Συνωστισμός για την αιωνιότητα

Υπάρχουν δύο περιστατικά που θα είχαν κανονικά τη θέση τους σε ένα ημερολόγιο, όμως έχει τόσο δραματικά επιβεβαιωθεί το βαθύτερο νόημά τους, ώστε επιβάλλεται η δημόσια έκθεση και υπογράμμισή τους. Το ένα το έχει αφηγηθεί σε στενό κύκλο φίλων ο θαλερότατος, στα ενενήντα τέσσερά του χρόνια, σπουδαίος ποιητής Τίτος Πατρίκιος και έχει συμβεί στα μέσα της δεκαετίας του ’50, όταν επισκέφθηκε την Ελλάδα ο ρώσος συγγραφέας Ιλία Ερενμπουργκ. Φεύγοντας ο Ερενμπουργκ είχε εξομολογηθεί στον Τίτο Πατρίκιο πως ο δημιουργός του «Χωματόδρομου» και ο επίσης ποιητής Κώστας Κουλουφάκος που τον συνόδευαν κατά την παραμονή του στην Ελλάδα, υπήρξαν οι αξιολογότεροι νέοι σε σχέση με όσους είχε συναντήσει στα ως τότε ταξίδια του. Οταν ο Πατρίκιος ανέφερε στη μητέρα του το τι είχε πει ο Ερενμπουργκ για τον ίδιο και τον Κουλουφάκο, η μητέρα του, η σημαντικότατη ηθοποιός Λέλα Πατρικίου, τον ρώτησε: «Αυτό που σας είπε ο Ερενμπουργκ, το έγραψε κιόλας;». «Οχι», ήταν η απάντηση του γιου της. «Τότε να μην το ξαναπείς γιατί θα γελοιοποιηθείς», πρόσθεσε η μητέρα του. Και το δεύτερο, πολύ συντομότερο σε έκταση γεγονός, είναι κάτι που ανέφερε η μεγάλη τραγωδός Ασπασία Παπαθανασίου για έναν πεθαμένο σπουδαίο, αλήθεια, σκηνοθέτη, που μιλούσε όμως συνεχώς για τον εαυτό του. «Ο,τι καλό είχε γίνει στην Ελλάδα το είχε κάνει ο…, εκτός από την πατάτα που την είχε φέρει ο Καποδίστριας».

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να είναι ενήμερος σε σχέση με τα δύο αυτά περιστατικά και να μην του επανέρχονται διαρκώς στο μυαλό ακούγοντας στην τηλεόραση και διαβάζοντας, σε ορισμένες τουλάχιστον εφημερίδες, καλλιτέχνες – ως επί το πλείστον ηθοποιούς και τραγουδιστές – να μιλούν για τον εαυτό τους, να εκθέτουν τα πεπραγμένα της σταδιοδρομίας τους, ή τι έχουν πει για τους ίδιους διάσημα πρόσωπα που, έχουν ωστόσο αποχωρήσει από τη ζωή, και επομένως θα ήταν αδύνατον να ερωτηθούν αν όντως είπανε ό,τι τους αποδίδεται ως βεβαιωμένη απόφανσή τους. Το πρώτο πράγμα που αναρωτιέται κανείς, αν συμβαίνει να μετρά η συνειδητή του ζωή γύρω στις πέντε με έξι δεκαετίες και να έχει ζήσει εκ του σύνεγγυς πολλά σε σχέση με τις εξιστορούμενες βιογραφίες και τα τρομακτικής καλλιτεχνικής σημασίας περιστατικά που τις έχουν επανδρώσει, μήπως τελικά είχε ζήσει τις δεκαετίες αυτές σε μιαν άλλη χώρα ώστε όχι μόνον να μη γνωρίζει αλλά κυριολεκτικά να μην έχει πάρει είδηση τόσες λαμπρές σταδιοδρομίες και τόσο σπουδαία έργα.

Θα μπορούσε να προσπεράσει κανείς αυτή την παγιωμένη πια γελοιότητα, έστω και αν ο κατάλογος των γελοιοποιούμενων έχει διογκωθεί επικίνδυνα, με το να σκεφτεί την αυτόματη κατάργηση που υφίσταται το καθετί που λέγεται χωρίς να ανταποκρίνεται στα πραγματικά του μέτρα. Είναι όμως αδύνατον να αγνοήσεις πως όσο και αν μακροπρόθεσμα, καμιά υπερβολή ή σύγχυση δεν σταδιοδρόμησε, η ζημιά που προκαλείται επηρεάζει σε τέτοιον βαθμό το «νευρικό σύστημα» της γλώσσας ώστε να ακούγονται νεολογισμοί του τύπου «καλή σας απόλαυση» ή «έγραψε ιστορία» για έναν ηθοποιό που υποδύθηκε έναν ρολάκο σε ένα σίριαλ και όχι μόνο να μην εξανίσταται κανείς, αλλά να χρειάζεται επιπλέον να εξηγήσεις γιατί πρόκειται για ανοησίες. Ωστόσο όσο αφελής, επηρμένος, ή πρόθυμος και αν είναι να γελοιοποιηθεί κανείς, δεν παύεις να απορείς πώς είναι δυνατόν να φαντάζεται ότι μπορεί να λειτουργήσει κάτι το ολοφάνερο ακόμη και για τα μάτια των ανυποψίαστων ως ένα δήθεν εξομολογούμενο μυστικό.