Γνωστά ερωτήματα σε {LF}–λιγότερο– γνωστά προβλήματα

Από το 2012 έως το 2019 τα κόμματα που κέρδιζαν τις βουλευτικές εκλογές δεν αποκτούσαν και την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή. Το 2019 η ΝΔ επικράτησε με μεγάλη διαφορά έναντι του ΣΥΡΙΖΑ, σχημάτισε με άνεση αυτοδύναμη κυβέρνηση και τον ερχόμενο Ιούλιο συμπληρώνει τρία χρόνια διακυβέρνησης.

Η έναρξη της θητείας της συνοδεύτηκε από ευνοϊκές αξιολογήσεις του έργου της. Οι θετικές επιδόσεις στις έρευνες κοινής γνώμης τη συνόδευαν περίπου μέχρι και το τέλος του πρώτου κύματος της πανδημίας. Σήμερα, παρότι η αισιοδοξία της κοινής γνώμης παρουσιάζει πτωτική τάση, η πρωτοκαθεδρία της ΝΔ στην πρόθεση ψήφου δεν αμφισβητείται.

Είναι ασύμβατη η ασυμφωνία ποιοτικών αξιολογήσεων και πρόθεσης ψήφου; Οχι.

Πρώτον, δεν είναι παράδοξο η κυβέρνηση να έχει αρνητικές αξιολογήσεις και, παράλληλα, η ΝΔ να είναι πρώτη με διαφορά στην πρόθεση ψήφου. Η πρόθεση ψήφου επιχειρεί να ανιχνεύσει μία μελλοντική συμπεριφορά. Αντίθετα, οι εκτιμήσεις για την οικονομία και το έργο της αποτελούν αποτυπώσεις της τρέχουσας κατάστασης και είναι κατά βάση πιο αξιόπιστες.

Δεύτερον, είναι απόλυτα λογικό μία κυβέρνηση να έχει φθορά στο μέσον της θητείας της. Αυτό δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο και δεν παρατηρείται μόνο στον υφιστάμενο εκλογικό κύκλο.

Τρίτον, ποιος εισπράττει την κυβερνητική φθορά; Μέχρι στιγμής, παρότι εμφανίζονται οριακές μετακινήσεις στους ψηφοφόρους της ΝΔ του Ιουλίου 2019, αυτές δεν είναι αξιόλογες.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις εύλογα περιγράφουν έναν σταθερό εκλογικό κύκλο. Ομως το σημερινό πολιτικό περιβάλλον εμφανίζει στοιχεία που το διαφοροποιούν συγκριτικά με το προ του 2009 πολιτικό περιβάλλον.

Ποια είναι αυτά;

Πρώτον, η απλή αναλογική. Το πολιτικό προσωπικό δεν έχει συνηθίσει να πολιτεύεται σε συνθήκες απλής αναλογικής. Η απλή αναλογική αναμένεται να επηρεάσει και την πολιτική προσφορά και την πολιτική ζήτηση. Μπορεί να ευνοήσει τη συγκρότηση νέων πολιτικών σχηματισμών και να αυξήσει τη διάθεση των πολιτών να ψηφίσουν κόμματα που είναι πιο κοντά στην πολιτική τους προτίμηση. Γενικά, η απλή αναλογική ενισχύει τη συζήτηση για διακριτές θέσεις και συγκεκριμένα πολιτικά ζητήματα, η οποία απουσιάζει παντελώς από τη δημόσια σφαίρα.

Δεύτερον, η απλή αναλογική θα επιφέρει πολιτικές συνέπειες. Δεν είναι λίγες οι φορές που η πολιτική συζήτηση διεξάγεται σαν να αφορά τις μεθεπόμενες εκλογές. Ομως, οι επόμενες εκλογές, αυτές της απλής αναλογικής, μπορούν να καθορίσουν αποφασιστικά τους όρους του πολιτικού παιχνιδιού. Σε αυτές θα κριθούν ζητήματα, όπως η δύναμη των μικρότερων κομμάτων και ο συσχετισμός ισχύος των βασικών πολιτικών πρωταγωνιστών.

Τρίτον, το σημερινό εκλογικό σώμα διαφέρει από την προ του 2009 περίοδο. Σήμερα, κουράζεται πιο γρήγορα και μετακινείται ευκολότερα ανάμεσα σε κόμματα. Ιδίως το τελευταίο οφείλεται στη μειωμένη ισχύ των παραδοσιακών στοιχίσεων κομμάτων και ψηφοφόρων αλλά και στον υψηλό βαθμό κυνισμού τους.

Τελικά, βαδίζουμε σε μονοπάτια σταθερότητας ή αστάθειας; Σαφώς σε μονοπάτια σταθερότητας. Ο βασικός δυτικός προσανατολισμός της χώρας δεν αμφισβητείται από καμία πολιτική δύναμη. Ομως ο κομματικός ανταγωνισμός, παρότι φαίνεται παγιωμένος, μπορεί να υποστεί σημαντικές αλλαγές στις επόμενες εκλογές της απλής αναλογικής.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι  διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και επισκέπτης λέκτορας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.