Πέθανε ο «στυλίστας» Ζαν-Ζακ Μπενέξ

Με φόντο το νυχτερινό Παρίσι της παρανομίας και της μοναξιάς, η «Ντίβα», πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Ζαν-Ζακ Μπενέξ που την περασμένη Πέμπτη πέθανε στο Παρίσι, υπήρξε ένα από τα πιο πρωτότυπα στην εικόνα και στη σύλληψή τους ευρωπαϊκά φιλμ των αρχών της δεκαετίας του 1980. Στην ταινία, ένας ταχυδρόμος λάτρης της όπερας ηχογραφεί παράνομα τη συναυλία μιας διάσημης ντίβας και όταν αργότερα έρχεται στην κατοχή του, τυχαία, μια άλλη ηχογράφηση που αποκαλύπτει τη διαφθορά της αστυνομίας ο ταχυδρόμος θα βρεθεί μπλεγμένος σε μια εφιαλτική περιπέτεια παρεξηγήσεων.

Αυτή η μοναδικά στυλιζαρισμένη (και φωτογραφημένη στις αποχρώσεις του γαλάζιου) ερωτική ιστορία καταδίωξης, ένα θρίλερ που δεν είναι ακριβώς θρίλερ, ένα νουάρ που δεν είναι ακριβώς νουάρ, εισήγαγε ένα νέο στυλ έκφρασης στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο το οποίο πήρε τον χαρακτηρισμό «cinema du look»: για το στυλ, τη μόδα και την τολμηρή ερωτική προσέγγιση στην κινηματογράφηση. Βασικοί εκπρόσωποι αυτού του «τύπου» σινεμά υπήρξαν ο πρωτοπόρος Μπενέξ, ο Λικ Μπεσόν («Subway») αλλά και ο Λεό Καράξ («Paula Χ»).

Ο Μπενέξ πέθανε σχετικά νέος, στα 75 του, και όπως ανακοινώθηκε από τον αδελφό του έπασχε από χρόνια ασθένεια. Είχε μπει στον χώρο του σινεμά ως βοηθός μεγάλων σκηνοθετών, όπως ο Ρενέ Κλεμάν, ο Κλοντ Μπερί αλλά και ο Τζέρι Λούις, ενώ πριν από την «Ντίβα», η αίσθηση της οποίας ήταν παγκόσμια, είχε δουλέψει ως βοηθός και στην τηλεόραση και είχε σκηνοθετήσει μόνο μία μικρού μήκους ταινία.

Περιέργως η «Ντίβα» υπήρξε η αφετηρία μιας αμφιλεγόμενης καριέρας στην οποία η επιτυχία συμβάδιζε πάντα με την αποτυχία. Αρκεί να θυμηθούμε την αμέσως επόμενη ταινία του Μπενέξ, επίσης νουάρ, πολύ πιο «βρώμικο» όμως, το «Φεγγάρι στον υπόνομο» (1983). Είχε τα φόντα να γίνει μεγάλη επιτυχία: τη γοητευτική παρουσία της Ναστάζια Κίνσκι, τον πάντοτε επιβλητικό Ζεράρ Ντεπαρντιέ αλλά και την υπερσεξουαλική Βικτόρια Αμπρίλ που τότε πρωτόβγαινε. Και όμως, το αποτέλεσμα ήταν αποκαρδιωτικό, ίσως επειδή ο Μπενέξ έμοιαζε να επαναλαμβάνει τον εαυτό του χρησιμοποιώντας απλώς πιο διάσημα ονόματα.

«ΜΠΕΤΙ ΜΠΛΟΥ». Στα μέσα της δεκαετίας του 1980 ο σκηνοθέτης επέστρεψε με την «Μπέτι Μπλου», άλλη μια θρυλική για την εποχή της ερωτική ταινία, η οποία μετέτρεψε την Μπεατρίς Νταλ σε σταρ και τοποθέτησε τον Μπενέξ και πάλι στον χάρτη των auteur του ευρωπαϊκού σινεμά. Οχι για πολύ. Μετά την «Μπέτι Μπλου» ο Μπενέξ σκηνοθέτησε τη «Ροζαλίν και τα λιοντάρια» (1989), που κανένας δεν είδε, αλλά και την πιο παρεξηγημένη ίσως ταινία του, «ΙΡ5 – Το νησί των παχυδέρμων» (1993), που επίσης είναι το κύκνειο άσμα του Ιβ Μοντάν. Η παταγώδης αποτυχία των δύο τελευταίων σήμανε την απομάκρυνση του Μπενέξ από τη σκηνοθεσία μυθοπλασίας και την ενασχόλησή του με το ντοκιμαντέρ. Τελευταία μυθοπλασία του ήταν η ταινία «Mortel Transfert» (2001), ενώ από το 2013 μέχρι τον θάνατό του δεν υπέγραψε τίποτ’ άλλο.