Ο κύκλος των ποιητών της Στάζι

Βερολίνο, 1982. Καθώς πλανάται το φάντασμα ενός ολοκληρωτικού πυρηνικού πολέμου το ηθικό της Ανατολικής Γερμανίας είναι πεσμένο. Αντί για όπλα, τανκς ή βόμβες, η Στάζι αναπτύσσει ένα πρόγραμμα για την καταπολέμηση του καπιταλισμού μέσω της ποίησης. Το αποτέλεσμα είναι η πιο παράξενη λέσχη βιβλίου στην ιστορία, όπως την αποκαλύπτει με αδημοσίευτο αρχειακό υλικό ο Φίλιπ Οτερμαν στο βιβλίο του «The Stasi Poetry Circle» που κυκλοφορεί από τον οίκο Faber.

Μια ομάδα αξιωματούχων της Στάζι συγκεντρώνονταν μία φορά τον μήνα στην περιοχή Adlershof του Βερολίνου από την άνοιξη του 1982 μέχρι τον χειμώνα του 1989, δηλαδή μέχρι την πτώση του Τείχους, για να συναντήσουν τον ανατολικογερμανό ποιητή Ούβε Μπέργκερ. Εκείνος τους μάθαινε ιαμβικό πεντάμετρο, σχήματα ομοιοκαταληξίας και τα σονέτα του Πετράρχη. Η λεγόμενη «Ομάδα Εργασίας των Ελεγκτών της Γραφής» ήταν μια μικρή ομάδα κατασκόπων, στρατιωτών και συνοριοφυλάκων, μερικών βετεράνων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, νεοσύλλεκτων και μαθητών. Σε μια τάξη στολισμένη με πορτρέτα του Λένιν, έγραψαν τη δική τους ποίηση.

Τα ποιήματά τους όπως εξηγεί στους «Irish Times» ο ερευνητής φιλόλογος και συγγραφέας του βιβλίου βρίσκονται φυλαγμένα στα αρχεία της Στάζι στο Βερολίνο. Οι συγκεκριμένοι φάκελοι των αξιωματούχων που ασχολήθηκαν με την ποίηση είναι γεμάτοι με δακτυλογραφημένους στίχους, μερικοί γραμμένοι σε δίστιχα με ομοιοκαταληξία, άλλοι σε ελεύθερο μέτρο. Μαρτυρούν ένα από τα πιο παράξενα πειράματα της σοσιαλιστικής Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΤΩΝ ΑΝΤΙΦΡΟΝΟΥΝΤΩΝ. Ο ακριβής σκοπός της «Ομάδας Εργασίας των Ελεγκτών της Γραφής» δεν είχε διευκρινιστεί στους συμμετέχοντες. Ωστόσο, η απόφαση της υπηρεσίας πληροφοριών να προπαγανδίσει μέσω της ποίησης στις αρχές της δεκαετίας του 1980 δεν συνέπεσε μόνο με έναν αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών μεταξύ της Σοβιετικής Ενωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και με την κλιμάκωση της πολιτισμικής διαμάχης εντός της Ανατολικής Γερμανίας. Το 1976 η λογοκρισία των βιβλίων που γράφτηκαν στη ΛΔΓ είχε ενισχυθεί μετά τις διαμαρτυρίες ενάντια στη μεταχείριση του εκπατρισμένου τραγουδιστή και τραγουδοποιού Βολφ Μπίρμαν. Μία επιδίωξη του ποιητικού κύκλου της Στάζι φαίνεται να ήταν η εκπαίδευση των στελεχών της ώστε να κατανοούν τα μυστηριώδη μυαλά των αντιφρονούντων ποιητών. Για τους ανώτερους αξιωματούχους της Στάζι η τέχνη και ο πολιτισμός ήταν ιδιαίτερα επιρρεπείς σε «κρυφές και υποσυνείδητες επιθέσεις», επειδή οι ασκούμενοί τους χρησιμοποιούσαν τεχνικές όπως «αλληγορίες, μεταφορές, μύθους, μηχανισμούς αλλοτρίωσης».

Η προσπάθεια να γίνουν όπλο οι στίχοι σε έναν ψυχροπολεμικό πολιτισμικό πόλεμο απέτυχε. Ο ποιητής που είχε αναλάβει να διδάξει στίχους στους κατασκόπους άρχισε να κατασκοπεύει τους άνδρες της Στάζι καθώς άρχισαν να γράφουν σαν πραγματικοί ποιητές. Ενας νεαρός στρατιώτης που στρατολογήθηκε ως ειδικός πράκτορας με αποστολή να διεισδύσει στη λογοτεχνική σκηνή της Ανατολικής Γερμανίας, διαθέσιμος για υπηρεσία όλο το εικοσιτετράωρο για να δημιουργήσει αναλυτικά προφίλ επίδοξων νέων συγγραφέων στο Βερολίνο και τη Λειψία, καθώς και αναφορές από δημόσιες εκδηλώσεις συγγραφέων που είναι ύποπτοι για αντιφρονητικές τάσεις, αποδείχτηκε αναξιόπιστος αφηγητής. Ο Ελεγκτής της Γραφής ονομαζόμενος Κνάουερ, καθώς αμφιταλαντεύτηκε ανάμεσα στην πίστη του στο σοσιαλιστικό κράτος και στην επιθυμία του να γίνει ο ίδιος επιτυχημένος συγγραφέας, τράβηξε την προσοχή του Μπέργκερ. Ο φάκελός του ρίχνει φως σε αυτόν τον ιδιότυπο κύκλο των κόκκινων ποιητών που έκλιναν προς τον ιδεαλισμό και την παραδοχή της ήττας, παρά στην κοινωνική επανάσταση.