Κέντρα Υγείας από το μέλλον μας

Επανέρχομαι σήμερα στην αρχιτεκτονική των κτιρίων υγείας, μετά το προηγούμενο άρθρο μου (15-5-2021), για την ανάγκη  αναβάθμισης των παλαιών νοσοκομείων, ειδικά εκείνων που χαρακτηρίζονται από μια υψηλού επιπέδου αρχιτεκτονική. Ενόψει της αναδιοργάνωσης της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, θα επικεντρωθώ στα Κέντρα Υγείας στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στη χαμηλού επιπέδου αρχιτεκτονική τους.  Αφορμή η πρόσφατη βράβευση με το διεθνές βραβείο της RIBA, μιας μικρής νοσηλευτικής μονάδας στο Μπαγκλαντές, με πολύ μικρό προϋπολογισμό. Ενα ταπεινό έργο, που το προβάλλουν όλοι οι διεθνείς ιστότοποι, στο οποίο η  κεντρική ιδέα των αρχιτεκτόνων ήταν η δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου θα ενισχύονται τα θετικά συναισθήματα των ασθενών και των εργαζομένων.

Πρόκειται για το Friendship Hospital Shyamnagar, ένα χαμηλού κόστους, απομακρυσμένο κτίριο υγείας στη Βεγγάλη, στο νοτιοδυτικό Μπαγκλαντές, μία πάμπτωχη χώρα με πληθυσμό 166.303.000 κατοίκους, που συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της φτώχειας, της εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης και της διαφθοράς. Ενα κτίριο το οποίο παρέχει υπηρεσίες νοσηλείας για ένα εκατομμύριο κατοίκους που ζουν στην περιοχή. Αποτελείται από μια σειρά χαμηλών όγκων, κατασκευασμένοι από τούβλα τοπικής προέλευσης, με ενδιάμεσες αυλές και στεγασμένους ημιυπαίθριους χώρους που παραπέμπουν στη δική μας αρχιτεκτονική. Χώροι, που προστατεύουν από τον τροπικό ήλιο, ελέγχουν τον φυσικό φωτισμό και τον αερισμό των θαλάμων του νοσοκομείου, ενώ παράλληλα προσφέρουν στους ασθενείς, το νοσηλευτικό προσωπικό  και τους επισκέπτες δυνατότητες ανάπαυσης, μειώνοντας παράλληλα τα επίπεδα τους στρες που μπορεί να επιφέρει μία δύσκολή επέμβαση ή η διαμονή στο νοσοκομείο.

Αποτελεί  μια απόδειξη του πόσο η όμορφη αρχιτεκτονική, που προκύπτει μέσω του καλού σχεδιασμού, όταν μάλιστα  πραγματοποιείται με σχετικά μέτριο προϋπολογισμό και με δύσκολους περιορισμούς, μπορεί να εξασφαλίσει  οφέλη στην αναρρωτική διαδικασία και κατ’ επέκταση στην υγεία των ασθενών.

Οι σύγχρονες τάσεις για την αρχιτεκτονική των χώρων νοσηλείας σχετίζονται με τη λογική που ακολουθούσαν στην αρχαιότητα τα Ασκληπιεία, που εκτός από τον προσεγμένο σχεδιασμό βρίσκονταν εκτός του αστικού ιστού σε φυσικά περιβάλλοντα. Είναι γεγονός ότι η καλή αρχιτεκτονική που επεξεργάζεται με τον καλύτερο τρόπο τον φυσικό και τεχνητό φωτισμό, τα χρώματα και τις υφές των επιφανειών, τη θέα προς τη φύση και τον προσανατολισμό, την ποιότητα του αέρα, τα επίπεδα θορύβου, τη  θερμοκρασία και την υγρασία, καθώς και την ιδιωτικότητα, εξασφαλίζει τα λεγόμενα «θεραπευτικά περιβάλλοντα». Αυτά συμβάλλουν στη γρηγορότερη και αποτελεσματικότερη θεραπεία για τους ασθενείς και την καλύτερη απόδοση του νοσηλευτικού και ιατρικού προσωπικού, που στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει δώσει τον καλύτερό του εαυτό, οπότε και δικαιούται ένα θεαματικά καλύτερο θεραπευτικό περιβάλλον.

Θυμάμαι, όταν ο αείμνηστος Γιώργος Γεννηματάς ίδρυσε το 1983 το ΕΣΥ και τον θεσμό των Κέντρων Υγείας, πώς από τον ενθουσιασμό περάσαμε στη μεγάλη απογοήτευση, όταν με συνοπτικές διαδικασίες άρχισαν να κτίζονται. Στο όνομα της ταχύτητας και των γνωστών αδιαφανών διαδικασιών, στην πλειονότητα των κτιρίων απουσιάζει η αρχιτεκτονική και κυριαρχεί ένα απρόσωπο εργολαβίστικο ύφος, που στις περισσότερες επαρχιακές πόλεις παραπέμπει σε δημόσιες υπηρεσίες μιας άλλης εποχής ή σε επαρχιακές πολυκατοικίες, συχνά με ψευτοπαραδοσιακό ύφος που μετά από 40 χρόνια φαίνονται  ξεπερασμένα.

Σήμερα, όπως λένε οι ειδικοί, το σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας κρίθηκε απαρχαιωμένο και ακατάλληλο να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις και  ειδικά για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Τα Κέντρα Υγείας, που τα περισσότερα δεν έχουν ανακαινιστεί, αν και κάνουν ό,τι μπορούν, περιορίστηκαν σε ρόλο απλού παρατηρητή με μία μικρή συμβολή.

Ενόψει του νέου προγράμματος ανακαίνισης των Κέντρων Υγείας, εκτιμώ ότι θα πρέπει να προηγηθεί μια προσεκτική αξιολόγηση, για να τεκμηριωθεί ποια κτίρια αξίζει τον κόπο να αναβαθμιστούν και να επενδυθούν χρήματα, ως προς τον εξοπλισμό, την ψηφιακή και επιστημονική υποστήριξη και την ένταξη της σύγχρονης τεχνολογίας, καθώς και ανακαινίσεις, εξωραϊσμούς και αναβάθμιση της ενεργειακής απόδοσης. Σε υποβαθμισμένα κτίρια Κέντρων Υγείας με χαμηλή αρχιτεκτονική ποιότητα, είναι προφανές, ότι αντί να κτίζουμε στην άμμο, πρέπει τα κτίρια αυτά να εγκαταλειφθούν και σταδιακά να αντικατασταθούν με νεότερα χαμηλού κόστους και υψηλής αρχιτεκτονικής. Μπορεί η επιλογή αυτή να ακούγεται σε πρώτη φάση ανέφικτη, και με κεκτημένη ταχύτητα ως συνήθως, το πρόγραμμα να προχωρήσει στα ίδια άθλια κτίρια. Θα ήθελα, όμως, να έχουμε ακόμη το δικαίωμα να ονειρευόμαστε για τα καλύτερα, με την πίστη και την ελπίδα ότι κάποιοι μπορούν να ακούσουν και κάτι μπορεί να αρχίσει.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και ένδεκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία