Οι γυναίκες, ο Μινώταυρος, η μαγεία, τα άλογα

Ο τέταρτος τόμος της βιογραφίας του Πικάσο από τον βιογράφο του Τζον Ρίτσαρντσον μόλις κυκλοφόρησε. Ο Ρίτσαρντσον, ένας ευχάριστος συνδαιτυμόνας που έζησε από κοντά τον μεγάλο καλλιτέχνη, ξεκίνησε να συλλέγει το υλικό για το βιβλίο του ήδη από το 1950. Ο πρώτος τόμος του εκδόθηκε το 1991. Ο πρόσφατος τέταρτος και τελευταίος αναφέρεται στα δέκα χρόνια μετά την έλευση του Χίτλερ στην εξουσία και τα τριάντα χρόνια πριν από τον θάνατο του Πικάσο, το 1973. Ωστόσο, ο Ρίτσαρντσον, καθώς ήταν γύρω στα 90 και σταδιακά άρχισε να χάνει την όρασή του – πέθανε το 2019 -, είχε δύο βοηθούς που κατόρθωσαν να ολοκληρώσουν την εξαντλητική σε λεπτομέρειες βιογραφία του σημαντικού για τη μοντέρνα τέχνη καλλιτέχνη.

Ο τόμος, με υπότιτλο «The Minotaur Years», αναφέρεται στην εποχή της ανόδου του φασισμού, τον Ισπανικό Εμφύλιο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Καλύπτει τις περίπλοκες σχέσεις του Πικάσο με τους σουρεαλιστές, την ενασχόλησή του με το παράλογο στοιχείο της ελληνικής μυθολογίας, την παθιασμένη σχέση του με την πατρίδα του, την Ισπανία. Είναι η περίοδος που αποφάσισε να σταματήσει τη ζωγραφική και να επικεντρωθεί στην ποίηση. Αλλά είναι και το διάστημα που δημιουργεί το αριστούργημά του, την «Γκερνίκα». Ο Ρίτσαρντσον περικλείει επίσης τις εμπειρίες του ζωγράφου κατά τη ναζιστική κατοχή του Παρισιού. Παρά το γεγονός ότι αρκετές έξυπνες και υπέροχες γυναίκες τον ερωτεύτηκαν, δεν άλλαζε την εντύπωση ότι επρόκειτο για ένα συναισθηματικό τέρας, του οποίου η παρόρμηση για ταπείνωση εκδηλωνόταν συνεχώς στο καλλιτεχνικό του έργο.

Ο Ρίτσαρντσον γνωρίστηκε με τον ζωγράφο μέσω του δεσμού που ο ίδιος είχε με τον συλλέκτη και ιστορικό τέχνης Ντάγκλας Κούπερ. Οταν η σχέση του με τον Κούπερ διαλύθηκε, ο Ρίτσαρντσον παρέμεινε στον κύκλο του Πικάσο αλλά και των κληρονόμων του και των πρώην ερωμένων του. Γι’ αυτό και επέμεινε να τονίζει τις σχέσεις τού Πικάσο με τις γυναίκες ως το κλειδί για την κατανόηση της τέχνης του. Στον τελευταίο λοιπόν τόμο, όπως αναφέρει ο Σεμπάστιαν Σμι στο άρθρο του στην «Washington Post», μαθαίνουμε για το πικρό και παρατεταμένο τέλος του γάμου του με την μπαλαρίνα Ολγκα Κοκλόβα, τη σχέση του με τη φωτογράφο και ζωγράφο Ντόρα Μάαρ, την παράλληλη σχέση του με το μοντέλο Μαρί – Τερέζ Βάλτερ και την πρώτη του συνάντηση με τη ζωγράφο Φρανσουάζ Ζιλό.

Ο ΜΙΝΩΤΑΥΡΟΣ. Η ψυχοσεξουαλική πολυπλοκότητα του χαρακτήρα του τον οδήγησε στο υπερβολικό του ενδιαφέρον για τη μυθική φιγούρα – εν μέρει άνθρωπος, εν μέρει ζώο – του Μινώταυρου και στην αντιπαράθεσή του με τον Θησέα στον λαβύρινθο του βασιλιά Μίνωα. Ο Ρίτσαρντσον αναφέρει ότι ορισμένα από τα σπουδαιότερα έργα του αυτής της δεκαετίας όπως τα «Τυφλός Μινώταυρος οδηγείται από μικρό κορίτσι μέσα στη νύχτα» και «Γκερνίκα», αντλούν από τον Μινώταυρο ή από τους ταύρους και τις ταυρομαχίες με τα οποία ο Πικάσο ταυτιζόταν.

Ο τυφλός Μινώταυρος είχε στοιχειώσει τον Πικάσο. «Για έναν δεισιδαίμονα καλλιτέχνη του οποίου η δημιουργικότητα προήλθε εν μέρει από το ανδαλουσιανό “mirada fuerte” (το φλογερό βλέμμα, που εκτιμάται από τους Ανδαλουσιανούς ως πηγή σεξουαλικής δύναμης), η τύφλωση αντιπροσώπευε μια ζωτική απώλεια. Η εξίσωση της όρασης με τη σεξουαλικότητα και την καλλιτεχνική δημιουργία τέχνης είναι το κλειδί που συχνά ξεκλειδώνει το νόημα του έργου του Πικάσο», γράφει ο Ρίτσαρντσον. Η κεντρική ιδέα του βιογράφου είναι ότι ο Πικάσο έβλεπε την τέχνη με όρους μαγείας, μέσα από τον εξορκισμό και τη θυσία.

Ο κυβισμός, τον οποίο ο Πικάσο επινόησε ταυτόχρονα με τον Ζορζ Μπρακ, είχε δημιουργήσει ένα πλεονέκτημα απόκρυψης και ασάφειας, καθιερώνοντας σταθερά μια ιδέα που, καλώς ή κακώς, επικράτησε στο υπόλοιπο της καριέρας του Πικάσο: ότι οι πίνακές του είναι εκεί για να «λυθούν». Και όποτε τον βόλευε ο ίδιος ο Πικάσο μοίραζε απλόχερα τα ερμηνευτικά «κλειδιά» για το δικό του έργο. Οπως όταν στη διάρκεια μιας ταυρομαχίας που παρακολουθούσαν στη Νιμ, στη Νότια Γαλλία, ο Πικάσο είπε στον Ρίτσαρντσον: «Αυτά τα άλογα είναι οι γυναίκες στη ζωή μου». Εννοούσε τα άλογα που προσπαθούσαν να ξεκοιλιάσουν οι βασανισμένοι ταύροι.