Πληθαίνουν οι εντάσεις στην πίσω αυλή του Πούτιν

Εντολή να πυροβολούν και να σκοτώνουν χωρίς προειδοποίηση όσους υποκινούν ή παίρνουν μέρος σε συγκρούσεις έδωσε χθες στις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας του ο πρόεδρος του Καζακστάν Κασίμ Τοκάγιεφ, σε μια προσπάθεια να προστατεύσει την παραμονή του στην εξουσία, προειδοποιώντας ότι «όσοι δεν παραδοθούν θα καταστραφούν». Απέρριψε τις εκκλήσεις για συνομιλίες με διαδηλωτές, λέγοντας: «Τι βλακεία. Τι είδους συζητήσεις μπορούμε να κάνουμε με εγκληματίες και δολοφόνους;».

Οι δυνάμεις ασφαλείας της χώρας, φαίνεται ότι ανακτούν σταδιακά τον έλεγχο στους δρόμους της πόλης Αλμάτι, όμως σποραδικά ακούγονται ριπές πολυβόλων έπειτα από μια εβδομάδα αναταραχών οι οποίες ξέσπασαν την Πρωτοχρονιά μετά την άνοδο στις τιμές του φυσικού αερίου.

Στη διάρκεια της ταραχών πιστεύεται ότι έχασαν τη ζωή τους δεκάδες ίσως και εκατοντάδες άτομα, ενώ έχουν συλληφθεί περισσότερα από 4.000. Το ρωσικό υπουργείο Αμυνας ανακοίνωσε ότι περισσότερα από 70 μεταγωγικά αεροσκάφη κάνουν συνεχώς δρομολόγια προκειμένου να φέρουν στο Καζακστάν τους περίπου 2.500 στρατιώτες της ειρηνευτικής δύναμης, η οποία βοήθησε να επανακτηθεί ο έλεγχος του κεντρικού αεροδρομίου της πόλης.

Η κυβέρνηση φαίνεται να ελέγχει και πάλι την κατάσταση, με τη βοήθεια της Ρωσίας, όμως τίποτα δεν φαίνεται να έχει τελειώσει οριστικά για το Καζακστάν – ίσως μάλιστα, λένε οι αναλυτές, τώρα να ξεκινά μια περίοδος πολιτικών αλλαγών για αυτή τη χώρα των 19 εκατ. κατοίκων η οποία είναι σημαντική παραγωγός πετρελαίου και ουρανίου. Το ακόμα μεγαλύτερο ερώτημα όμως είναι πώς θα αντιδράσει η Ρωσία, η οποία αντιμετωπίζει τώρα τρεις μεγάλες προκλήσεις: Την αντιπαράθεση με την Ουκρανία, τις εσωτερικές αντιδράσεις στη Λευκορωσία απέναντι στον δικτάτορα Λουκασένκο που υποστηρίζει και βέβαια στο Καζακστάν, όπου οι διαδηλώσεις για το φυσικό αέριο εξελίχθηκαν σε ευρύ κίνημα εναντίον του ισχυρού άνδρα της χώρας του 81χρονου Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγεφ, ο οποίος βρισκόταν στην εξουσία από την εποχή της Σοβιετικής Ενωσης έως πριν από τρία χρόνια, αλλά συνεχίζει να έχει κυρίαρχο ρόλο.

Αλλωστε η γρήγορη ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων κάτω από την ομπρέλα της στρατιωτικής συμμαχίας Οργανισμός Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας που έφτιαξε η Ρωσία μαζί με την Αρμενία, το Τατζικιστάν, το Κιργιστάν, τη Λευκορωσία και το Καζακστάν, δείχνει το μεγάλο ενδιαφέρον της Μόσχας για τις εξελίξεις στην περιοχή. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Τζεν Ψάκι δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά την ανάπτυξη των ρωσικών μονάδων ώστε να αποφευχθούν «παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οποιεσδήποτε δράσεις που ίσως οδηγήσουν σε κατάσχεση θεσμών της χώρας». Η κυβέρνηση Τοκάγιεφ ανακοίνωσε πως οι Ρώσοι δεν ενεπλάκησαν σε μάχες στους δρόμους.  Το Κρεμλίνο αυτή τη στιγμή έχει ανοιχτά δύο μέτωπα, σχολιάζουν πολιτικοί αναλυτές, κάτι που σίγουρα αποτελεί μια δύσκολη εξίσωση. Από τη μια η Μόσχα έχει στείλει δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες στο έδαφος της Λευκορωσίας στα σύνορα με την Ουκρανία, προκαλώντας φόβους για πιθανή επέμβαση και προκαλώντας μεγάλη ένταση με τη Δύση. Η Μόσχα στηρίζει το αυταρχικό καθεστώς Λουκασένκο στη Λευκορωσία μια χώρα όπου είχαν ξεσπάσει επί μήνες μεγάλες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, καθώς δεν θέλει να δει αλλαγή της πολιτικής κατάστασης.

Οι ίδιοι φόβοι γεννιούνται τώρα για το Κρεμλίνο στο Καζακστάν. Τι μήνυμα μπορεί να δώσει η ανατροπή της κυβέρνησης εκεί για τις άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες; Το Καζακστάν θεωρείτο η πιο σταθερή πρώην σοβιετική δημοκρατία της Κεντρικής Ασίας, εν μέρει και λόγω των πλουτοπαραγωγικών πηγών του – όμως τώρα αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη κρίση εδώ και δεκαετίες. Η ρωσική κυβέρνηση μπορεί να κάνει λόγο για ανάμιξη ξένων στοιχείων, όμως οι ειδικοί, γράφει η «Washington Post» θεωρούν ότι ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν φοβάται πως οι διαδηλώσεις στο Αλμάτι αποτελούν ένα ακόμα σημάδι ότι πολίτες που έχουν ζήσει επί δεκαετίες υπό αυταρχικά καθεστώτα στη σκιά της πρώην ΕΣΣΔ έχουν φθάσει στα όριά τους. Αλλωστε η καταστροφή αγαλμάτων του Ναζαρμπάγεφ, ο οποίος αυτοαποκαλείται «Πατέρας του Εθνους», δεν πρέπει να έχει περάσει απαρατήρητη από τη Μόσχα.

«Σίγουρα δεν είναι προς το συμφέρον του Πούτιν να έχει αυτή την έκρηξη στην πίσω αυλή του, ενώ βρίσκεται εν μέσω αντιπαράθεσης με το ΝΑΤΟ», δήλωσε στους «Financial Times» ο Γιουτζίν Ράμερ, που χειρίστηκε ρωσικά και ευρασιατικά ζητήματα στο εθνικό συμβούλιο πληροφοριών των ΗΠΑ.

Δεν είναι τυχαίο, προσθέτει, ότι ο Πούτιν επέλεξε να τηρεί τόσο ακραία θέση έναντι της Ουκρανίας έπειτα από μια παρόμοια λαϊκή εξέγερση στη Λευκορωσία, όπου οι ηγέτες της αντιπολίτευσης κόντεψαν να ανατρέψουν το καθεστώς του Αλεξάντερ Λουκασένκο, αφότου ο τελευταίος δικτάτορας της Ευρώπης νόθευσε τις εθνικές εκλογές εναντίον της αντιπάλου του, Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια. Οι λευκορώσοι διαδηλωτές, όπως και οι Καζάκοι θύμισαν στο Κρεμλίνο τις «έγχρωμες επαναστάσεις» των αρχών της δεκαετίας του 2000 που οδήγησαν την Ουκρανία και τη Γεωργία στο δυτικό στρατόπεδο – και τώρα επιδιώκουν ενεργά την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Πέρα από τη στήριξη στη βίαιη καταστολή που επέβαλλε ο Λουκασένκο στους αντιπάλους του, ο πρόεδρος Πούτιν έχει προχωρήσει και ο ίδιος σε κυνηγητό των πολιτικών του αντιπάλων στο εσωτερικό της Ρωσίας. Λίγο πριν εκπνεύσει το 2021 απαγόρευσε την πιο σημαντική οργάνωση προστασίας δικαιωμάτων, τη Μεμόριαλ, ενώ πέρσι φυλάκισε και μια ηγετική φυσιογνωμία της αντιπολίτευσης, τον Αλεξέι Ναβάλνι, εναντίον του οποίου έγινε απόπειρα δηλητηρίασης.

Ωστόσο έχει μεγάλο ενδιαφέρον το γεγονός ότι ορισμένα ρωσικά μέσα ενημέρωσης που στηρίζουν το Κρεμλίνο παρομοίαζαν την κατάσταση στο Καζακστάν με τα γεγονότα της πλατεία «Μαϊντάν» – μια αναφορά στην επανάσταση της Ουκρανίας η οποία στα μάτια του Πούτιν ήταν αποτέλεσμα ξένης παρέμβασης και απομάκρυνε τη χώρα από τη ρωσική σφαίρα επιρροής.