Η κλιματική κρίση αλλάζει το πολιτικό σκηνικό

Κάπου στις αρχές του 1980 εμφανίστηκε στη Βόρεια Ευρώπη και κυρίως στην τότε Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας το Κίνημα των Πρασίνων. Το προκάλεσε τόσο η από τότε εμφανής οικολογική κρίση αλλά και ο φόβος ενός νέου πυρηνικού πολέμου. Κύρια συνιστώσα αυτού του Κινήματος αρχικά ήταν η άρνηση της πολιτικής. Πέρασαν πολλά χρόνια συγκρούσεων μεταξύ των ρεαλιστών και των φονταμενταλιστών για να μετασχηματιστούν οι γερμανοί Πράσινοι σε κόμμα κυβερνητικής συμμετοχής. Τέτοιο έγιναν επί Γιόσκα Φίσερ και συνεχίζουν έως σήμερα.

Την ίδια στιγμή η σοσιαλδημοκρατία ως πολιτικός χώρος που είχε τις καταβολές της στην αποθέωση του παραγωγικισμού αλλά και τα πολιτικά της στηρίγματα στην εργατική τάξη και τα συνδικάτα ήταν πολύ καχύποπτη έναντι απαιτήσεων που διακινδύνευαν το έως τότε μοντέλο παραγωγής θέσεων εργασίας και πλούτου, ανεξαρτήτως των επιπτώσεών του στο περιβάλλον. Σήμερα οι Σοσιαλδημοκράτες με δειλά βήματα και καθυστερημένα αντανακλαστικά συνδέονται με το αίτημα αναθεώρησης του τρόπου με τον οποίο τίθεται η σχέση περιβάλλον – κοινωνία. Εκείνο όμως που έχει σημασία είναι πως τόσο τα ρεύματα που αντιμετώπιζαν την κλιματική κρίση μόνο ως πρόβλημα της φύσης όσο και εκείνα που την έβλεπαν μόνο ως πρόβλημα της κοινωνίας έχουν αρχίσει να συγκλίνουν.

Μέχρι πρότινος πολλοί παρουσίαζαν το ζήτημα της κλιματικής κρίσης ως ένα πρόβλημα που μπορεί να τεθεί για λύση μακριά και αδιάφορα από τις πολιτικές επιλογές. Ολοι υποφέρουμε απ’ αυτή την κρίση, επομένως όλοι μαζί πρέπει να την ξεπεράσουμε, ισχυρίζονται. Το ζήτημα δεν αφορά, συνεχίζουν ακόμη και σήμερα, τους πολιτικούς αλλά μόνο τους επιστημονικούς και τεχνολογικούς μετασχηματισμούς. Αν όμως ήταν έτσι, τότε γιατί η ανθρωπότητα άργησε να το κατανοήσει και γιατί αργεί να λάβει μέτρα ακόμη πιο αποφασιστικά απ’ αυτά που ελήφθησαν στη Διάσκεψη COP26 της Γλασκώβης; Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνοκρατικό, ούτε μόνο επιστημονικό. Ούτε καν μόνο πολιτικό. Είναι πρόβλημα μοντέλου κοινωνίας και παραγωγής, δηλαδή πρόβλημα Δημοκρατίας.

Επειδή ακριβώς υπάρχει κίνδυνος το αίτημα της προστασίας του περιβάλλοντος και της ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής να μετατραπεί σε αίτημα τεχνοκρατικού και απολιτικού εκφυλισμού, είναι επείγουσα υπόθεση η κλιματική κρίση να αντιμετωπιστεί ως ζήτημα που θίγει τα θεμέλια της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας. Αρα είναι επείγον ζήτημα οι Πράσινοι να κάνουν το σοσιαλδημοκρατικό τους εμβόλιο και οι Σοσιαλδημοκράτες το πράσινό τους. Ή διαφορετικά με τα λόγια της Χάνα Αρεντ να αντιμετωπίσουν την πολιτική ως κατηγορία της πράξης διαφοροποιώντας την από τις κατηγορίες του «μόχθου» και της «εργασίας» ως έννοιες του παραγωγικιστικού μοντέλου και όπως υποστηρίζει ο Γιούργκεν Χάμπερμας να διαχωρίσουν την «επικοινωνιακή δράση» στον χώρο του δημοκρατικού πράττειν απ’ αυτήν της «εργασίας» επικεντρωμένης μόνο στον χώρο της παραγωγής. Δηλαδή με τη γραφή του Σερζ Ωντιέ («Για μια πολιτική οικολογία», μτφ. Αγγελος Μουταφίδης, Πόλις) να μετατρέψουν την οικολογική κρίση σε οικολογική res publica.

Τέλος, στα καθ’ ημάς στις εσωκομματικές διεργασίες του Κινήματος Αλλαγής οι περισσότεροι εκ των υποψηφίων αφενός φαίνεται να αγνοούν βασικές θέσεις της σοσιαλδημοκρατίας και αφετέρου θίγουν το θέμα της κλιματικής κρίσης μόνο σε επικοινωνιακό επίπεδο, αφού υποτιμώνται οι πολιτικές πλευρές και των δύο χώρων. Μόνο ο Ανδρέας Λοβέρδος επιχειρεί να συνδέσει το πολιτικό πρόταγμα της κατ’ αυτόν «Πράσινης Επανάστασης» με πραγματικά σοσιαλδημοκρατικά νήματα. Σε τελική ανάλυση η παρακολούθηση των ευρωπαϊκών εξελίξεων και η πολιτικοποίηση της οικολογικής κρίσης θέτει επί τάπητος το θέμα της σύγκλισης σοσιαλδημοκρατίας και νέας οικολογίας.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – συγκοινωνιολόγος

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, πρώην επιστημονικός διευθυντής στο ΙΣΤΑΜΕ