Πώς κλείνει η χρονιά {LF}στα ελληνοτουρκικά

Οι τελευταίες δηλώσεις Ακάρ ότι η Ελλάδα παραβιάζει δικαιώματα της Τουρκίας στην Αν. Μεσόγειο αναδιατυπώνουν την τουρκική θέση αναφορικά με την αντίληψη περί οριοθέτησης της θάλασσας αυτής, την οποία διεκδικεί αποκλειστικά. Καθόλου δεν αποκλίνει από την επιστολή Σινιρλίογλου τον Μάρτιο 2019 προς τον Γενικό Γραμματέα/ΗΕ, όπου προαναγγέλθηκε εν πολλοίς τι επρόκειτο να συμβεί στις θάλασσες αυτές, πέραν του Αιγαίου, με αποκορύφωμα το τετελεσμένο του τουρκολιβυκού μνημονίου της 27ης Νοεμβρίου 2019.

Ο Ακάρ από κοινού με τον Ερντογάν και ουραγό τον Τσαβούσογλου στήνουν το σκηνικό προκειμένου να διαμορφώσουν το αφήγημα, ότι η Ελλάδα προσπαθούσε να οριοθετήσει με όλες τις λοιπές χώρες της Αν. Μεσογείου – εξαιρώντας την Τουρκία – με καταστρεπτικές για την τελευταία συνέπειες. Επομένως – συνεχίζει – η Τουρκία για να προλάβει εγκαίρως (preemptively) τις εξελίξεις, πριν ακόμη μια τέτοια υπόνοια ωριμάσει σε αποτέλεσμα, προχώρησε εξ ανάγκης – όπως υποστηρίζει – σε ακραία οριοθέτηση, προκειμένου να ματαιώσει εν τη γενέσει της, την όποια ανεπιθύμητη εξέλιξη. Αυτό το αφήγημα θα το δούμε και θα το ακούσουμε με πολλές παραλλαγές, αλλά ιδίου περιεχομένου και έντασης, συχνότερα όσο διαπιστώνεται η έλλειψη διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών.

Εννοείται ότι η Τουρκία δεν έχει παραβλέψει το Αιγαίο που είναι στο επίκεντρο ενός νέου δόγματος το οποίο στηρίζεται σε αναμόχλευση της ιστορίας και των συνθηκών και στοχεύει στην ακύρωση των δικαιωμάτων των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες. Πρόκειται για την εργαλειοποίηση της απαρχαιωμένης αποστρατιωτικοποίησης, την οποία ανασύρει σκοπίμως για να αξιοποιηθεί ως μοχλός πίεσης, με το δίλημμα: είτε αμυντική αποδυνάμωση των νησιών, είτε αμφισβήτηση της κυριαρχίας τους, εις μάτην όμως, διότι τέτοιο δίλημμα δεν υφίσταται για την Ελλάδα. Ετσι η Τουρκία στήνει παγίδα για να προωθήσει τη θεώρηση της «γαλάζιας πατρίδας», που παρότι δεν έχει δρομολογηθεί, παρουσιάζεται ως εν δυνάμει διεκδίκηση.

Με αυτήν σκιαγραφεί επί χάρτου τις διεκδικήσεις της από τα τουρκο-συριακά σύνορα καθ’ όλο το πλάτος της Αν. Μεσογείου, την οποία η Τουρκία εκλαμβάνει ως αποκλειστικό πεδίο, αντίθετα με ό,τι πιστεύουν Ελληνες και Ελληνοκύπριοι. Με αυτόν τον στόχο, αφού έχει προεγγράψει τετελεσμένα αποκλεισμού με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, με μια νοητή διαχωριστική γραμμή επιχειρεί να επεκτείνει την οριοθέτηση, διά μέσου του Αιγαίου μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα. Αν θεωρεί ότι με την Αν. Μεσόγειο έχει λύσει τον γόρδιο δεσμό, στο Αιγαίο θέλει ακόμη υποστήριξη. Κατά συνέπεια θεωρεί ότι εάν με αιχμή την παραβίαση της αποστρατιωτικοποίησης αμφισβητήσει την κυριαρχία των νησιών, μπορεί πλαγίως και παρανόμως να εδραιώσει με τακτικές μονομέρειας που γνωρίζει, την αντίληψη ότι μπορεί να ελπίζει σε επικράτησή της σε χώρο υφαλοκρηπίδας δυτικά των νησιών, καθ’ όλο το μήκος του Αιγαίου, χωρίς καμία διαπραγμάτευση με την Ελλάδα. Και όλο αυτό με τακτική τετελεσμένων. Και όλο αυτό με βάση μια διαστρεβλωμένη αντίληψη ότι θέλει να προλάβει μην τυχόν της στερήσει η Ελλάδα κυριαρχικά δικαιώματα.

Πολλά από τα βήματα που ακολουθεί τα υποβάλλει με ισχυρισμούς σε επιστολές προς τον Γενικό Γραμματέα/ΗΕ. Η διπλωματία των επιστολών δεν είναι μέσο επίλυσης, αλλά επιβεβαίωσης μιας διένεξης που εκκρεμεί. Αλλο ο διάλογος, άλλο οι επιστολές δίκην εξωδίκων σε αστικές διαφορές. Αυτό είναι κατανοητό. Ασφαλώς πρέπει να απαντάται μια επιστολική αιτίαση με αντίστοιχη επιστολή (επιστολή έστειλες – επιστολή θα λάβεις) για να μη συγχέεται με σιωπηρή αποδοχή. Ομως όπως συμβαίνει και στις αστικές διαφορές, μόνο με συμβατική διευθέτηση ή δικαστική, είναι δυνατόν να επιλυθεί μια διαφορά.

Με διαφορετικές επιστολές προωθεί τις νέες – ακραία αναθεωρητικές – διεκδικήσεις αμφισβήτησης κυριαρχίας των νησιών, εάν δεν διατηρηθεί το – όντως παρωχημένο – καθεστώς αποστρατιωτικοποίησής τους. Ενα ζήτημα που δεν επιδέχεται διαβούλευση.

Είναι μάλιστα εμφανές ότι σε κάθε επιστολή για θαλάσσιες ζώνες η Τουρκία επικαλείται τον διάλογο. Η Ελλάδα δεν έχει αδράξει την ευκαιρία να διερευνήσει εάν η Τουρκία τον εννοεί. Στην περίπτωση αυτή να αναλάβει πρωτοβουλία, αφού προηγουμένως έχει ερευνηθεί μήπως ο διάλογος είναι προσχηματικός ή με αυτόν επιχειρεί να προκληθεί ναυάγιο που δεν θα χρεωθεί. Η Ελλάδα πρέπει να εγείρει το ζήτημα της διαφοράς για να διακόψει την τακτική της Τουρκίας να δρα μονομερώς, ιδιαίτερα όπου επιδίδεται, στις θαλάσσιες ζώνες άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων. Γιατί υπάρχει διαφορά την οποία (πρέπει να) επικαλούμαστε τουλάχιστον ως προς την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ και τη διευθέτηση των προκριματικών της.

Προς το παρόν υπάρχει νηνεμία. Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις του διαλόγου που η Αθήνα έχει θέσει και κάνει γνωστό προς κάθε κατεύθυνση; Με το κανάλι των διερευνητικών επαφών ανοικτό πρέπει να υπάρχει συνέχεια. Η συνεννόηση μεταξύ των δύο πλευρών μέσω στενών συνεργατών των δύο ηγετών ως επαφή για την προετοιμασία, είναι απαραίτητη και μόνος ασφαλής δρόμος. Μην αφήνουμε ανεκμετάλλευτη τη συγκυρία, ούτε να φανταζόμαστε ότι τα προβλήματα θα τα λύσει ο χρόνος ή κάποιος τρίτος εξ αποστάσεως, ή κυρωτικά μέτρα τα οποία δεν θα έχουν αποτελεσματικότητα ούτε ως μέσο πίεσης.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς