Ο μυθοποιός της νεότητας και των χρωμάτων

Εδωσε μορφή στην «αιωνιότητα της νιότης» μέσα από τους ποδηλάτες και τους καπνιστές του, τα κορίτσια με τα παραδομένα στον άνεμο μαλλιά και τα αγόρια με τα φτερά στην πλάτη. Εξύψωσε στο επίπεδο του μύθου την καθημερινότητα. Eπλασε τη δική του γλώσσα αξιοποιώντας «λέξεις» που έμαθε από την αρχαία ελληνική αγγειογραφία, τον Καραγκιόζη, τον Θεόφιλο και τον Τσαρούχη, και με αυτή κατάφερε να «μιλήσει», να τον ακούσουν, να τον κατανοήσουν και να τον αναγνωρίσουν από το Παρίσι έως το Τόκιο. Δημιούργησε ένα σύμπαν αναγνωρίσιμο με την πρώτη ματιά ακόμη και σε όσους δεν έχουν εξειδικευμένες γνώσεις περί την τέχνη, καθώς οι μονοκοντυλιές του με τα λαμπερά του μπλε και τα φλογερά κόκκινα χτυπούν κατευθείαν στο συναίσθημα χωρίς να χρειάζονται εξηγήσεις και θεωρητικές αναλύσεις. Και μέσα από μια πορεία πλέον των έξι δεκαετιών, κατά τη διάρκεια των οποίων πειραματίστηκε με κάθε τρόπο για να αποδώσει τις αγαπημένες του φιγούρες – και παρά τις όποιες αμφισβητήσεις -, κατέκτησε κορυφαία θέση στο ελληνικό και σημαντική στο διεθνές εικαστικό στερέωμα, αλλά κυρίως στις καρδιές όσων εισέπραξαν την αισιοδοξία που εκπέμπουν τα έργα του και αφέθηκαν στον αυθορμητισμό της γραφής του. «Από πέντε ετών ήξερα ότι θα γίνω ζωγράφος διότι η ζωγραφική για μένα είναι ζωτική ανάγκη» μας έλεγε σε παλαιότερη συνέντευξη στα «ΝΕΑ» ο γεννημένος το 1935 Αλέκος Φασιανός, στη σκιά της Ακρόπολης. «Η ζωγραφική για μένα είναι κάτι άπιαστο. Μπορεί να είναι δυο γραμμές, αρκεί να νιώθεις ελεύθερος όταν τις φτιάχνεις. Να σχεδιάζεις όπως θέλεις εσύ, όχι όπως θέλουν οι άλλοι. Να είσαι ο εαυτός σου. Να αισθάνεσαι ότι αυτό που κάνεις είναι αληθινό. Κι αν αποτύχεις, απέτυχες».

Αν και σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον νεότερο εκπρόσωπο της Γενιάς του ’30, τον Γιάννη Μόραλη – ο οποίος και του κληροδότησε «τον μύθο της ελληνικότητας» -, ο Αλέκος Φασιανός προτιμούσε να δηλώνει αυτοδίδακτος και να αναγνωρίζει τη μαθητεία του δίπλα στον Γιάννη Τσαρούχη και κυρίως την αξία της ελευθερίας. Από τα νεανικά του έργα, στα οποία ρεαλιστικά αποδίδει τη μητέρα και τον αδελφό του, ως τη στιγμή της αποθέωσης στο Παρίσι το 1969, όπου με αφορμή την ατομική του έκθεση εμπνευσμένη από την ελληνική μυθολογία γράφτηκε ότι «είναι φανταστικό και σημειολογικό ότι ο μεγαλύτερος ζωγράφος της εποχής μας γεννήθηκε στην Ελλάδα», ο Αλέκος Φασιανός δεν σταμάτησε διόλου να δοκιμάζει και δοκιμάζεται, καθώς ήδη από σπουδαστής παρουσίαζε τη δουλειά του σε εκθέσεις αποσπώντας εγκωμιαστικές κριτικές.

ΠΟΔΗΛΑΤΕΣ ΚΑΙ ΚΑΠΝΙΣΤΕΣ. Μεταξύ Παρισιού, όπου σπούδασε λιθογραφία με υποτροφία της γαλλικής κυβέρνησης, και Αθήνας, όπου είχε πρωτοστατήσει στην ίδρυση του Ατελιέ της Καλλιθέας, ενός ομαδικού εργαστηρίου που διατηρούσε μαζί με τους Νίκο Στεφάνου και Βασίλη Σπεράντζα και το οποίο άφησε εποχή για τις αυτοσχέδιες θεατρικές παραστάσεις και τα πάρτι του, έστελνε σκίτσα του σε εφημερίδες, ζωγράφιζε τοίχους μπουάτ, έφτιαχνε μπάντες τοίχων με μεγάλες ιστορίες στις οποίες προσέθετε και γραπτές διηγήσεις όπως ο Θεόφιλος, ανακάλυψε τους ποδηλάτες και τους καπνιστές. Στους πρώτους θέλησε να αφήσει τα μαλλιά τους ξέπλεκα στον άνεμο εμπνευσμένος από «τον μύθο του Αβεσσαλώμ, του γιου του Δαβίδ, που έτρεχε μέσα στο δάσος, πιάστηκαν τα μακριά μαλλιά του στα κλαδιά των δέντρων και σκοτώθηκε από τους αντιπάλους του», όπως έλεγε ο ίδιος. Τους δεύτερους τους τύλιξε σε ένα τεράστιο σύννεφο καπνού. Κι ύστερα αφέθηκε στα μονοπάτια του μύθου. Ενα ποδήλατο ήταν αρκετό για την απαγωγή της Ωραίας Ελένης. Οι θεοί κατέβηκαν από τον Ολυμπο και ερωτεύτηκαν, παραδόθηκαν στις χαρές της ηδονής, κοιμήθηκαν στα σπίτια της γειτονιάς, ανέμειξαν το θεϊκό με το γήινο και ένας νέος κόσμος δημιουργούνταν όπου άπλωνε το χέρι του ο Αλέκος Φασιανός. «Ο καλλιτέχνης δημιουργεί μια πραγματικότητα με την τέχνη του, που δεν υπάρχει αλλά θα θέλαμε να υπάρχει. Κι εγώ θέλω να δώσω στους ανθρώπους αυτή τη δυνατότητα φυγής από την πραγματικότητα. Τους βάζω φτερά διότι το έχω δει στο όνειρό μου. Αρχισα να φτιάχνω μια δική μου μυθολογία διότι δεν ήθελα να αντιγράφω τους υπαρκτούς μύθους» έλεγε στα «ΝΕΑ».

Μια μυθολογία άλλοτε πλασμένη από χρώματα – το μπλε της θάλασσας και το κόκκινο της φωτιάς, το λευκό και το χρυσό – κι άλλοτε από γραμμές λιτές με σαφή περιγράμματα, όπου οτιδήποτε περιττό δεν έχει θέση: ήταν εξοστρακισμένο από τον ρυθμό της αρχαίας αγγειογραφίας, την οποία μελετούσε από παιδί στις πολύωρες επισκέψεις του στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο με την παρότρυνση της φιλολόγου μητέρας του. Η βυζαντινή παράδοση δεν έμεινε έξω από τα ενδιαφέροντα του ζωγράφου καθώς και το χρυσό φόντο των βυζαντινών εικόνων βρήκε τη θέση του στο εικαστικό του λεξιλόγιο συνάμα με την απουσία της τρίτης διάστασης.

ΘΕΑΤΡΟ, ΒΙΒΛΙΑ, ΔΙΣΚΟΙ. Το εικαστικό σύμπαν του Αλέκου Φασιανού δεν περιορίστηκε μόνο σε έργα που βρήκαν τη θέση τους σε ιδιωτικές συλλογές και μουσεία έως την Αυστραλία. Περιέλαβε στους κόλπους του σκηνικά για παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου και του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν, εικονογραφήσεις βιβλίων ελλήνων και ξένων ποιητών και συγγραφέων, όπως των Λουί Αραγκόν, Ζαν Μαρί Ντρο, Γκιγιόμ Απολινέρ, Φερνάντο Αραμπάλ, Ζακ Λακαριέρ, Κ.Π. Καβάφη, Οδυσσέα Ελύτη, Γιάννη Ρίτσου, Κώστα Ταχτσή, Βασίλη Βασιλικού, Ηλία Πετρόπουλου, της αυτοβιογραφίας του Μίκη Θεοδωράκη, χαρακτικά, γραμματόσημα και αφίσες, εξώφυλλα δίσκων, χρηστικά αντικείμενα, την εικαστική εγκατάσταση στον σταθμό του μετρό Μεταξουργείο, το μετάλλιο του Μαραθωνίου της Αθήνας το 2019, αλλά και δικά του κείμενα. Ολη αυτή η πολυσχιδής δράση σε μεγάλο βάθος χρόνου τού χάρισε σπουδαίες διακρίσεις, όπως του Ταξιάρχη του Τάγµατος του Φοίνικα από τον πρόεδρο της Ελληνικής Δηµοκρατίας και του Ιππότη του Τάγµατος των Τεχνών και των Γραµµάτων από τον γάλλο υπουργό Πολιτισμού Ζακ Λανγκ (1985), το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1999), του Αξιωματούχου της Λεγεώνας της Τιμής (2013) και του Διοικητή της Τάξης των Γραμμάτων και των Τεχνών (2021) από τη γαλλική κυβέρνηση, ενώ το 1999 τοποθετήθηκε και σε τιμητική, μη εκλόγιμη θέση στο ευρωψηφοδέλτιο του ΠΑΣΟΚ.