«Για το Λύκειο θα πρότεινα Κ. Πολίτη, Σεφέρη, Ελύτη»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μία ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν… όταν διάβασα πρόσφατα στους «ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΤΗΣ ΣΑΛΑΜΙΝΑΣ» του Χαβιέρ Θέρκας τη σκηνή που ο εθνοφρουρός μέσα στο δάσος βρίσκει τον φυγά, τον ηττημένο στρατιώτη που περιμένει τον πυροβολισμό που θα τον
αποτελειώσει, τον κοιτάζει στα μάτια και ο φυγάς τον κοιτάζει και αυτός. Το μεγάλο ενδιαφέρον βρίσκεται στη στιγμή που ο ένας δεν ξέρει γιατί δεν τον πυροβολεί και ο άλλος γιατί τον αφήνει να ζήσει.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα… τα ορχηστρικά του Μάνου Χατζιδάκι. Στην πραγματικότητα η μελωδία είναι μια μουσική γραμμή που ξετυλίγεται όπως οι σκέψεις και που μέσα της εμπεριέχει την έμπνευση.

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής είναι… όταν υπάρχει μεγάλη δυσκολία στο δέσιμο ενός στίχου με έναν άλλο, πράγμα που άλλες φορές συμβαίνει αυτόματα.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν:

Tο «Στου Χατζηφράγκου» (όνομα μιας λαϊκής γειτονιάς της Σμύρνης) του Κοσμά Πολίτη. Ο συγγραφέας αναπλάθει με παραστατικό τρόπο τη ζωή των ανθρώπων εκεί, λίγα χρόνια πριν από το κάψιμο της Σμύρνης και τη Μικρασιατική  Καταστροφή. Ενα βιβλίο με μια ξεκάθαρη ιδεολογική στάση απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, που συγκαταλέγεται στα αριστουργήματα του 20ού αιώνα.

Σαν δεύτερο βιβλίο θα πρότεινα την Ελλάδα του Γ. Σεφέρη, «Τα Ποιήματά του». Στα Ελληνικά γράμματα το 1931 εμφανίστηκε με  την ποιητική συλλογή «Στροφή» και το 1963 βραβεύτηκε με το βραβείο Νobel Λογοτεχνίας από τη Σουηδική Ακαδημία. Δεν ξεχνάω ποτέ το τελευταίο του ποίημα «Επί Ασπαλάθων…». Τι μπορεί να μου θύμισε τον Αρδιαίο εκείνον; Το 1979 ο Οδυσσέας Ελύτης βραβεύτηκε επίσης με το Nobel Λογοτεχνίας. Είναι ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές. Οι λέξεις πρέπει να φέρνουν μέσα τους κάτι από το αμέριστο του κόσμου. Αν κατανοήσει κανείς όπως έλεγε το γιατί η θάλασσα δεν είναι απλώς θάλασσα αλλά και ηθική, το μάρμαρο τίποτε άλλο από ανθρώπινο χάδι, το λευκό αίσθηση δικαιοσύνης και αγιότητας, δεν γίνεται να μην αποκτήσει με τον κόσμο σχέση ψυχής. Η φωτεινότητα και η διαύγεια των στίχων του Ελύτη και η συνεχής αναγωγή του στο πιο απλουστευμένο κομμάτι του εαυτού μας, και συνεπώς γι’ αυτό αξεπέραστο σε ενότητα, δρουν χωρίς διαμεσολάβηση. Ο Ελύτης μάς προτείνει ένα μεγαλύτερο πάθος, τη συνειδησιακή ελευθερία της αίσθησης μέσα στη ζωή και στη φύση.

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά… την κριτική που μπορεί να σταθεί απέναντι σε μια ανάρμοστη έπαρση, σε μια λανθασμένη θεώρηση των πραγμάτων, μια κριτική που προϋποθέτει συνομιλητές με γνώση και απόψεις καθαρές, ακέραιες.

Η αυτοκριτική ξεκινάει… από την αυτογνωσία και προϋποθέτει ωριμότητα και μια συνείδηση που παραδέχεται λάθη.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι… της «Παναγίας των Παρισίων» του Βίκτωρος Ουγκό. Παρουσιάζεται ως ηρωίδα του η Εσμεράλδα να χορεύει ξέφρενα μπροστά από την περίφημη «Νοτρ Νταμ». Ο Βίκτωρ Ουγκό κινήθηκε μέσα σε μια ατμόσφαιρα ρομαντισμού σε ένα από τα πιο γνωστά μυθιστορήματα όλων των εποχών. Ο πραγματικός πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο γοτθικής αρχιτεκτονικής Καθεδρικός Ναός του Παρισιού και μέσα από το βιβλίο αυτό ο Ουγκό περιγράφει όλο το μεσαιωνικό Παρίσι. Αν σταθείς μπροστά στη Νοτρ Νταμ μπορεί να αισθανθείς ακόμα και σήμερα την παρουσία του Κουασιμόδου στα καμπαναριά.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι… αν η λογοτεχνία συνδέεται με την εποχή της κρίσης, αυτό δεν ακυρώνει την παραγωγή σημαντικών έργων. Η κρίση στη λογοτεχνία υπάρχει σε φάσεις που η λογοτεχνία δεν είναι μεγάλη.

Ινδία, Αίγυπτος, θάλασσα του Λάπτεφ, Βαλτική, Κόλπος του Ομάν, Παλαιστίνη: τόποι αναφοράς στα ποιητικά κεφάλαια στη συλλογή «Τα κτήματα των κίτρινων ρόδων» της Λέλης Μπέη (εκδ. Ικαρος, 2021). Το βιβλίο εικονογραφούν 6 σχέδια του ακαδημαϊκού Μανόλη Κορρέ, προέδρου της Επιτροπής Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως.