«Η ανημπόρια που έγινε δημιουργία»

Είναι μια γυναίκα μεταξύ μυθοπλασίας και ιστορίας, μεταξύ νεότητας και γήρατος, μεταξύ στειρότητας και γονιμότητας. Ενα σώμα ανοιχτό σε μεταμορφώσεις που βρίσκεται σε μια κατάσταση δημιουργικής μελαγχολίας και βρίσκει τελικά γραμμή φυγής προς άλλη διάσταση. Είναι η «Amalia melancholia, η βασίλισσα των φοινίκων», πρωταγωνίστρια της παράστασης που ανεβαίνει στη σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά από τις 11 Φεβρουαρίου.

Η σκηνοθέτρια Ζωή Χατζηαντωνίου αξιοποιώντας τις 887 επιστολές της βασίλισσας Αμαλίας προς τον πατέρα της (εκδ. Εστία), μαρτυρίες από τη βιβλιογραφία αλλά και τα απόρρητα έγγραφα των γιατρών της, δημιουργεί μια παράσταση για τη γυναίκα που ζώντας μαζί με τον βασιλιά Οθωνα στην Ελλάδα στιγματίστηκε για την ατεκνία της αλλά χάρισε στην Αθήνα τον Εθνικό Κήπο. «Την ώρα που προσπαθούσαν η Ευρώπη και οι μεγάλες δυνάμεις να δημιουργηθεί το ελληνικό κράτος, αυτή η γυναίκα υποβαλλόταν επίσης σε κάποιες δοκιμασίες και πειραματισμούς προκειμένου να δώσει το παιδί που ήταν αναγκαίο. Οχι μόνο για προσωπικούς λόγους αλλά και για πολιτικούς. Οπότε η ιδέα ήταν πως έχουμε την Ελλάδα ως νεοσύστατο κράτος και την Αμαλία ως ένα γυναικείο σώμα» αναφέρει η σκηνοθέτρια στα «Πρόσωπα».

Αν και η παράσταση βασίζεται στις επιστολές της Αμαλίας, δεν είναι ιστορική ή βιογραφική, αφού εμπνέεται από τη ζωή της για να κάνει άλλους συσχετισμούς. «Εμείς δραματουργικά έχουμε φιλτράρει και έχουμε κρατήσει όλες αυτές τις περιοχές που αφορούν την ατεκνία και τις θεραπείες και ποιες είναι οι σκέψεις της για αυτό. Ισως και κάποια πιο ποιητικά πράγματα που φανερώνουν έναν άνθρωπο που στοχαζόταν απέναντι σε αυτά που συνέβαιναν γύρω της στην Ελλάδα. Κάποιες σκέψεις της είναι πολύ σύγχρονες. Και αυτό είναι αρκετά εντυπωσιακό και γοητευτικό» επισημαίνει η Ζωή Χατζηαντωνίου. Η πιο χαρακτηριστική αναφορά που χτίζει γέφυρες με το σήμερα είναι βέβαια το ζήτημα της τεκνοποίησης για τη γυναίκα. «Αν σκεφτεί κανείς πόσο δύσκολο είναι για μια γυναίκα να προσπαθήσει να κάνει παιδί και να δώσει λόγο στους συγγενείς της, την οικογένειά της, φανταστείτε αυτή η γυναίκα που πέρα από την προσωπική της προσπάθεια και αποτυχία, γιατί έτσι το βίωνε, να έχει να δώσει λόγο σε όλη την Ευρώπη» σχολιάζει η Εμιλυ Κολιανδρή, η οποία ερμηνεύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο δίπλα στη Ρίτα Λυτού. «Μιλάμε για τον 18ο αιώνα, όταν η τεκνοποίηση ήταν η αποστολή της, η ιδιότητά της, το αξίωμά της, ο ρόλος της βασικά. Και τίποτα άλλο να μην έκανε, όλοι θα ήταν ευχαριστημένοι. Αυτό ισχύει για πολύ μεγάλο αριθμό γυναικών σήμερα. Η αυτοεκπλήρωση, η ολοκλήρωση ταυτίζεται γι’ αυτές με την τεκνοποίηση για την αναπαραγωγή – ένα πολύ μεγάλο ζήτημα. Και τώρα τελευταία έχει ακουστεί με διάφορες αφορμές» συμπληρώνει η Ζωή Χατζηαντωνίου.

«Αυτό το κείμενο έχει μέσα του πολλές φωνές. Πολλών γυναικών, παλιότερων και τωρινών μ’ έναν τρόπο», συνεχίζει η Εμιλυ Κολιανδρή που βλέπει τον ρόλο προσωπικά. «Η αλήθεια είναι πως δεν περίμενα να ταυτιστώ με μια βασίλισσα υπαρκτή. Με συγκινεί πολύ που αυτήν την ανημπόρια της κατάφερε να τη μετουσιώσει σε δημιουργία: του Εθνικού Κήπου που μέχρι σήμερα υπάρχει. Φιλοξενεί παιδιά. Τα δικά μου παιδιά όλα αυτά τα χρόνια. Και με έναν τρόπο νομίζω ότι κατόρθωσε τελικά να κάνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να έφερνε στον κόσμο ένα παιδί, έναν ακόμα κακομαθημένο διάδοχο. Και όχι μόνο τον Εθνικό Κήπο, ακόμη και τον Λυκαβηττό αυτή τον πευκοφύτεψε» δηλώνει η ηθοποιός. «Για τις ουασινγκτόνιες, που είναι η ατραξιόν στην είσοδο του Εθνικού Κήπου σήμερα, έλεγε πως θα φυτέψει δύο δεντροστοιχίες από φοίνικες που θα έχουν κατεύθυνση προς το παλάτι και παρά το γεγονός ότι άλλοι την κορόιδευαν, οι φοίνικες θα τη δικαιώσουν. Και τη δικαίωσαν» τονίζει η σκηνοθέτρια.

«ΠΑΡΕΞΗΓΗΜΕΝΗ». Σε αυτόν τον κήπο, παρά τις τόσες προτομές επιφανών ανδρών, δεν υπάρχει ούτε μία προτομή ή μια επίσημη αναφορά στη γυναίκα που τον ονειρεύτηκε και τον δημιούργησε. «Θεωρώ ότι ήταν μια παρεξηγημένη προσωπικότητα. Πέρα από αυτή τη μανία της να πρασινίσει την Αθήνα, φαίνεται από το έργο ότι είχε μια σκέψη πολιτική η οποία δεν είναι καθόλου αμελητέα. Ο τρόπος που βλέπει τα πράγματα, δηλαδή εκείνη την περίοδο που γεννιόταν το Σύνταγμα. Καταλαβαίνει ότι αυτό που πάνε να κάνουν σε ανθρώπους που είναι αμόρφωτοι και δεν ξέρουν καλά καλά να διαβάζουν και να γράφουν θα γεννήσει μια στρατιά τεμπέληδων και απατεώνων που το μόνο που θέλουν να κάνουν είναι να γίνουν δημόσιοι υπάλληλοι για να πληρώνει την αγελάδα το κράτος. Οταν το διαβάζεις αυτό τώρα, είναι τόσο τραγικά και απαίσια επίκαιρο. Και κάπως αυτή το είχε προβλέψει» υποστηρίζει η Εμιλυ Κολιανδρή, κάνοντας μνεία στην επιστολή που γράφει πως σε λίγο που θα γεννηθεί το Σύνταγμα περιμένουν όλοι να τους φέρει την ευτυχία, αλλά αργότερα σε άλλη σχολιάζει ότι τελικά οι ελπίδες διαψεύστηκαν, το Σύνταγμα δεν φέρνει από μόνο του την ευτυχία. «Το πολιτικό στην παράσταση σίγουρα είναι ένα φόντο το οποίο αναδεικνύει την ιστορία της. Ηταν η στιγμή που είχαν διώξει τους Φαναριώτες και οι οπλαρχηγοί ζητούσαν να κυβερνήσουν τον τόπο. Η Αμαλία διατυπώνει τις σκέψεις της και λέει πως είναι δίκαιο αυτό, αλλά μήπως είναι πάρα πολύ νωρίς; Μήπως πρέπει πρώτα να έρθουν κάποιοι άνθρωποι και να δείξουν πώς δουλεύει ένας κρατικός μηχανισμός;» καταλήγει η Ζωή Χατζηαντωνίου.