«Ο κόσμος απέστρεψε το βλέμμα από τις ΗΠΑ μέσα σε μία ημέρα»

Τις διεθνείς επιπτώσεις από τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου με την εισβολή στο Καπιτώλιο πριν από έναν χρόνο αναλογίζεται ο πολιτικός επιστήμονας και οικονομολόγος Φράνσις Φουκουγιάμα, θεωρώντας ότι μέσα σε μία μέρα ο κόσμος απέστρεψε το βλέμμα του από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε άρθρο του στους «New York Times» εξηγεί πώς η επίθεση της 6ης Ιανουαρίου στο Κογκρέσο από έναν όχλο εμπνευσμένο από τον πρώην πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ σηματοδότησε ένα δυσοίωνο προηγούμενο για την πολιτική των ΗΠΑ. «Από την εποχή του Εμφυλίου είχε η χώρα να αποτύχει να πραγματοποιήσει μια ειρηνική μεταβίβαση εξουσίας και κανένας προηγούμενος υποψήφιος δεν αμφισβήτησε σκόπιμα τα αποτελέσματα μιας εκλογής, παρά τις πολλές αποδείξεις ότι ήταν ελεύθερη και δίκαιη».

Εχουν περάσει σχεδόν τριάντα χρόνια από τότε που ο Φουκουγιάμα, διευθυντής του Κέντρου Δημοκρατίας και Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, διατύπωσε τη θεωρία του για το «τέλος της Ιστορίας», υποστηρίζοντας ότι «η φιλελεύθερη δημοκρατία μπορεί να αποτελεί το ακροτελεύτιο σημείο της ιδεολογικής εξέλιξης της ανθρωπότητας και την τελική μορφή της ανθρώπινης διακυβέρνησης έτσι ώστε να συνιστά το τέλος της Ιστορίας». Μια θεωρία που αμφισβητήθηκε από πολλούς. Πρόσφατα, ανασκεύασε εν μέρει δεχόμενος ότι η παγκοσμιοποίηση δεν είναι νομοτέλεια και ότι πέρα από την οικονομία υπάρχουν δυνάμεις που κινούν τα έθνη, όπως είναι η εθνική ταυτότητα, ο πολιτισμός, η θρησκεία.

Γι’ αυτό και τώρα οι απόψεις του για την 6η Ιανουαρίου και τα όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ τον τελευταίο χρόνο αποκτούν ιδιαίτερη αξία. «Το γεγονός συνεχίζει να αντηχεί στην αμερικανική πολιτική – αλλά ο αντίκτυπός του δεν είναι μόνο εγχώριος. Είχε επίσης μεγάλο αντίκτυπο διεθνώς και σηματοδοτεί σημαντική πτώση της αμερικανικής παγκόσμιας ισχύος και επιρροής. Η 6η Ιανουαρίου πρέπει να ιδωθεί στο πλαίσιο της ευρύτερης παγκόσμιας κρίσης της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Σύμφωνα με την έκθεση του Freedom House για το 2021 “Freedom in the World”, η δημοκρατία βρίσκεται σε παρακμή για 15 συνεχόμενα χρόνια, με μερικές από τις μεγαλύτερες αποτυχίες να σημειώνονται στις δύο μεγαλύτερες δημοκρατίες του κόσμου, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ινδία. Από τότε που εκδόθηκε αυτή η έκθεση, πραξικοπήματα πραγματοποιήθηκαν σε χώρες που προηγουμένως είχαν κάνει πολλά βήματα προς τη δημοκρατία». Ο κόσμος βίωσε μια τεράστια επέκταση στον αριθμό των δημοκρατιών, από περίπου 35 στις αρχές της δεκαετίας του 1970 σε πολύ πάνω από 110 έως την εποχή της οικονομικής κρίσης του 2008, παρατηρεί ο Φουκουγιάμα. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν κρίσιμες για αυτό που ονομάστηκε Τρίτο Κύμα του εκδημοκρατισμού. Η Αμερική παρείχε ασφάλεια στους δημοκρατικούς συμμάχους στην Ευρώπη και την Ανατολική Ασία και προήδρευσε σε μια ολοένα πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια οικονομία που τετραπλασίασε την παραγωγή της την ίδια περίοδο. Αλλά η παγκόσμια δημοκρατία υποστηρίχθηκε από την επιτυχία και τη διάρκεια της δημοκρατίας στις ίδιες τις ΗΠΑ – αυτό που ο πολιτικός επιστήμονας Τζόζεφ Νάι αποκαλεί “ήπια ισχύ”. Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είδαν το παράδειγμα της Αμερικής ως παράδειγμα που προσπάθησαν να μιμηθούν».

Το αμερικανικό μοντέλο παρακμάζει εδώ και καιρό, διαπιστώνει ο συνεργάτης του Ινστιτούτου Φρίμαν Σπόλι για τις Διεθνείς Σπουδές. «Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η πολιτική των ΗΠΑ εμφανίζει όλο και περισσότερη πόλωση και μεγαλύτερα αδιέξοδα που την εμποδίζουν να εκτελεί βασικές κυβερνητικές λειτουργίες όπως η ψήφιση προϋπολογισμών». Θεωρεί ότι η εξέγερση της 6ης Ιανουαρίου σηματοδότησε τη στιγμή που μια σημαντική μειοψηφία Αμερικανών έδειξε πρόθυμη να στραφεί εναντίον της ίδιας της αμερικανικής δημοκρατίας και να χρησιμοποιήσει βία για να επιτύχει τους σκοπούς της. «Αυτό που έκανε την 6η Ιανουαρίου στίγμα για τη δημοκρατία των ΗΠΑ είναι το γεγονός ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα όχι μόνο δεν αποκήρυξε αυτούς που ξεκίνησαν και συμμετείχαν στην εξέγερση, αλλά προσπάθησε να απομακρύνει από τις τάξεις του όσους ήταν πρόθυμοι να πουν την αλήθεια για τις εκλογές του 2020, ότι δηλαδή ήταν απόλυτα νόμιμες, καθώς φαίνεται ότι ο Τραμπ μπορεί να επιδιώξει την επανεκλογή του το 2024».

Ξένοι αντίπαλοι όπως η Ρωσία και η Κίνα, διαπιστώνει, παρακολουθούν αυτή την κατάσταση με απεριόριστη χαρά. Εάν ζητήματα όπως οι εμβολιασμοί και η χρήση μάσκας έχουν πολιτικοποιηθεί και διχάζουν, σκεφτείτε πώς θα χαιρετιστεί μια μελλοντική απόφαση για επέκταση της στρατιωτικής υποστήριξης – ή άρνηση τέτοιας υποστήριξης – είτε στην Ουκρανία είτε στην Ταϊβάν. «Ο Τραμπ υπονόμευσε τη δικομματική συναίνεση που υπήρχε από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 σχετικά με την ισχυρή υποστήριξη της Αμερικής για έναν φιλελεύθερο διεθνή ρόλο και ο πρόεδρος Μπάιντεν δεν έχει ακόμη καταφέρει να τον αποκαταστήσει. Η μεγαλύτερη αδυναμία των ΗΠΑ σήμερα έγκειται στις εσωτερικές τους διαιρέσεις. Η χώρα διατηρεί οικονομική και στρατιωτική ισχύ, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελλείψει εσωτερικής πολιτικής συναίνεσης σχετικά με τον διεθνή ρόλο της χώρας. Εάν οι Αμερικανοί πάψουν να πιστεύουν σε μια ανοιχτή, ανεκτική και φιλελεύθερη κοινωνία, η ικανότητά μας να καινοτομούμε και να ηγούμαστε ως η κορυφαία οικονομική δύναμη του κόσμου θα μειωθεί επίσης. Η 6η Ιανουαρίου σφράγισε και βάθυνε τους διχασμούς της χώρας και για τον λόγο αυτό θα έχει συνέπειες που θα αντηχούν σε ολόκληρο τον κόσμο τα επόμενα χρόνια».