NON PAPER

Δύο χρόνια χωρίς
Σαν σήμερα, πριν από δύο χρόνια, ολοκληρώθηκε η «γραφή ζωής» της Κικής Δημουλά. Λίγες μέρες αργότερα, καταγράφηκε το πρώτο κρούσμα κορωνοϊού στην Ελλάδα εγκαινιάζοντας την εποχή του παράλογου. Από τότε, έχω «κολλήσει» σε αυτήν τη σύμπτωση. Σαν η Δημουλά, φεύγοντας, να έκλεισε πίσω της την πόρτα του «παλιού κόσμου». Ή σαν να μην ήθελε να πατήσει το πόδι της στον καινούργιο.

Δεν πρόκειται εδώ για έναν επικήδειο. Εχω την εντύπωση ότι δεν της άρεσαν αυτά – προτιμούσε το «τώρα», σαν να μου φαίνεται ότι ειρωνευόταν το ουτοπικό «για πάντα». Είναι περισσότερο σαν μια κατάθεση της γενιάς μου σε μια ποιήτρια που, αθόρυβα και «βελούδινα», ανέτρεψε πνευματικές προκαταλήψεις και διανοουμενίστικα κλισέ. Μας απελευθέρωσε από τα σφιχτά «ρούχα» κάποιων στερεότυπων.

Η ποίηση της Δημουλά ήρθε και μας βρήκε, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, μέσα στα μπαρ, πάνω από ποτά και καπνούς τσιγάρων. Νομίζω ήταν στο «Καρόλου Ντιλ», το μαγαζί της Μυρτώς Μακρή στο Κολωνάκι, που πρωτάκουσα ποιήματα της Δημουλά σε μια βραδιά αφιερωμένη στην άγνωστη σε εμένα, τότε, ποιήτρια – δεν θυμάμαι αν ήταν και η ίδια εκεί. Ηταν η εποχή που τη λέξη «κουλτουριάρης» τη λέγαμε με χλεύη. Γαλουχημένοι με τον λόγο του «Ελεύθερου Θεάτρου», κοροϊδεύαμε τις κυρίες με τα διπλά ονόματα (τύπου «Μυρτώ Αθηναγόρα – Μούντριχα») που φιλολογούσαν στις αφόρητα πληκτικές εκπομπές της κρατικής τηλεόρασης.

Σε μια παράσταση του «Ελεύθερου Θεάτρου», ως «Ελεύθερη Σκηνή» πλέον, κάποιος μου έδειξε τη Δημουλά. Καθόταν λίγο πιο μπροστά και πλάγια από εμένα και, έτσι, είχα την ευκαιρία να την παρατηρώ. Ξεκαρδιζόταν στα γέλια – σαν κοριτσάκι γελούσε – με τις ατάκες που διακωμωδούσαν αυτόν τον τάχα μου πνευματικό ελιτισμό. Μου έκανε εντύπωση πως, εμφανισιακά, έμοιαζε με τις φίλες της μαμάς μου. Ταγιέρ, τσάντα μποξ, καλοχτενισμένα μαλλιά. «Δεν είναι σαν ποιήτρια» σκέφτηκα. Πώς αλήθεια φανταζόμουν ότι είναι οι ποιήτριες;

Ο κύκλος των πραγματικών ποιητών
Οι περισσότεροι φανταζόμαστε κάπως τους ποιητές και τις ποιήτριες – τις τελευταίες δεκαετίες συντέλεσαν σε αυτό τα πλάνα από την ταινία «Ο κύκλος των χαμένων ποιητών» του Πίτερ Γουίαρ με πρωταγωνιστή τον Ρόμπιν Γουίλιαμς. Οι ποιητές όμως δεν είναι κάτι τύποι αλαφροΐσκιωτοι, με ανακατεμένα μαλλιά που πετάνε τα καπέλα τους στον αέρα και πηδάνε φράκτες μέσα σε καταπράσινα λιβάδια, μονίμως αφηρημένοι και διαρκώς «αλλού». Οι ποιητές δεν θέλουν καν να αλλάξουν τον κόσμο. Εμείς έχουμε την ψευδαίσθηση ότι θα τον αλλάξουμε με «όπλο» τους στίχους τους.

Η ζωή με ευλόγησε να γνωρίσω και να συναναστραφώ με κάποιους ποιητές. Θυμάμαι τον Μάνο Ελευθερίου να μιλάει διεξοδικά με οδηγούς ταξί για τις τιμές των τροφίμων στο σουπερμάρκετ και όταν εκείνοι τον ρωτούσαν τι δουλειά κάνει να τους λέει ότι έχει κατάστημα με φανέλες και σώβρακα στην Ερμού (όταν κάποτε απόρησα γιατί διάλεγε αυτό ειδικά το επάγγελμα, μου απάντησε ότι ταίριαζε με το παρουσιαστικό του). Θυμάμαι τον Γιάννη Κοντό να εξηγεί, περήφανος που κατείχε τη συγκεκριμένη γνώση, το πώς καθαρίζονται τα λίπη από τα τάπερ και να δυσφορεί όταν η κουβέντα γύριζε στην ποίηση. Και η Κική Δημουλά έλεγε πως μπορεί να γεννηθεί ένα ποίημα στο μυαλό της ενώ κάνει δουλειές στην κουζίνα της. «Πώς μία γυναίκα, μετά το πλύσιμο των πιάτων, βάζει κρέμα στα χέρια της. Ε, εγώ γράφω ποιήματα». Και όταν κάποτε της τηλεφώνησα για να της ευχηθώ για τα γενέθλιά της και, θέλοντας να κάνω μία φιλοφρόνηση, της είπα ότι τα ποιήματά της είναι το αντίδοτο για τα χρόνια που περνάν, μου απάντησε: «Αηδίες! Μην πιαστείς κορόιδο και τα πιστέψεις αυτά ποτέ. Ο χρόνος δεν συγκινείται από την ποίηση».