Το πιο πολιτικό «Οσκαρ {LF}των εικαστικών τεχνών»

Είναι το βραβείο που λατρεύουμε να μισούμε. Το Οσκαρ των εικαστικών. Εκείνο που δόθηκε σε άδεια δωμάτια στα οποία αναβόσβηναν προβολείς, σε άστρωτα κρεβάτια, σε κούκλες του σεξ ή σε ζώα σε φορμαλδεΰδη. Εκείνο που στην εποχή προ της κυριαρχίας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης απασχολούσε για μέρες τις εφημερίδες, είτε για την ουσία του είτε επειδή το είχε απονείμει σε ζωντανή τηλεοπτική σύνδεση η Μαντόνα.

Το βραβείο Τέρνερ που απευθύνεται σε εικαστικούς οι οποίοι ζουν στη Βρετανία αλλά έχει παγκόσμια απήχηση θα απονεμηθεί απόψε στο Μουσείο Χέρμπερτ στο Κόβεντρι. Μόνο που από τη φετινή τελετή λείπουν αρκετά από τα χαρακτηριστικά που διέκριναν τον ετήσιο θεσμό στην 37χρονη διαδρομή του: οι έντονοι διαξιφισμοί και τα στοιχήματα, η πρόκληση για την πρόκληση – δύσκολο άλλωστε σε μια εποχή που το κοινό έχει εξοικειωθεί υπερβολικά με τη σύγχρονη τέχνη και ο καταιγισμός οπτικών πληροφοριών στερεί την έκπληξη – και, κυρίως, οι μεμονωμένοι υποψήφιοι.

Το τελευταίο είναι μια από τις ριζικές αλλαγές της τρέχουσας διοργάνωσης. Σταθερά το βραβείο Τέρνερ αποτελούσε το τρόπαιο μιας μάχης ανάμεσα σε τέσσερις καλλιτέχνες, τους οποίους επέλεγε μια έγκριτη επιτροπή ειδικών ως αναγνώριση μιας εξαιρετικής πρόσφατης έκθεσής τους. Εξαίρεση ήταν το δίδυμο Γκίλμπερτ και Τζορτζ που κατέκτησε το Τέρνερ το 1986.

Φέτος όμως οι διοργανωτές αποφάσισαν να μη χρίσουν κανέναν μεμονωμένο καλλιτέχνη ως υποψήφιο και να ρίξουν στην αρένα της διεκδίκησης πέντε συλλογικότητες, καθεμία από τις οποίες συνδυάζει τον κοινωνικό ακτιβισμό με την τέχνη σε τομείς που μπορεί να κυμαίνονται από την ανάπτυξη πιο φιλικών προς το κλίμα διατροφικών συνηθειών μέχρι την οικοδόμηση αλληλεγγύης μεταξύ των queer έγχρωμων ατόμων. Κίνηση που ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει έναν έντονο διάλογο σχετικά με την πορεία του βραβείου Τέρνερ ως θεσμού, αλλά και των τάσεων στον χώρο της τέχνης, τις οποίες ανέκαθεν εντόπιζε και αναδείκνυε. Και η αλήθεια είναι πως οι συλλογικότητες κερδίζουν ολοένα και περισσότερο έδαφος στον χώρο της τέχνης, με χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα τους ruangrupa – γνωστούς και ως ruru -, την ινδονησιακή ομάδα καλλιτεχνών που έχει τεθεί επικεφαλής της Documenta του 2022, της έκθεσης που διοργανώνεται κάθε πενταετία στο Κάσελ με έντονο πολιτικό στίγμα και χαρτογράφηση των κατευθύνσεων της σύγχρονης τέχνης.

Η απόφαση της κριτικής επιτροπής να επιλέξει μόνο συλλογικότητες το έργο των οποίων έχει έντονο κοινωνικό και συχνά πολιτικό προσανατολισμό ερμηνεύεται από κάποιους ως προσπάθεια να αποκατασταθεί η εικόνα του θεσμού, που στο παρελθόν ήταν αποκλειστικά σχεδόν προσανατολισμένη στους λευκούς άνδρες. Επρεπε να περάσουν 14 χρόνια για να απονεμηθεί το βραβείο στον μαύρο Κρις Οφιλι και την επόμενη χρονιά στον επίσης μαύρο Στιβ ΜακΚουίν, και άλλα 18 για να αναδειχθεί νικήτρια η μαύρη Λουμπέινα Χίμιντ, το 2017.

Οι επικριτές του Τέρνερ εκτιμούν ότι οι συγκεκριμένες υποψηφιότητες θέτουν την πολιτική σε προτεραιότητα αφήνοντας σε δεύτερο ρόλο την αισθητική. Οι υποστηρικτές του πάλι θεωρούν πως είναι μια ευκαιρία να πάψει η τέχνη να είναι εμμονικά δεμένη με το χρήμα και υπενθυμίζουν πως και πριν από έναν και πλέον αιώνα ομάδες καλλιτεχνών ήταν εκείνες που σήμαναν την πρωτοπορία.

«Το γεγονός ότι το βραβείο Τέρνερ μπορεί να διχάσει την κριτική γνώμη, νομίζω, αντανακλά το γεγονός πως υπάρχει πραγματικά μεγάλο ενδιαφέρον» σχολίαζε ο διευθυντής της Τέιτ Μπρίτεν και επικεφαλής της κριτικής επιτροπής του Τέρνερ, Αλεξ Φαρκιχάρσον.

Οποια ομάδα κι αν κατακτήσει το βραβείο απόψε, θα είναι ο πρώτος νικητής ύστερα από τρία χρόνια, αφού το 2019 οι τέσσερις φιναλίστ ανέτρεψαν τους κανόνες και, σε μια αιφνιδιαστική ανακοίνωση στην τελετή απονομής, δήλωσαν ότι θα μοιραστούν την τιμή και το χρηματικό έπαθλο των 40.000 στερλινών (47.000 ευρώ) εξίσου. Την επόμενη χρονιά λόγω της πανδημίας δεν δόθηκε βραβείο και οι διοργανωτές διένειμαν από 10.000 στερλίνες ως επιχορήγηση σε 10 καλλιτέχνες.

INFO{CR}H έκθεση των υποψηφίων για {LF}το βραβείο Τέρνερ στο Μουσείο Τέχνης Χέρμπερτ ως τις {LF}12 Ιανουαρίου 2022.