«Ελεύθεροι» {LF}στο Διαδίκτυο Χέμινγουεϊ, {LF}Μπάστερ Κίτον

Το λογοτεχνικό φαινόμενο που ήταν ο Χέμινγουεϊ ξεκίνησε με το «Κι ο ήλιος ανατέλλει» (στα ελληνικά εκδ. Καστανιώτη, μτφ. Μιχάλη Μακρόπουλου), το πρώτο του ολοκληρωμένο μυθιστόρημα που εκδόθηκε το 1926 και από την πρώτη τού τρέχοντος μηνός είναι ανοικτό στο ευρύ κοινό για διαδικτυακή ανάγνωση. Και δεν είναι το μόνο: από την 1η Ιανουαρίου 2022, τα έργα που προστατεύονταν με πνευματικά δικαιώματα από το 1926 πέρασαν στον δημόσιο τομέα των ΗΠΑ, όπου είναι ελεύθερα για όλους να τα αντιγράψουν, να τα μοιραστούν και να τα αξιοποιήσουν.
Ανάμεσά τους «Η πληρωμή του στρατιώτη», επίσης το πρώτο μυθιστόρημα του Ουίλιαμ Φόκνερ, «Οι εφτά στύλοι της σοφίας» του Τ.Ε. Λόρενς, «Ο θάνατος του Ρότζερ Ακρόιντ» της Αγκαθα Κρίστι και η ιστορία «Winnie the Pooh» του Α.Α. Μιλν.

Ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ «έκανε την αγγλική γλώσσα νέα, άλλαξε τους ρυθμούς του τρόπου με τον οποίο τόσο η δική του όσο και οι επόμενες γενιές θα μιλούσαν, θα έγραφαν και θα σκέφτονταν. Η ίδια η γραμματική μιας πρότασης του Χεμινγκγουέι υπαγόρευε έναν συγκεκριμένο τρόπο να βλέπεις τον κόσμο…» έγραφε η αείμνηστη Τζόαν Ντίντιον το 1998 για τον συγγραφέα από τον οποίο σαφώς επηρεάστηκε. Στο μυθιστόρημα του νομπελίστα (προσβάσιμο στο archive.org), o Τζέικ Μπαρνς, αμερικανός δημοσιογράφος που κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε τραυματιστεί στα γεννητικά του όργανα, ζει στο Παρίσι περνώντας τις μέρες του με μια παρέα ευκατάστατων συμπατριωτών του. Στις γεμάτες αλκοόλ και αψέντι εφόδους τους σε μπαρ και κλαμπ, αλλά κυρίως με την εκδρομή τους στην Παμπλόνα της Ισπανίας με αφορμή μια μεγάλη τοπική γιορτή, οι σχέσεις της παρέας θα οδηγηθούν σε μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία, στο κέντρο της οποίας θα είναι η γοητευτική αλλά και νυμφομανής Μπρετ.

Ταινίες και μουσική. Η φετινή σύνθεση των ελεύθερων έργων περιλαμβάνει βιβλία αλλά και πολλές βωβές ταινίες στις οποίες συμπεριλαμβάνονται τίτλοι με πρωταγωνιστές τους Χάρολντ Λόιντ, Μπάστερ Κίτον και Γκρέτα Γκάρμπο. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Το 2022 παίρνουμε ένα μπόνους: εκτιμάται ότι 400.000 ηχογραφήσεις πριν από το 1923 θα εισέλθουν επίσης στον δημόσιο τομέα. Από φέτος μπορούμε να ακούσουμε διάσημα τραγούδια του Μπρόντγουεϊ και γνωστές αυθεντικές συνθέσεις της τζαζ μουσικής.

Γιατί μας ενδιαφέρει η διαδικτυακή ελεύθερη πρόσβαση πολιτιστικών αγαθών; Οταν τα έργα μεταβαίνουν στη διαδικτυακή δημόσια σφαίρα, μπορούν νόμιμα να κοινοποιηθούν, χωρίς άδεια ή χρέωση. Οι δημοτικοί κινηματογράφοι μπορούν να προβάλουν τις ταινίες. Οι ορχήστρες νέων μπορούν να εκτελέσουν τη μουσική δημόσια, χωρίς να πληρώσουν τέλη αδειοδότησης. Τα διαδικτυακά αποθετήρια όπως το Internet Archive, το HathiTrust και τα Βιβλία Google μπορούν να κάνουν τα έργα πλήρως διαθέσιμα στο Διαδίκτυο. Αυτό βοηθά στην πρόσβαση σε πολιτιστικό υλικό που διαφορετικά θα μπορούσε να χαθεί στην ιστορία.

«Ο δημόσιος τομέας είναι πηγή δημιουργικότητας» γράφει η Τζένιφερ Τζένκινς, διευθύντρια του Duke’s Center for the Study of the Public Domain. «Το όλο θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων αφορά την προώθηση της δημιουργικότητας και ο δημόσιος τομέας διαδραματίζει κεντρικό ρόλο σε αυτό. Η νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων παρέχει στους δημιουργούς σημαντικά δικαιώματα που ενθαρρύνουν τη δημιουργικότητα και τη διανομή, κι αυτό είναι πολύ καλό. Αλλά διασφαλίζει επίσης ότι αυτά τα δικαιώματα διαρκούν για “περιορισμένο χρονικό διάστημα”, έτσι ώστε όταν λήξουν, τα έργα να περνούν στη  δημόσια σφαίρα, όπου οι μελλοντικοί συγγραφείς μπορούν να βασιστούν νόμιμα στο παρελθόν – να  επεξεργαστούν τα βιβλία μετατρέποντάς τα σε ταινίες, ή να τα διασκευάσουν σε ταινίες».