Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Ενάτη Συμφωνία, Ελίζαμπεθ Σβάρτσκοπφ, Ελίζαμπεθ Χένγκεν, Χανς Χοπφ, Οτο Εντελμαν, Χορωδία και Ορχήστρα του Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ, Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ BIS SACD

Αυτή η ηχογράφηση έχει ένα μοναδικό προνόμιο: είναι η πιο διάσημη και πολυαναπαραχθείσα της Ενάτης Συμφωνίας του Μπετόβεν. Αν σκεφτεί κανείς για ποιο έργο μιλάμε και για το πόσες, σπουδαίες και μη, Ενατες έχουν εκδοθεί στην ιστορία της δισκογραφίας, αντιλαμβάνεται τι σημαίνει το να υπάρχει Η μία που να έχει καταλάβει τέτοια θέση και μάλιστα με απόσταση από οποιαδήποτε άλλη, όσο σημαντική ή διάσημη κι αν υπήρξε.

Οι ανατυπώσεις αυτής της ιστορικής αργόσυρτης Ενάτης από διάφορες εταιρείες είναι δεκάδες. Οπότε τίθεται το γνωστό λίαν ανούσιο ερώτημα: είναι η Ενάτη του Φουρτβένγκλερ από το Μπαϊρόιτ του 1951 η «καλύτερη» που υπήρξε ποτέ; Απάντηση σε αυτό δεν υπάρχει, για τον λόγο ότι ουσιαστικά δεν υπάρχει η ερώτηση. Τι σημαίνει «η καλύτερη»; Είναι τόσο πολυπαραγοντικό και, σε μεγάλο βαθμό, τόσο υποκειμενικό το πώς απαντιέται αυτό, ώστε χάνει οποιοδήποτε νόημα. Το σίγουρο όμως είναι ότι πρόκειται για τη μακράν όλων των άλλων πιο θρυλική Ενάτη. Και, φυσικά, αυτό δεν είναι τυχαίο. Η νέα αυτή πολλοστή επανέκδοση έχει τη δική της ιστορία που δείχνει και τη σημασία της. Ειδικά όταν έρχεται από μία εταιρεία, όπως η BIS που είναι «ορκισμένη» στον καλά ηχογραφημένο ήχο και ουδέποτε ενεπλάκη με τις λεγόμενες «ιστορικές» ηχογραφήσεις. Τι την έκανε να εκδώσει τώρα αυτόν τον δίσκο;

Ολες οι εκδοχές που έχουμε μέχρι στιγμής, προέρχονται από την ίδια ηχητική πηγή: την ηχογράφηση και τη ζωντανή μετάδοση μιας συναυλίας που υπήρξε σταθμός στη μεταπολεμική ιστορία του βαγκνερικού Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ καθώς ήταν η πρώτη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η αγγλική ΕΜΙ ήταν η πρώτη που κατείχε τα εκδοτικά δικαιώματα, όμως σύντομα ακολούθησαν πολλές «πειρατικές» εκδόσεις και αργότερα άλλες, πολύ υψηλής ποιότητας, που ευνοήθηκαν από τους χρόνους που προβλέπονται στους νόμους περί πνευματικών δικαιωμάτων.

Ομως, ξαφνικά, η BIS έπεσε πάνω σε μία τυχαία ανακάλυψη. Η συναυλία δεν είχε μεταδοθεί ζωντανά μόνον από τη βαυαρική ραδιοφωνία, αλλά και από (τουλάχιστον) άλλες τρεις επιβεβαιωμένες σήμερα, μεταξύ των οποίων και η σουηδική. Και, τώρα, εντοπίστηκε στα αρχεία της η ταινία της μετάδοσης. Δηλαδή, εδώ, ο ακροατής θα μεταφερθεί νοερά στις 29 Ιουλίου 1951 και θα ακούσει τον ήχο που άκουσαν οι Σουηδοί στα ραδιόφωνά τους εκείνη την ιστορική ημέρα με την οποία ο Βάγκνερ, ταυτισμένος (ερήμην και άθελά του βέβαια) με τη ναζιστική κτηνωδία, ιδίως του αδιανόητα διαβολικού Ολοκαυτώματος, επέστρεφε ξανά στο προσκήνιο.

Η BIS αποφάσισε, και ορθά, να μην «πειράξει» τον ήχο, να μην τον βελτιώσει. Σκοπός της ήταν να διατηρήσει το ντοκουμέντο ως τέτοιο κρατώντας ακόμα και τα σχόλια του ραδιοφωνικού παραγωγού πριν και μετά τη μετάδοση. Οπότε εδώ δεν έχουμε μία ακόμα από τις πολλές αναπαραγωγές, αλλά κάτι αυθεντικά «νέο». Και αυτό, με δεδομένη την ουσιώδη ισχυρή επίδραση που είχε πάντα η ραδιοφωνική μηχανική στις αναμεταδόσεις, είναι απλά συναρπαστικό. Και θα τροφοδοτήσει μακρές και ισχυρές συγκρίσεις και, σίγουρα, συγκρούσεις για το ποιος είναι ο πιο «αυθεντικός» ήχος εκείνης της σπουδαίας για τη μουσική ημέρας.