Η «έκπληξη» με τον αγωγό

Σε μέγα θέμα έχει αναχθεί η εμφάνιση αμερικανικού εγγράφου το οποίο τάσσεται κατά της κατασκευής του αγωγού EastMed, ο οποίος θα συνδέει, υποτίθεται, ενεργειακά το Ισραήλ, την Κύπρο και την Ελλάδα, για να καταλήξει στην Ιταλία και από εκεί να διοχετεύει ενεργειακά αποθέματα στις χώρες της ΕΕ. Τόνοι ηλεκτρονικής και φυσικής μελάνης χύνονται τις τελευταίες ημέρες για το πόσο οι ΗΠΑ «κλείνουν το μάτι» στην Αγκυρα με αυτό το κείμενο και πόσο «αδειάζουν» τις τρεις υποτιθέμενες «κατασκευάστριες» χώρες. Και, ειδικά στην Ελλάδα, έχει ξυπνήσει το γνωστό παλιό «μας πουλάνε»: η αρχέγονη συνταγή της εθνικής κλάψας – όχι στην Κύπρο, τουλάχιστον σε τέτοιο βαθμό, και ασφαλώς όχι στο Ισραήλ. Η ελληνική κοινή γνώμη μοιάζει έτοιμη να καταπιεί αμάσητη αυτή την «ιερή αγανάκτηση» με την οποία τροφοδοτείται τις τελευταίες ημέρες. Πριν το κάνει, όμως, καλό θα ήταν να μπει στον κόπο να αναρωτηθεί κάποια πράγματα: Υπάρχει πραγματικά κάποια «έκπληξη» σε όλα αυτά; Οι κυβερνήσεις των τριών χωρών έμαθαν κάτι νέο από αυτή την τοποθέτηση; Επεσαν από τα σύννεφα ή απλώς διάβασαν κάτι που είχαν ακούσει ήδη πολλές φορές και το οποίο και οι ίδιες γνωρίζουν από την πρώτη ημέρα; Και, κυρίως, αυτές θέλουν πραγματικά αυτόν τον αγωγό; Και πιστεύουν αληθινά ότι θα μπορούσε αυτός να γίνει πραγματικότητα; Ή μήπως, αντιθέτως, έχουν από την πρώτη ημέρα πλήρη συνείδηση ότι κάτι τέτοιο δεν επρόκειτο να συμβεί;

Οι τρεις κυβερνήσεις, της Ελλάδας, της Κύπρου και του Ισραήλ, προχώρησαν στην καλλιέργεια της εντύπωσης ότι αυτός ο αγωγός θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα για διαφορετικούς μεταξύ τους λόγους – περισσότερο προεκλογικούς στο Ισραήλ, περισσότερο «εθνικούς» στην Ελλάδα και την Κύπρο. Ομως, την ώρα που το έκαναν, ήξεραν πολύ καλά ότι αυτό το έργο δεν θα κόψει ποτέ κορδέλες. Πώς το ήξεραν; Επειδή τα νούμερα δεν τους βγαίνουν με τίποτα. Πέρα από κάθε άλλη παράμετρο, έχει τεκμηριωθεί πολλαπλά από την πρώτη ημέρα ότι αυτός ο αγωγός δεν είναι οικονομικά βιώσιμος. Και αυτό καθιστούσε από την αρχή όλη τη συζήτηση ένα είδος διπλωματικής θεατρικής παράστασης. Το ξέρανε και οι ίδιες, το ξέρανε και στην Ουάσιγκτον και στις Βρυξέλλες και, φυσικά, πολύ περισσότερο, το γνώριζαν στην Αγκυρα. Δεν είναι για λόγους «στροφής» και «κλεισίματος ματιού» που ο αγωγός καταλήγει στα αζήτητα. Είναι επειδή δεν βγαίνει. Και από τη στιγμή που οι τρεις εμπλεκόμενες χώρες ξέρουν εξαρχής ότι δεν βγαίνει, ξέρουν και ότι δεν πρόκειται να κατασκευαστεί. Και, ουσιαστικά, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, πιο καθαρά ή λιγότερο, το έχουν όλες παραδεχθεί.

Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι δεν έπρεπε να παιχτεί κάποιο διπλωματικό θέατρο. Ομως πρόκειται για άλλο ζήτημα. Σημαίνει πάντως ότι είναι σφάλμα να πέφτουμε από τα σύννεφα και να αρχίζουμε τα «είμαστε ανάδελφοι» και τα «οι κακοί που μας πουλήσανε πάλι». Αντίθετα, η πραγματικότητα είναι ότι οι τρεις κυβερνήσεις είναι μάλλον ανακουφισμένες που οι Αμερικανοί τούς βοηθούν να βγάλουν από πάνω τους την πέτρα που είχαν μόνες τους δέσει στον λαιμό τους για λόγους εντυπώσεων. Ας το δει κανείς ανάποδα: οι ΗΠΑ ουδέποτε είχαν πει ή υπονοήσει ότι θα μετείχαν σε αυτή την κατασκευή. Και όποτε ευνόησαν τη συζήτηση, το έκαναν αμιγώς πολιτικά, για λόγους άσχετους με το θέμα και σχετικούς με την ισορροπία τους με τη Ρωσία. Είναι γνωστό σε όλους αυτό. Και αν έλεγαν σήμερα «τι σπουδαίο και απαραίτητο έργο», τι θα έκαναν οι τρεις κυβερνήσεις; Θα έβαζαν αύριο το πρωί μηχανήματα να αρχίσουν την κατασκευή; Αστεία πράγματα: θα έσπαγαν το κεφάλι τους πώς θα το έβγαζαν όλο αυτό από πάνω τους, χωρίς να υποστούν εξευτελισμό. Και τώρα γιατί δεν μιλάνε; Επειδή ξέρουν ότι, επί της ουσίας, οι Αμερικανοί τούς έκαναν τη βρώμικη δουλειά: έβαλαν μια βάση για να τελειώνει αυτή η ατελέσφορη συζήτηση και να βγουν οι τρεις χώρες από αυτήν πιο ανώδυνα απ’ ό,τι αλλιώς. Οση κι αν είναι η σημασία των αγωγών, η στρατηγική ισορροπία των χωρών δεν καθορίζεται από αυτή. Οι, μακράν συνθετότερες, γεωπολιτικές διατάξεις είναι το θεμελιώδες. Ηταν, είναι και θα είναι. Και, αυτό, πάει καλά.