Εικόνες από μια δεκαετία κρίσης

Καΐκια που «φύτρωσαν» σε χωράφια και σπίτια «σπαρμένα» σε αγρούς, παιδιά που παίζουν ανέμελα με σαμπρέλες, άλλα που χαμογελούν καθώς κερδίζουν την παρτίδα στο ποδοσφαιράκι. Πιο κει κουστουμαρισμένοι κύριοι που διαβάζουν την εφημερίδα τους σε κάποιο καφέ, την ώρα που μαντιλοφορεμένες μουσουλμάνες χαζεύουν βιτρίνες και πρόσφυγες έχουν σφραγίσει τα στόματά τους με ταινία καθώς κάνουν απεργία πείνας.

Σκηνές σε άσπρο-μαύρο που διαδέχονται η μία την άλλη σαν να ανήκουν στο ίδιο κινηματογραφικό φιλμ. Εικόνες από την Ελλάδα της δεκαετίας του 2010 που κέντρισαν τον φωτογραφικό φακό του αρχιτέκτονα Παναγιώτη Σωτηρόπουλου. Και οι οποίες – 63 συνολικά – συνθέτουν την προσωπική του ματιά στην Ελλάδα της περιόδου 2007-2017 και αποτελούν το υλικό της έκθεσης «Ανώνυμες διαδρομές. Μια προσωπική ματιά στην Ελλάδα, 2007-2017» που φιλοξενείται στο Μουσείο Μπενάκη σε επιμέλεια του Κωστή Αντωνιάδη.

«Πρόκειται για τη δική μου συμφιλίωση με όσους έχω φωτογραφίσει» λέει στα «ΝΕΑ» ο Παναγιώτης Σωτηρόπουλος, ο οποίος αν και επί δυόμισι δεκαετίες δίδασκε στο Πολυτεχνείο Πατρών δεν εγκατέλειψε ποτέ την αγάπη του για τη φωτογραφία, η οποία είχε γεννηθεί με το πέρας των γυμνασιακών σπουδών του. «Είναι η δική μου φωτογραφική ενηλικίωση, καθώς έχω ασχοληθεί στο παρελθόν κυρίως με το αστικό τοπίο, μέσα στο οποίο πνιγόταν η ανθρώπινη παρουσία. Χρειάστηκε να συμβούν διάφορα γεγονότα στη ζωή μου ώστε να μπορέσω να προσεγγίσω τους ανθρώπους, γι’ αυτό και θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα εντελώς βιωματικό εγχείρημα» συνεχίζει ο 65χρονος φωτογράφος.

Για να υλοποιηθεί αυτό το αφήγημα χρειάστηκαν πολλές μοναχικές διαδρομές σε κάθε γωνιά της Ελλάδας και εκατοντάδες μέτρα φιλμ, καθώς επιλέγει την αναλογική φωτογραφία. Ο λόγος; Η δυνατότητα, όπως λέει, που του προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία, να επιστρέψει επί τόπου στο υλικό και να το ξανακοιτάξει, τον αποσπά από τον στόχο του, ενώ η αναλογική τού επιβάλλει πειθαρχία. Και επιπλέον «η αναλογική φωτογραφία δημιουργεί μια ματιέρα που δεν επιτρέπει στον φωτογράφο να χειραγωγήσει το βλέμμα του θεατή αλλά, αντιθέτως, του επιτρέπει να διαβάσει την εικόνα με την καρδιά του», αν και παραδέχεται ότι η συγκεκριμένη επιλογή έχει πολλές δυσκολίες ιδιαιτέρως ως προς την αρχειοθέτηση, η οποία τον ταλανίζει πολύ, δυσκολεύει τις σχέσεις του με τους δικούς του ανθρώπους και, όπως λέει, δεν θα τα είχε ίσως καταφέρει αν δεν είχε ως σταθερή συμπαραστάτρια τη δεσποινίδα Μάγκι, τον σκύλο του.

Ποιο αποτελεί το κίνητρο ώστε να σηκώσει τη μηχανή του και να απαθανατίσει τη στιγμή; «Το τυχαίο και το συμπτωματικό – τα οποία θεωρώ φορείς μνήμης – είναι που με κάνουν να σταθώ. Λειτουργώ με τις αισθήσεις. Και με ενδιαφέρει να καταγραφούν ορισμένα θέματα σε μια εποχή που αλλάζουν όλα τόσο γρήγορα λόγω της τεχνολογίας, χωρίς όμως να ξεκινώ με την πρόθεση να σώσω στιγμές». Και αυτό διότι, όπως εξηγεί, «η φωτογραφία δεν λέει την αλήθεια. Ισοδυναμεί όντως με 1.000 ή και περισσότερες λέξεις, που λένε όμως ψέματα. Παρουσιάζει μόνο θραύσματα αλήθειας» υποστηρίζει και επιλέγει το ασπρόμαυρο αντί του χρώματος διότι «προσφέρει περισσότερες δυνατότητες ερμηνείας».

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΡΟΗ. Ο Παναγιώτης Σωτηρόπουλος, ο οποίος ανάμεσα σε χιλιάδες καρέ επέλεξε αρχικά 300 και ύστερα από πολλή δουλειά μαζί με τον Κωστή Αντωνιάδη κατέληξαν στις 63 της έκθεσης και στις 100 που παρουσιάζονται στην ομότιτλη έκδοση (με κείμενα των Κωστή Αντωνιάδη και Ντίνου Σιώτη, ελληνικά και αγγλικά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη), θέλησε να δώσει μια κινηματογραφική ροή στην εκθεσιακή παρουσίαση των φωτογραφιών του, γεγονός που συνδέεται εν μέρει με τις κινηματογραφικές σπουδές του στο Βέλγιο προτού καταλήξει σε εκείνες της αρχιτεκτονικής. Σε ένα δεύτερο επίπεδο όμως η επιλογή του αυτή σχετίζεται και με τον τρόπο που τον ενδιαφέρει να προσεγγίσει το κοινό: «Βρισκόμαστε σε μια εποχή που ο κόσμος είναι έτοιμος να δει κάτι με πιο έντονο προβληματισμό. Εχουμε συνηθίσει να βλέπουμε εικόνες που έχουν ως στόχο τους τον εντυπωσιασμό, να αγγίξουν το οπτικό νεύρο. Προσωπικά με ενδιαφέρει να αγγίξω πρώτα το συναίσθημα και μετά το μάτι».