«Θεωρώ δεδομένο ότι ξέρεις τι λέει το γράμμα…»

Το τελευταίο μυθιστόρημα που είχαμε διαβάσει στα ελληνικά όσο ζούσε ο Τζον λε Καρέ ήταν το «Ενας έντιμος άνθρωπος» (εκδ. Bell, μτφ. Μαρία Παπανδρέου, 2019), όπου ο φιλευρωπαίος βετεράνος συγγραφέας έπαιρνε θέση για την πολιτική συγκυρία, ενσωματώνοντας στην πλοκή το Brexit, τον Ντόναλντ Τραμπ και τη Ρωσία του Πούτιν. Δεν έμελλε, ωστόσο, να είναι η τελευταία αναγνωστική συνάντηση μαζί του. Το «Σίλβερβιου», που κυκλοφορεί αύριο από τις εκδ. Bell (επίσης σε μετάφραση της Μαρίας Παπανδρέου), είναι το βιβλίο που ο Λε Καρέ – ο οποίος πέθανε στις 12 Δεκεμβρίου 2020 – είχε ξεκινήσει το 2014. Το είχε βάλει, όμως, στην άκρη για να γράψει τα απομνημονεύματά του («Η σήραγγα των περιστεριών», εκδ. Bell, μτφ. Βεατρίκη Κάντζολα – Σαμπατάκου, 2016) αλλά και τον τελευταίο του Σμάιλι («Η κληρονομιά των κατασκόπων», εκδ. Bell, μτφ. Βεατρίκη Κάντζολα – Σαμπατάκου, 2018). Το ξανάπιασε τους τελευταίους μήνες πριν από τον θάνατό του. «Ηξερα την ύπαρξη του βιβλίου και ότι το δούλευε» είχε δηλώσει σχετικά ο λογοτεχνικός ατζέντης του Τζόνι Γκέλερ. «Το διάβασα και με έπιασε μεγάλη θλίψη που δεν μπορούσα να σηκώσω το τηλέφωνο να μιλήσουμε γι’ αυτό».

Ο γιος του συγγραφέα, ο Νικ Κόρνγουελ (μοναχοπαίδι του Τζον και της Τζέιν, ενώ ο εκλιπών είχε αποκτήσει ήδη τρεις γιους με την Αλισον, την πρώτη του σύζυγο), διάβασε για πρώτη φορά το «Σίλβερβιου» στο γραφείο του πατέρα του στις αρχές του 2021. Ανησυχούσε μάλιστα, όπως είχε δηλώσει στους βρετανικούς «Times», ότι ο Τζον λε Καρέ το είχε κρύψει επειδή δεν ήταν πλήρες. «Δεν ήταν μυστικό ότι το βιβλίο υπήρχε. Αυτό που προκαλούσε μυστήριο είναι γιατί το έβαλε στην άκρη». Πίστευε μάλιστα ότι ο πατέρας του θεωρούσε πιθανότατα πολύ σκληρή την απεικόνιση της Μυστικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, καθώς παρουσιαζόταν εγκλωβισμένη σε πολιτικές παρατάξεις, μερικές φορές αναποτελεσματική και ανίκανη να δικαιολογήσει τις πρακτικές της.

Σύμφωνα με την υπόθεση, ο Τζούλιαν Λόνζλι έχει εγκαταλείψει μια επιτυχημένη καριέρα στο Σίτι του Λονδίνου για να ζήσει ως βιβλιοπώλης σε μια μικρή παραθαλάσσια πόλη της Αγγλίας, στις αρχές του 2000. Εχουν περάσει μόλις δύο μήνες από το καινούργιο ξεκίνημά του, όταν ένας επισκέπτης έρχεται να ταράξει την ηρεμία του. Ο Εντουαρντ, ένας πολωνός εμιγκρές που ζει στο Σίλβερβιου, το μεγάλο σπίτι στην άκρη της πόλης, δείχνει να ξέρει πολλά για την οικογένεια του Τζούλιαν – έχει γνωρίσει τον πατέρα του, έναν ατιμωμένο εφημέριο που είχε βυθίσει την οικογένεια στα χρέη – και εκδηλώνει υπέρμετρο ενδιαφέρον για το ταπεινό βιβλιοπωλείο του. Οταν ένα γράμμα φτάνει στα χέρια ενός διευθυντή των μυστικών υπηρεσιών στο Λονδίνο προειδοποιώντας τον για μια επικίνδυνη διαρροή, οι έρευνές του τον οδηγούν σ’ αυτή την ήσυχη πόλη δίπλα στη θάλασσα.

«ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν, με την άδεια του εκδοτικού οίκου, ένα απόσπασμα από την εναρκτήρια σκηνή του «Σίλβερβιου», το οποίο χαρακτηρίστηκε μια «γοητευτική ιστορία σύγκρουσης ανάμεσα στην αθωότητα και την πείρα, ανάμεσα στο δημόσιο καθήκον και την ιδιωτική ηθική».

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ

Στις δέκα η ώρα ένα βροχερό πρωί στο Γουέστ Εντ του Λονδίνου, μια νεαρή γυναίκα μ’ ένα φαρδύ άνορακ και μια μάλλινη μαντίλα φορεμένη γύρω από το κεφάλι της περπατούσε αποφασιστικά μέσα στην καταιγίδα που λυσσομανούσε στη Σάουθ Όντλι Στριτ. Την έλεγαν Λίλι και ήταν σε μια κατάσταση συναισθηματικής ταραχής που κάθε τόσο γινόταν οργή. Με το ένα γαντοφορεμένο της χέρι προστάτευε τα μάτια της από τη βροχή καθώς κοίταζε βλοσυρά τους αριθμούς στις πόρτες, και με το άλλο έσπρωχνε ένα καρότσι που κάτω από ένα πλαστικό κάλυμμα περιείχε τον Σαμ, τον δύο ετών γιο της. Κάποια από τα σπίτια ήταν τόσο μεγαλοπρεπή που δεν είχαν καν αριθμούς. Άλλα είχαν αριθμούς αλλά δε βρίσκονταν στον σωστό δρόμο.

Φτάνοντας σε μια εξεζητημένη είσοδο που ο αριθμός της φιγουράριζε με ασυνήθιστη ευκρίνεια πάνω σε μια κολόνα, η Λίλι ανέβηκε ανάποδα τα σκαλιά τραβώντας το καρότσι, αγριοκοίταξε τα ονόματα δίπλα στα κουδούνια και χτύπησε το τελευταίο.

«Απλώς σπρώξε την πόρτα, καλή μου», την παρότρυνε μια καλοσυνάτη γυναικεία φωνή από το θυροτηλέφωνο.

«Θέλω τον Πρόκτορ. Τον Πρόκτορ και κανέναν άλλον, αυτές είναι οι οδηγίες της», είπε κοφτά η Λίλι.

«Ο Στιούαρτ έρχεται, καλή μου», ανακοίνωσε η ίδια καθησυχαστική φωνή, και λίγα δευτερόλεπτα αργότερα η εξώπορτα άνοιξε και φάνηκε ένας ψηλόλιγνος, διοπτροφόρος άντρας γύρω στα πενήντα πέντε, με σώμα που είχε μια κλίση προς τ’ αριστερά κι ένα μακρουλό κεφάλι σαν πουλιού που έγερνε κάπως κωμικά στο πλάι σαν να αναρωτιόταν για κάτι. Μια ευτραφής κυρία με άσπρα μαλλιά και πλεκτή ζακέτα στεκόταν στο πλευρό του.

«Είμαι ο Πρόκτορ. Χρειάζεσαι βοήθεια μ’ αυτό;» ρώτησε, ρίχνοντας μια ματιά μέσα στο καρότσι.

«Και πώς ξέρω ότι είσαι εσύ;» ρώτησε η Λίλι σε απάντηση.

«Επειδή η αξιότιμη μητέρα σου μου τηλεφώνησε χτες βράδυ στον προσωπικό μου αριθμό και μου ζήτησε να έρθω εδώ».

«Είπε μόνος σου», αντέταξε η Λίλι, αγριοκοιτάζοντας την ευτραφή κυρία.

«Η Μαρί φροντίζει το σπίτι. Και είναι πάντα πρόθυμη να βάλει ένα χεράκι όπου χρειαστεί», είπε ο Πρόκτορ.

Η ευτραφής κυρία έκανε ένα βήμα μπροστά αλλά η Λίλι τής έριξε ένα απαξιωτικό βλέμμα και ο Πρόκτορ έκλεισε την πόρτα πίσω της. Στην ησυχία του χολ, η Λίλι παραμέρισε το πλαστικό κάλυμμα αποκαλύπτοντας την κορφή του κεφαλιού του κοιμισμένου παιδιού. Τα μαλλιά του ήταν μαύρα και σγουρά, η έκφρασή του αξιοζήλευτα μακάρια.

«Ήταν ξύπνιος όλη νύχτα», είπε η Λίλι, αγγίζοντας το μέτωπο του αγοριού.

«Είναι πολύ όμορφος», είπε η γυναίκα ονόματι Μαρί.

Αφού έσπρωξε το καρότσι κάτω από τη σκάλα, όπου ήταν πιο σκοτεινά, η Λίλι ψαχούλεψε στο κάτω μέρος του, έβγαλε έναν μεγάλο λευκό φάκελο χωρίς διακριτικά και στάθηκε μπροστά στον Πρόκτορ. Το διστακτικό χαμόγελό του της θύμιζε έναν ηλικιωμένο ιερέα στον οποίο υποτίθεται ότι έπρεπε να εξομολογηθεί τις αμαρτίες της στο οικοτροφείο. Δεν της άρεσε ούτε το οικοτροφείο ούτε ο ιερέας, και ήταν αποφασισμένη να μην της αρέσει ούτε ο Πρόκτορ τώρα.

«Είπε να περιμένω εδώ ώσπου να το διαβάσεις», τον πληροφόρησε.

«Φυσικά», συμφώνησε πρόσχαρα ο Πρόκτορ, κοιτάζοντάς τη λοξά μέσα από τα γυαλιά του. «Και μπορώ να σου πω πόσο πολύ λυπάμαι;»

«Αν έχεις κάποια απάντηση, θέλει να της τη μεταφέρω προφορικά», είπε η Λίλι. «Δε θέλει τηλεφωνήματα, μηνύματα και μέιλ. Ούτε από την Υπηρεσία ούτε από κανέναν. Ούτε από σένα».

«Πολύ λυπηρό και αυτό», σχολίασε ο Πρόκτορ αφού το σκέφτηκε μελαγχολικά για λίγο, και, σαν να συνειδητοποιούσε μόλις τώρα ότι κρατούσε το φάκελο, τον ψηλάφισε διερευνητικά με τα κοκαλιάρικα δάχτυλά του: «Εκτενέστατο, θα έλεγα. Πόσες σελίδες το υπολογίζεις;» «Δεν ξέρω».

«Χαρτί αλληλογραφίας;» -εξακολουθώντας να ψηλαφεί- «Αποκλείεται. Δεν υπάρχουν τόσο μεγάλα χαρτιά αλληλογραφίας. Απλό χαρτί εκτύπωσης, υποθέτω».

«Σου είπα, δεν κοίταξα μέσα στο φάκελο».

«Φυσικά και κοίταξες. Λοιπόν» -μ’ ένα μικρό κωμικό χαμόγελο που την αφόπλισε προσωρινά- «ώρα να πιάσω δουλειά. Φαίνεται ότι με περιμένει πολύ διάβασμα. Μου επιτρέπεις να αποσυρθώ;»

Σ’ ένα απρόσωπο καθιστικό απέναντι από το χολ η Λίλι και η Μαρί κάθισαν αντικριστά σε δύο σβολιασμένες καρό καρέκλες με ξύλινα μπράτσα. Πάνω σ’ ένα χαραγμένο γυάλινο τραπεζάκι ανάμεσά τους βρισκόταν ένας μικρός δίσκος με καφέ σ’ ένα θερμός και μπισκότα βρόμης με σοκολάτα.

Η Λίλι είχε αρνηθεί και τα δύο.

«Λοιπόν, πώς τα πάει;» ρώτησε η Μαρί.

«Σχετικά καλά, ευχαριστώ. Αν σκεφτείς ότι πεθαίνει».

«Ναι, είναι φρικτό, φυσικά. Εννοείται αυτό. Αλλά πώς είναι η διάθεσή της;»

«Τα ‘χει τετρακόσια, αν αυτό εννοείς. Δεν παίρνει μορφίνη, δεν την αντέχει. Κατεβαίνει για φαγητό όποτε μπορεί».

«Εξακολουθεί ν’ απολαμβάνει το φαγητό, ελπίζω».

Έχοντας φτάσει στα όριά της, η Λίλι πήγε στο χολ και ασχολήθηκε με τον Σαμ ώσπου εμφανίστηκε ο Πρόκτορ. Το δωμάτιό του ήταν πιο μικρό από το πρώτο και πιο σκοτεινό, με βρόμικες κουρτίνες, πολύ χοντρές. Φροντίζοντας να κρατήσει τη δέουσα απόσταση ανάμεσά τους, ο Πρόκτορ στάθηκε δίπλα σ’ ένα καλοριφέρ στον απέναντι τοίχο. Η έκφρασή του δεν άρεσε καθόλου στη Λίλι. Είσαι ο ογκολόγος του νοσοκομείου του Ίπσουιτς, κι αυτό που έχεις να πεις απευθύνεται μόνο στους στενούς συγγενείς. Θα μου πεις ότι είναι στα τελευταία της, αλλά αυτό το ξέρω ήδη, οπότε τι μένει;

«Θεωρώ δεδομένο ότι ξέρεις τι λέει το γράμμα της μητέρας σου», άρχισε ανέκφραστα ο Πρόκτορ, που δεν της μιλούσε πια σαν τον ιερέα στον οποίο δεν ήθελε να εξομολογηθεί, αλλά σαν κάποιος πολύ πιο αληθινός. Και βλέποντάς τη να ετοιμάζεται να το αρνηθεί: «Τουλάχιστον σε γενικές γραμμές, αν όχι το πλήρες περιεχόμενο».

«Σ’ το είπα και πριν», απάντησε απότομα η Λίλι. «Ούτε σε γενικές γραμμές ούτε σε τίποτα. Η μαμά δε μου είπε κι εγώ δεν τη ρώτησα».

Είναι το παιχνίδι που παίζαμε στους κοιτώνες: πόση ώρα μπορείς να καρφώνεις με το βλέμμα ένα άλλο κορίτσι χωρίς ν’ ανοιγοκλείνεις τα μάτια ή να χαμογελάς;

«Εντάξει, Λίλι, ας το δούμε αλλιώς», πρότεινε ο Πρόκτορ με εξοργιστική μακροθυμία. «Δεν ξέρεις τι λέει το γράμμα. Δεν ξέρεις σε τι αναφέρεται. Είπες όμως σε κάποια φίλη ή φίλο σου ότι θα πας στο Λονδίνο να το παραδώσεις. Σε ποιον το είπες; Γιατί πρέπει οπωσδήποτε να ξέρουμε».

«Δεν είπα λέξη σε κανέναν, γαμώτο μου», πέταξε η Λίλι στο ανέκφραστο πρόσωπο που είχε απέναντί της. «Η μαμά είπε να μην πω τίποτα και δεν είπα τίποτα».