Το συλλογικό μας τραύμα

^«Υπάρχει ένα κομμάτι μέσα μου που φωνάζει: Δεν με νοιάζει πια, δεν με νοιάζει τίποτα. Ενα άλλο κομμάτι μου όμως νοιάζεται. Την ίδια ώρα βλέπω γύρω μου όλο και περισσότερους ανθρώπους με επιθετική συμπεριφορά. Είναι σαν να ρωτάμε όλοι μαζί: πότε θα τελειώσει όλο αυτό;». Ο Τζον Μακένα, εκπαιδευτικός στο Λονδίνο περιγράφει στο BBC τις εσωτερικές αντιφάσεις, τις εκρήξεις επιθετικότητας που παρατηρούνται και το μέγα ερώτημα που φαίνεται να ταλανίζει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο αυτή την εποχή.

Κάποιες από αυτές τις συμπεριφορές φαίνεται ότι είναι αποτέλεσμα της διαβίωσης επί πολύ καιρό σε μια κατάσταση δημόσιας έκτακτης ανάγκης χωρίς ορατό τέλος, λένε ειδικοί στην «Washington Post». Καθώς παρακολουθούμε τον χορό των μεταλλάξεων, και συνεχώς εκδίδονται προειδοποιήσεις για νέες πιο ισχυρές παραλλαγές στο άμεσο μέλλον, υπάρχει έντονη η αίσθηση ότι βαδίζουμε προς ένα εντελώς άγνωστο, και πιθανώς επικίνδυνο, μέλλον. Οι έρευνες καταγράφουν πως δεν είναι λίγοι πλέον οι πολίτες εκείνοι που αισθάνονται ότι έχουν κουραστεί υπερβολικά, ότι δεν αντέχουν άλλο και γι’ αυτό συμπεριφέρονται με ασυνήθιστους για εκείνους τρόπους ή παρεκτρέπονται σημαντικά.

Στην Ελλάδα, των δύο ετών πανδημίας προηγήθηκαν δέκα χρόνια βαθιάς οικονομικής κρίσης. Και σε άλλες χώρες η πανδημία συνδυάστηκε με εσωτερική αναταραχή. Στη χώρα μας τα στοιχεία δείχνουν αύξηση των τροχαίων ατυχημάτων κατά περίπου 13% τους τελευταίους μήνες, οι εμπορικοί σύλλογοι δέχονται όλο και περισσότερα παράπονα εργαζομένων για σκαιά συμπεριφορά πελατών χωρίς λόγο, ενώ τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας έχουν αυξηθεί κατά τουλάχιστον 34%.

Μαζί με άλλες κρίσεις, όπως η οικονομική ή η κοινωνική, οι περισσότεροι πολίτες πια δεν αντέχουν το στρες. «Δεν είμαστε φτιαγμένοι για να ζούμε σε τέτοιο επίπεδο έντασης για τόσο μεγάλη χρονική περίοδο», παρατηρεί η Βέιλ Ράιτ, στέλεχος της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας. «Αρα αυτό που συμβαίνει είναι ότι εξαντλούνται οι αντοχές μας σε βαθμό που δεν είμαστε ικανοί να ρυθμίσουμε τα αισθήματά μας τόσο καλά όσο μπορούσαμε παλαιότερα».

Αυτού του είδους η συναισθηματική ένταση αφορά περισσότερο εκείνους που συνεχίζουν να παίρνουν προστατευτικά μέτρα έναντι του ιού, όταν λαμβάνουν αποφάσεις. Οι έρευνες επιβεβαιώνουν αυτή την κατάσταση. Πρόσφατη μελέτη σε πέντε δυτικές χώρες βρήκε ότι 13% των πολιτών ανέφερε συμπτώματα της διαταραχής μετατραυματικού στρες που αποδίδονται στην πραγματική ή πιθανή επαφή με τον κορωνοϊό και με τα περιοριστικά μέτρα λόγω της πανδημίας. Μάλιστα οι ερευνητές διαπίστωσαν πως η αναμονή για κάποιο αρνητικό γεγονός που έχει σχέση με την πανδημία είναι πολύ πιο επώδυνο συναισθηματικά, από το ίδιο το γεγονός.

ΜΙΑ ΚΟΙΝΗ ΟΔΥΝΗΡΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ. Η πανδημία είχε μόλις ξεκινήσει όταν οι ειδικοί της υγείας εξέφρασαν τις πρώτες ανησυχίες ότι η κρίση θα προκαλούσε συλλογικό τραύμα, κάτι που συμβαίνει όταν ένα οδυνηρό γεγονός επηρεάζει μια ολόκληρη κοινότητα και δημιουργεί μια κοινή εμπειρία. Παρά τις διαφωνίες κάποιων ψυχολόγων για τον ορισμό του «τραύματος» όλοι συμφωνούν ότι από τις καταστροφικές συνέπειες της πανδημίας δεν έχει γλιτώσει κανένας. Φυσικά κάποιοι έχουν πληγεί περισσότερο. Για παράδειγμα, οι οικογένειες των 22.000 ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στην Ελλάδα από τον κορωνοϊό ή των πολλών χιλιάδων που νοσηλεύτηκαν και επέζησαν. Ομως όλοι θυσιάσαμε ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας: μια δουλειά, την ικανότητα να θρηνήσουμε μαζί με τους δικούς μας ανθρώπους μια σημαντική απώλεια ή να γιορτάζουμε όλοι μαζί ένα γάμο. Και είναι σαν να παραδώσαμε οποιοδήποτε βαθμό βεβαιότητας για τον σχεδιασμό του μέλλοντός μας.

Σε έρευνα που έγινε σε δώδεκα δυτικές χώρες, το 82% των ψυχολόγων ανέφερε ότι υπάρχει αυξημένη ζήτηση στα αιτήματα θεραπείας για αγχώδεις διαταραχές από τότε που ξεκίνησε η πανδημία πριν από δύο χρόνια. Υπάρχει η δυσκολία να κάνουμε τα πράγματα που μας άρεσαν, να πάμε σε μια σχολή χορού, να αθληθούμε παρέα με άλλους ή να κάνουμε μια συγκέντρωση με φίλους που αγαπάμε. Παραμένει ασαφές πότε θα τελειώσει όλη αυτή η ταλαιπωρία. Η γνώση όμως ότι κάποτε θα τελειώσει, μπορεί να είναι η αρχή για να θεραπεύσουμε αυτό το συλλογικό μας τραύμα.