Κι όμως, το μέλλον ανήκει στους κοσμοπολίτες

Δυόμισι μήνες πριν από το δημοψήφισμα για το Brexit, στις 8 Απριλίου του 2016, ο Σάιμον Κούπερ είχε γράψει στους «Financial Times» για τη σύγκρουση των εθνικιστών με τους κοσμοπολίτες. Οι δεύτεροι – έλεγε – επικαλούνται τα γεγονότα. Οι πρώτοι δεν δίνουν καμία σημασία, {PB}προβάλλοντας συχνά δικά τους γεγονότα. Και τότε οι κοσμοπολίτες παρατούν τη συζήτηση, μουρμουρίζοντας ότι η δημοκρατία δεν είναι για τους ανόητους. Οι εθνικιστές κερδίζουν έτσι τη συζήτηση, είτε αφορά τη μετανάστευση είτε το Ισλάμ ή το Brexit.

Ανησυχώντας λοιπόν ότι οι εθνικιστές (και οι ανόητοι) θα κέρδιζαν και στο δημοψήφισμα για το Brexit και στις αμερικανικές εκλογές που θα γίνονταν εκείνο τον χρόνο, o Κούπερ πήγε και βρήκε τον Σάντερ Κατουάλα, διευθυντή του Ιδρύματος British Future. Κι εκείνος του έδωσε μερικές συμβουλές για το πώς οι κοσμοπολίτες μπορούν να κερδίζουν τις πολιτικές αντιπαραθέσεις.

1) Μην επιμένετε στα γεγονότα, δεν πείθουν πλέον κανέναν. Ενας αμερικανός Δημοκρατικός πιστεύει στην κλιματική αλλαγή, ένας αμερικανός Ρεπουμπλικανός διαφωνεί, και ο καθένας από αυτούς επικαλείται «γεγονότα». 2) Μην καταφεύγετε σε ειδικούς, και κυρίως εκείνους που ανήκουν στις ελίτ. Ο καλύτερος άνθρωπος να μιλήσει για τη μετανάστευση είναι ένας επιτυχώς ενσωματωμένος μετανάστης. 3) Σε πολλά μεγάλα θέματα, το 25% υποστηρίζει με πάθος τη μία θέση, το 25% την άλλη και το 50% έχει ανάμεικτες εθνικιστικές και κοσμοπολίτικες τάσεις: αυτούς πρέπει να στοχεύετε. 4) Μην εκκινείτε από φιλελεύθερες θέσεις, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών. Να προτιμάτε τις παραδοσιακές αξίες. 5) Μην επαναλαμβάνετε την πλευρά του άλλου για να την καταρρίψετε. Να παρουσιάζετε το δικό σας αφήγημα, να παίζετε επίθεση, όχι άμυνα. 6) Μην πέφτετε στην παγίδα «Εμείς» κι «Αυτοί». Δημιουργήστε ένα «Οι νέοι Εμείς». 7) Οι εικόνες μιλούν πολύ καλύτερα από τα λόγια. Προσοχή: οι συντηρητικοί είναι καλοί στις εικόνες, θυμηθείτε την εμμονή του Τραμπ με το περίφημο «τείχος». 8) Μην αποκαλείτε τους άλλους ρατσιστές, ακόμη κι αν είναι. Αυτό επιβεβαιώνει την υποψία τους ότι δεν τους παίρνετε στα σοβαρά. 9) Μην είστε βαρετοί. Αλήθεια, ποιον θα προτιμούσατε να δείτε στην τηλεόραση, τον Τραμπ ή τη Χίλαρι;

Οι συμβουλές αυτές είτε δεν ακολουθήθηκαν είτε δεν ήταν αρκετές. Κι έτσι οι Βρετανοί φορτώθηκαν τον Τζόνσον (ο οποίος δεν λέει να φύγει, παρά τον καθημερινό εξευτελισμό του) και οι Αμερικανοί τον Τραμπ (ο οποίος ηττήθηκε από τον κορωνοϊό, όχι από τους κοσμοπολίτες, και απειλεί να επιστρέψει). Η πόλωση σήμερα είναι μεγαλύτερη από ποτέ και οι διαφορές ανάμεσα στους εθνικιστές και τους κοσμοπολίτες μοιάζουν αγεφύρωτες. Αλλά ο αρθρογράφος των «Financial Times» επιμένει. Οταν τα κράτη καταρρέουν, γράφει σε ένα νέο του άρθρο, άνθρωποι φεύγουν. Συνέβη στη Συρία, τη Βενεζουέλα και το Αφγανιστάν, μπορεί να συμβεί στην Ουκρανία. Το 2020 υπήρχαν 82 εκατομμύρια εκτοπισμένοι άνθρωποι στον κόσμο, σχεδόν το 1%. Ελάχιστοι από αυτούς (μόλις 250.000 το 2020) επιστρέφουν στην πατρίδα τους. Μερικοί από αυτούς που μένουν, ή οι απόγονοί τους, θα αλλάξουν τον κόσμο.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι απόγονοι των μεταναστών και των προσφύγων ανταλλάσσουν την παλιά εθνική τους ταυτότητα με μια νέα. Συνέβη με τον Εμανουέλ Μακρόν (ο προπάππος του ήταν ένας χασάπης από το Μπρίστολ), τον Μπόρις Τζόνσον (η προγιαγιά του ήταν Γαλλίδα) και τον Ντόναλντ Τραμπ (η μητέρα του ήταν Σκωτσέζα). Αλλοτε, όμως, οι μετανάστες γίνονται κοσμοπολίτες, κάτι που για τον Σάιμον Κούπερ σημαίνει ότι εμβαπτίζονται σε τουλάχιστον τρεις διαφορετικές κουλτούρες, ενώ μιλούν άπταιστα αγγλικά. Μερικοί από αυτούς γνωρίζουν τον κόσμο βλέποντας βίντεο στο υπνοδωμάτιό τους. Αλλοι, πάλι, είναι προϊόντα της κατάρρευσης των χωρών τους.

Με καταγωγή από τη Νότια Αφρική, ο Κούπερ βρίσκεται κάπου ανάμεσα. Τις προάλλες έφαγε στη Μαδρίτη με μερικούς ανθρώπους από την Αργεντινή και τον Λίβανο. Αν και μεγάλωσαν σε απόσταση 13.000 χιλιομέτρων μεταξύ τους, ο ένας αναγνώριζε αμέσως τις ιστορίες του άλλου. Μετράει βέβαια ότι οι οικογένειές τους ήταν μορφωμένες και ότι στο σχολείο έμαθαν καλά αγγλικά. Αφού ταξίδεψαν αρκετά, κατέληξαν στην Ισπανία. Και μάλλον δεν θα γυρίσουν ποτέ πίσω.

Το γεγονός ότι προέρχονται από τόπους όπου τα πράγματα γίνονταν διαφορετικά προσδίδει στους κοσμοπολίτες μεγάλα πλεονεκτήματα στις επιχειρήσεις και την αγορά των ιδεών. Δεν διστάζουν να δανειστούν ιδέες ή να συνεργαστούν με ανθρώπους από οπουδήποτε. Επενδύουν στη δική τους εκπαίδευση. Οταν προσκρούουν σε περιορισμούς εκεί που βρίσκονται, αναζητούν ευκαιρίες αλλού. Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Αριστοτέλης Ωνάσης, που έφυγε σε ηλικία 16 ετών από τη φλεγόμενη Σμύρνη και έγινε ένας κοσμοπολίτης δισεκατομμυριούχος. Κακοποιούσε βέβαια τη Μαρία Κάλλας. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Για όλα φταίει ο προπάππος

O τετραπέρατος δημοσιογράφος του «Spectator» το βρήκε: ο λόγος που ο Εμανουέλ Μακρόν αντιπαθεί τους Αγγλους – υποστήριζε πριν από λίγο καιρό ο Γκάβιν Μόρτιμερ – είναι ότι ο προπάππος του ήταν Αγγλος. Ο Ρόμπερτσον πολέμησε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και κάποια στιγμή γνωρίστηκε με ένα κορίτσι από την περιοχή, τη Σουζάν Ζουλιά Αμελί Λεμπλόν. Παντρεύτηκαν τον Μάιο του 1919 κι έκαναν τρεις κόρες. Η μεσαία, που λεγόταν Ζακλίν, παντρεύτηκε έναν εργάτη στους σιδηροδρόμους, τον Αντρέ Μακρόν. Ο γιος τους, ο Ζαν-Μισέλ, είναι ο πατέρας του γάλλου προέδρου. Το γιατί τώρα όλα αυτά κάνουν τον τελευταίο «τον πιο αγγλοφοβικό πρόεδρο από την εποχή του Ντε Γκολ» βρίσκεται μάλλον στο μυαλό του δημοσιογράφου του «Spectator». Εκτός αν θεωρεί ότι και για το βραβευμένο ποίημα του Μπόρις Τζόνσον όπου ο Ερντογάν πηδάει μια κατσίκα φταίει ο τούρκος προπάππος του…