Οταν οι θεατές κάνουν μοντάζ

Τι μπορεί να συνδέει το κεφάλι σε αποσύνθεση που ξεπροβάλλει από μια βυθισμένη βάρκα στα «Σαγόνια του καρχαρία» με τον χορό της Τζούλιας Ρόμπερτς και του Ρούπερτ Εβερετ στο φινάλε του «Γάμου του καλύτερού μου φίλου» και το χαρούμενο χορευτικό νούμερο των πρωταγωνιστών στη μέση ενός μποτιλιαρισμένου αυτοκινητόδρομου στο «La la land»; Καμία από τις παραπάνω σκηνές δεν θα είχε προβληθεί στη μεγάλη οθόνη αν δεν είχαν προηγηθεί δοκιμαστικές προβολές. Κι ήταν η γνώμη του κοινού που σε άλλες περιπτώσεις οδήγησε στο κόψιμο σκηνών, στην επαναφορά άλλων που είχαν στο αρχικό μοντάζ καταλήξει στον κάλαθο των αχρήστων, αλλά και σε επιπλέον γυρίσματα που μπορεί να είχαν ως αποτέλεσμα ακόμη και την αλλαγή του φινάλε της ταινίας.

Στην περίπτωση του «Γάμου του καλύτερού μου φίλου» το κοινό θεώρησε ότι ο χαρακτήρας της Ρόμπερτς ήταν πολύ σκληρός ώστε να έχει έναν πιθανό σύντροφο, οπότε παρηγορήθηκε από τον ομοφυλόφιλο φίλο της. Η «Ολέθρια σχέση» έπρεπε να τελειώσει με τον χαρακτήρα της Γκλεν Κλόουζ να αυτοκτονεί, αλλά το κοινό ήθελε να τιμωρηθεί από τη σύζυγο του πρώην εραστή της κι έτσι δολοφονείται από την Αν Αρτσερ. Οσο για τα «Σαγόνια του καρχαρία», ο Σπίλμπεργκ υποστήριξε ότι με μερικά επιπλέον δευτερόλεπτα – πλάνα που γυρίστηκαν στη δεξαμενή με δικά του έξοδα – θα μπορούσε να κάνει το κοινό να πηδήξει αρκετά μέτρα ψηλά.

Η διαδικασία των δοκιμαστικών προβολών είναι σχεδόν απαραίτητο κομμάτι της κινηματογραφικής παραγωγής. Αρκεί να αναλογιστεί κάποιος ότι το 90% των 130 ταινιών που κυκλοφόρησαν πέρυσι στις αίθουσες προβλήθηκε δοκιμαστικά περισσότερες από μία φορές. Ο μέσος όρος είναι τρεις, αλλά μπορεί ο αριθμός να φτάσει στις δέκα ή και τις δεκαπέντε προβολές, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στο BBC ο Κέβιν Γκετς, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Screen Engine/ASI, μιας από τις κορυφαίες εταιρείες έρευνας και ανάλυσης δεδομένων του κινηματογραφικού κλάδου, με αφορμή το βιβλίο του «Audience-ology», στο οποίο αποκαλύπτει αθέατες στιγμές από τις δοκιμαστικές προβολές και άγνωστες μαρτυρίες σκηνοθετών, παραγωγών και κινηματογραφικών αστέρων, από τους πολυχώρους των προαστίων του Λος Αντζελες – από τα πιο μυστικά μέρη του Χόλιγουντ -, όπου προβάλλονται οι ταινίες πριν από την επίσημη κυκλοφορία τους και όπου τα δάκρυα και οι νευρικές κρίσεις των συντελεστών αποτελούν καθημερινότητα.

Η διαδικασία των δοκιμών, όσο μυστηριώδης κι αν μοιάζει στα μάτια του μέσου κινηματογραφόφιλου, είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η έβδομη τέχνη. Ο Γκετς θεωρεί ως πρωτοπόρο τον Χάρολντ Λόιντ, ο οποίος άρχισε να δοκιμάζει τις βωβές κωμωδίες του το 1919 ή το 1920. Ανάλογη τακτική ακολούθησε και ο σύγχρονός του Μπάστερ Κίτον. Εναν αιώνα μετά, τα βασικά βήματα των δοκιμαστικών προβολών δεν έχουν αλλάξει. Οι θεατές που συμμετέχουν σε αυτές δεν γνωρίζουν εκ των προτέρων ποια ταινία θα δουν και εν συνεχεία καταγράφουν σε κάρτες τα συναισθήματά τους.