ο πλανήτης νόμιζε πως βλέπει μία αχνή ακτίνα διπλωματικής ελπίδας πάνω από την Ουκρανία, έπειτα από τις δύο τηλεφωνικές επικοινωνίες που είχε την Κυριακή με τον Βλαντίμιρ Πούτιν ο Εμανουέλ Μακρόν και την ανακοίνωση του Ελιζέ ότι τόσο ο ρώσος όσο και ο αμερικανός πρόεδρος «αποδέχθηκαν καταρχήν» (ο Τζο Μπάιντεν υπό τον όρο να μη γίνει ρωσική εισβολή) την ιδέα να συναντηθούν προσεχώς για συνομιλίες. Η Στανόβαγια έκανε μάλιστα λόγο για «απίστευτη αφέλεια» των δυτικών ηγετών. Οι εξελίξεις φάνηκε να τη δικαιώνουν. Αργά χθες, έπειτα από μία επιμελώς χορογραφημένη συνεδρίαση του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας, και παρά τις προειδοποιήσεις της Δύσης για επιβολή κυρώσεων, ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναγνώρισε ως ανεξάρτητες τις δύο αποσχισθείσες περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας, τις αυτοανακηρυχθείσες Λαϊκή Δημοκρατία του Ντονέτσκ και Λαϊκή Δημοκρατία του Λουγκάνσκ. Στη συνέχεια, μάλιστα, διέταξε να σταλούν εκεί «ειρηνευτικές δυνάμεις» -τορπιλίζοντας έτσι τις ειρηνευτικές συμφωνίες του Μινσκ, κλιμακώνοντας δραματικά την ένταση και ανοίγοντας τον δρόμο σε μία ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και μία από τις χειρότερες συγκρούσεις στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ενημέρωσε τηλεφωνικά πρώτους για την απόφασή του να υπογράψει διάταγμα με το οποίο αναγνωρίζει την ανεξαρτησία του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ τον γάλλο πρόεδρο και τον γερμανό καγκελάριο – αμφότεροι εξέφρασαν, σύμφωνα με το Κρεμλίνο, «την απογοήτευσή τους». Κατόπιν, κι ενώ τόσο στο Κίεβο, το Παρίσι και την Ουάσιγκτον συνεδρίαζαν εκτάκτως τα Συμβούλια Εθνικής Ασφάλειας και η ουκρανική κυβέρνηση ζητούσε έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο ρώσος πρόεδρος απηύθυνε διάγγελμα 50 λεπτών προς το ρωσικό έθνος: περιέγραψε την Ουκρανία ως αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Ρωσίας, αποκαλώντας τον Λένιν «δημιουργό και αρχιτέκτονά» της, δήλωσε πως η Ανατολική Ουκρανία είναι αρχαίο ρωσικό έδαφος και πως η Ρωσία «καταληστεύτηκε» από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, κατηγόρησε την Ουκρανία ότι «ελέγχεται από το εξωτερικό» και «έχει γίνει μία αποικία ανδρείκελων», απείλησε να της δείξει «με τι μοιάζει η πραγματική απο-κομμουνιστικοποίηση», επανέλαβε όλα τα γνωστά του παράπονα για το ΝΑΤΟ, και τη Δύση.

ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, ΕΕ και Βρετανία καταδίκασαν σθεναρά την απόφαση που ο ίδιος ο Πούτιν δήλωσε ότι «έπρεπε να είχε πάρει από καιρό». Για «κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου καθώς και των συμφωνιών του Μινσκ» έκαναν λόγο σε κοινή τους ανακοίνωση οι ηγέτες της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σημειώνοντας πως η ΕΕ «θα αντιδράσει με κυρώσεις εναντίον όσων εμπλέκονται». Τις πρώτες κυρώσεις – απαγόρευση επενδύσεων, εμπορίου και χρηματοδότησης στο Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ – ανακοίνωσε ήδη χθες ο Λευκός Οίκος ενώ τα τηλέφωνα ανάμεσα στους ηγέτες της Ουκρανίας, των ΗΠΑ, της Γαλλίας και της Γερμανίας είχαν πάρει φωτιά.

Ομως η αλληλουχία των γεγονότων έχει σημασία. Σε ένα πρώτο στάδιο, χθες το πρωί, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου χαρακτήρισε «πρόωρο» το να γίνεται λόγος για μία συνάντηση κορυφής Πούτιν – Μπάιντεν. Κατόπιν, ενώ δυτικοί αξιωματούχοι προειδοποιούσαν πως οι ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις είναι πλέον «έτοιμες» για μία μεγάλης κλίμακας εισβολή, η Μόσχα πολλαπλασίασε τις καταγγελίες περί επιθετικότητας των ουκρανικών κυβερνητικών δυνάμεων. Μεταξύ άλλων, κατήγγειλε πως απέτρεψε ουκρανική «ομάδα δολιοφθοράς – αναγνώρισης» που επιχείρησε να εισβάλει στο έδαφός της, σκοτώνοντας πέντε δολιοφθορείς – μία ακόμα καταγγελία που απορρίφθηκε ως «fake news» από το Κίεβο, μία ακόμα εξέλιξη σύμφωνη με το μοτίβο που έχουν επανειλημμένα προβλέψει οι δυτικές κυβερνήσεις: ότι η Μόσχα κατασκευάζει άλλοθι ώστε να εισβάλει στην Ουκρανία.

Οι φιλορώσοι αυτονομιστές που ελέγχουν το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ είχαν ανακοινώσει την Παρασκευή πως μεταφέρουν τους αμάχους στη ρωσική περιφέρεια Ροστόφ λόγω του φόβου ευρείας κλίμακας επίθεσης από τον ουκρανικό στρατό, κηρύσσοντας την επομένη «γενική επιστράτευση». Χθες, λίγο πριν ξεκινήσει η έκτακτη συνεδρίαση του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας, οι ηγέτες στις δύο αποσχισθείσες περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας ζήτησαν από τον Πούτιν να τις αναγνωρίσει ως ανεξάρτητες: η τηλεοπτική μετάδοση της συνεδρίασης του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας απλώς ενέτεινε την αίσθηση πως το σενάριο στη Μόσχα ήταν ήδη γραμμένο. Οσο για τη σκηνοθεσία, με «δραματική ταινία στο Netflix» το παρομοίασε ο ανταποκριτής της Guardian Σον Γουόκερ.

Το ρωσικό Συμβούλιο Ασφαλείας συνεδριάζει κατά κανόνα κεκλεισμένων των θυρών. Χθες όμως, όλοι είδαν τον Πούτιν καθισμένο μόνο του σε ένα μεγάλο λευκό τραπέζι και τους αξιωματούχους ασφαλείας του να στήνονται με τη σειρά σε ένα λευκό αναλόγιο προκειμένου να παρουσιάσουν μία ζοφερή εικόνα της κατάστασης στο Ντονμπάς. Ο ειδικός απεσταλμένος για την Ουκρανία, Ντμίτρι Κόζακ, διαβεβαίωσε πως Κίεβο και Δύση δεν έχουν πρόθεση να εφαρμόσουν τις ειρηνευτικές συμφωνίες του Μινσκ, επισημαίνοντας πως η Ρωσία αναγκάζεται να δαπανά «αστρονομικά ποσά» σε ανθρωπιστική βοήθεια για τις δύο αποσχισθείσες περιοχές του Ντονμπάς. Ο επικεφαλής της FSB, Αλεξάντερ Μπόρτνικοφ, είπε στον ρώσο πρόεδρο ότι η κατάσταση στις επίμαχες περιοχές βαίνει επιδεινούμενη και πως σχεδόν 70.000 κάτοικοί τους έχουν καταφύγει μέχρι στιγμής στη Ρωσία. Ο ρώσος υπουργός Αμυνας Σεργκέι Σόιγκου κατήγγειλε την Ουκρανία ότι έχει ενισχύσει τον βομβαρδισμό των επίμαχων περιοχών και ότι ενδεχομένως να ετοιμάζεται να τις ανακαταλάβει διά της βίας, επεσήμανε μάλιστα πως η Ουκρανία – που εγκατέλειψε το πυρηνικό της οπλοστάσιο μετά την ανεξαρτητοποίησή της από την ΕΣΣΔ – έχει μεγαλύτερες «πυρηνικές δυνατότητες» από το Ιράν ή τη Βόρεια Κορέα. Ο πρώην πρωθυπουργός και νυν αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, είπε πως είναι «προφανές» ότι η Ουκρανία δεν χρειάζεται τις δύο περιοχές, και πως μία πλειοψηφία των Ρώσων θα στήριζε την ανεξαρτησία τους. Ηταν μία συνάντηση προσεκτικά σχεδιασμένη ώστε να δώσει την εντύπωση ενός ηγέτη που φτάνει προσεκτικά σε μία σημαντική απόφαση, αφού ζυγίσει όλα τα στοιχεία. Ο Πούτιν δεν δίστασε μάλιστα να επιπλήξει δημόσια τον επικεφαλής της αντικατασκοπίας του, Σεργκέι Ναρίσκιν, όταν αυτός δεν είπε αυτά ακριβώς που έπρεπε να πει. Κι έπειτα φρόντισε να παρατείνει το σασπένς δηλώνοντας πως θα ανακοίνωνε αργότερα την απόφασή του.