Η ενεργειακή μετάβαση («πράσινη ανάπτυξη») και η εγχώρια προστιθέμενη αξία

Θα εστιάσουμε στα δύο συνθετικά του τίτλου, δηλαδή στην «ενεργειακή μετάβαση» (ή αλλιώς «πράσινη ανάπτυξη»), που είναι το προαπαιτούμενο, και στην «εγχώρια προστιθέμενη αξία», που είναι το ζητούμενο.

Πρώτο συνθετικό: «Ενεργειακή μετάβαση». n Τη χρειαζόμαστε σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, για να συμβάλει καθοριστικά στην ανάκαμψη της χώρας και της οικονομίας, στην τρέχουσα κρίσιμη δεκαετία 2021-2030 (και θα δούμε αργότερα τα «οράματα» του 2040 και του 2050).

– «Ενεργειακός» οδηγός στην προσπάθεια αυτή αποτελεί, σε ένα πρώτο επίπεδο, το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και οι τεράστιες επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) που προδιαγράφει μέσα στη δεκαετία αυτή, για να επιτευχθούν οι δεσμευτικοί εθνικοί στόχοι του 2030: Απαιτείται η εγκατάσταση 10.000-11.000 νέων ΜW έργων ΑΠΕ μέχρι το 2030, η μεγάλη πλειονότητα των οποίων θα είναι αιολικά και φωτοβολταϊκά. Δηλαδή, για μια ολόκληρη 10ετία (2021-2030), η εγκατεστημένη ισχύς των ΑΠΕ θα πρέπει να αυξάνεται κατά μέσον όρο τουλάχιστον 1.000 MW τον χρόνο.

n Προαπαιτούμενα για την ταχύρρυθμη αυτή ανάπτυξη: Α) Η ταχεία απολιγνιτοποίηση που έχει αποφασιστεί από την Πολιτεία δεν πρέπει να οδηγήσει σε μια επί μακρόν υποκατάσταση του φθηνού εγχώριου λιγνίτη με ένα άλλο ορυκτό καύσιμο, το φυσικό αέριο, που μπορεί μεν να ρυπαίνει λιγότερο από τον λιγνίτη, αλλά είναι και πολύ ακριβότερο και εισαγόμενο, επιβαρύνοντας ήδη καταλυτικά την ελληνική οικονομία. Και για να μη συνεχιστεί η επικίνδυνη αυτή, για την οικονομία και τους πολίτες, κατάσταση, οι ως άνω απαιτούμενες, μεγάλης κλίμακας επενδύσεις ΑΠΕ πρέπει να γίνουν εμπροσθοβαρώς.

Β) Ισχυρή αναβάθμιση/ενίσχυση/επέκταση των υποστηρικτικών υποδομών, και κυρίως των ηλεκτρικών, δηλαδή: 1) δικτύων, 2) διασυνδέσεων και 3) αποθήκευσης.
Γ) Αμεση κατάρτιση και συνεπής εφαρμογή στην πράξη του (πολύ καθυστερημένου και ταλαιπωρημένου) Εθνικού Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, ενός πλαισίου που θα είναι ικανό να ανταποκριθεί αποτελεσματικά: α) στους δεσμευτικούς στόχους του ΕΣΕΚ, β) στα τεχνικοοικονομικά δεδομένα και εξελίξεις των συναφών τεχνολογιών, και γ) στις τοπικές συνθήκες και ιδιαιτερότητες.

Δ) Αμεσος σχεδιασμός και θεσμοθέτηση των διαρθρωτικών εκείνων μέτρων (όχι αποσπασματικών και στενά εισπρακτικών) που θα διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας ταχύρρυθμης ανάπτυξης 2021-2030.
E) Ευρεία ενημέρωση και δραστηριοποίηση των πολιτών για την προστασία του περιβάλλοντος και την αδήριτη ανάγκη δραστικής μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Δεύτερο συνθετικό: «Εγχώρια προστιθέμενη αξία». n Υπάρχουν τέσσερις λέξεις που θα μεγιστοποιήσουν τα οφέλη από την ενεργειακή μετάβαση για όλους τους Ελληνες και θα επιταχύνουν τη δυναμική της οικονομικής ανάκαμψης της χώρας μας: Μεγάλη Εγχώρια Προστιθέμενη Αξία (ΜΕΠΑ).

– Ολες οι επενδύσεις είναι ευπρόσδεκτες. Ομως, άμεση προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε επενδύσεις που έχουν τα πολλαπλασιαστικά οφέλη της Μεγάλης Εγχώριας Προστιθέμενης Αξίας. Αυτό καθίσταται απολύτως αναγκαίο εν όψει της αξιοποίησης των κεφαλαίων της ευρωπαϊκής στήριξης για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.

– Δεν είναι ίδιες όλες οι επενδύσεις. Δεν είναι το ίδιο χρήσιμη μια επένδυση που υλοποιείται αποκλειστικά με εισαγωγές διεθνών προϊόντων και δημιουργεί ελάχιστες θέσεις εργασίας με μια επένδυση που ρίχνει χρήμα στην ελληνική οικονομία από την πρώτη μέρα υλοποίησής της, δημιουργεί πολλές και καλά πληρωμένες θέσεις εργασίας και προσφέρει εισφορές, φόρους, χρήση προϊόντων της εγχώριας βιομηχανίας, τοπική, περιφερειακή και εθνική ανάπτυξη.

– Οι τομείς της καθαρής ενέργειας (κυρίως τα αιολικά και υδροηλεκτρικά έργα), της αποθήκευσης ενέργειας με αντλησιοταμίευση, των ενεργειακών υποδομών (δίκτυα/διασυνδέσεις), ο τομέας του περιβάλλοντος και οι μεγάλες υποδομές έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά. Και γι’ αυτό αποτελούν τους κεντρικούς πυλώνες του κολοσσιαίου προγράμματος για την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας που έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή.

– Αυτές οι επενδύσεις έχουν υψηλό συντελεστή εγχώριας προστιθέμενης αξίας, που ενίοτε ξεπερνά το 70%, αλλά και έναν πολλαπλασιαστή της τάξης του 1,8 – δηλαδή για κάθε 1 ευρώ που επενδύεται σε αυτούς τους τομείς, στην ελληνική οικονομία επιστρέφουν 1,8 ευρώ.

– Αρκετά από τα ως άνω έργα ΑΠΕ έχουν και σημαντικά πρόσθετα οφέλη, είτε α) περιβαλλοντικά/οικονομικά, όπως είναι τα έργα ενεργειακής αξιοποίησης της υπολειμματικής βιομάζας και του βιοαερίου, είτε β) τοπικής τουριστικής αναβάθμισης/ανάπτυξης, είτε και γ) σταθεροποίησης του τοπικού ηλεκτρικού δικτύου, όπως είναι τα υδροηλεκτρικά και αποθηκευτικά έργα.

– Και βέβαια να μην ξεχνάμε και τις μεγάλες δυνατότητες που διανοίγει η τεχνολογική εξέλιξη στα υπεράκτια, και κυρίως στα πλωτά, αιολικά πάρκα, για την εντατική επανενεργοποίηση της πάλαι ποτέ κραταιής ναυπηγοεπισκευαστικής μας βιομηχανίας, σε ειδικές μεταλλικές κατασκευές και πλατφόρμες υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Ο Νίκος Βασιλάκος είναι δρ χημικός μηχανικός