Τα «άλλα» Γλυπτά του Παρθενώνα

Η Πειθώ – η κόρη της θεάς Αφροδίτης – ετοιμάζεται πριν κλείσει το 2021 να «περπατήσει» ξανά καθώς το πόδι της που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αντονίνο Σαλίνας στο Παλέρμο θα επιστρέψει για δεύτερη φορά στην Αθήνα και στο Μουσείο Ακρόπολης και θα παραμείνει για οκτώ χρόνια. Θα κάνει το θραύσμα του λίθου VI της ανατολικής ζωφόρου του Παρθενώνα την αρχή σε μια σειρά επαναπατρισμών από μουσεία της Ευρώπης, όπου βρίσκονται διάσπαρτα μέλη του γλυπτού διακόσμου του κορυφαίου μνημείου της κλασικής αρχαιότητας;

«Δεν έχει ξεκινήσει η πολιτική των αιτημάτων και θα δούμε με ποιον τρόπο και σε τι βαθμό θα υπάρξει ανταπόκριση. Είναι πολύ νωρίς ακόμα να πούμε κάτι γι’ αυτά» έλεγε χθες η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, με αφορμή τον οκταετή δανεισμό του γλυπτού εκ μέρους της Ιταλίας. Κίνηση που αποδεικνύει πως η υπόθεση της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και τη Βρετανία. Συνολικά εμπλέκονται πέντε επιπλέον χώρες, καθώς διάσπαρτα θραύσματα του γλυπτού διακόσμου του μνημείου βρίσκονται επίσης στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Γερμανία, την Αυστρία και τη Δανία. Το μαρμάρινο πόδι της Πειθούς θα συναντήσει για δεύτερη φορά τα υπόλοιπα έργα τέχνης που σχεδίασε ο Φειδίας για τον Παρθενώνα, εφόσον απόψε γνωμοδοτήσει θετικά το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο σχετικά με τα αντιδάνεια που θα προσφέρει η Ελλάδα. Για πρώτη φορά προσγειώθηκε προσωρινά στην Αθήνα το 2008.  Είχε το 2002 προηγηθεί ανεπιτυχής προσπάθεια επιστροφής τού εν λόγω θραύσματος, το οποίο είχε «δωρηθεί» το 1816 στο ιταλικό μουσείο από τον βρετανό πρόξενο, ερασιτέχνη αρχαιολόγο και ζωγράφο Ρόμπερτ Φάγκαν.

Παραμένοντας στην Ιταλία, τρία θραύσματα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα ανήκουν στις παπικές συλλογές. Ενα εξ αυτών – το κεφαλάκι άνδρα, διαστάσεων 24×25 εκ., από τη χαμένη λίθο V της βόρειας ζωφόρου, που κουβαλούσε σκάφη γεμάτη γλυκίσματα ως προσφορές προς τη θεά Αθηνά – ταξίδεψε στην Αθήνα το 2008 για την έκθεση «Νόστοι» του υπό κατασκευή τότε Μουσείου Ακρόπολης. Εικάζεται πως είναι θύμα της έκρηξης του Παρθενώνα (1687) που προκλήθηκε από τα κανόνια του Βενετού Μοροζίνι. Στη συνέχεια βρέθηκε στα χέρια του εμπόρου αρχαιοτήτων Φραντσέσκο Αλεσαντρόνι, ο οποίος και το πούλησε το 1803 στον Πάπα, για να καταλήξει στο Μουζέο Γκρεγκοριάνο Ετρούσκο της πόλης του Βατικανού. Ενα δεύτερο παρθενώνιο θραύσμα από την ίδια συλλογή απεικονίζει το κεφάλι ενός γενειοφόρου άνδρα από τη μετόπη 16 της νότιας πλευράς.

ΤΟ ΛΟΥΒΡΟ. Το Μουσείο του Λούβρου έχει το δικό του μερίδιο από τα Γλυπτά. Εκτός από τη μετόπη της νότιας πλευράς, που ο πρόεδρος Μακρόν δεσμεύτηκε ότι θα επιστρέψει ως προσωρινό δάνειο στην Ελλάδα, έχει στις συλλογές του επίσης μέρος της ανατολικής ζωφόρου του μνημείου, στην οποία απεικονίζονται δύο ανδρικές και έξι γυναικείες μορφές, διάφορα θραύσματα και μια αετωματική κεφαλή. Τμήμα μετόπης ανήκει και στις συλλογές του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου.

Το ταξίδι στην Ευρώπη για τον εντοπισμό κι άλλων τμημάτων του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα προβλέπει στάση στην Κοπεγχάγη και στο Εθνικό Μουσείο, όπου φυλάσσονται τμήματα της τέταρτης μετόπης της νότιας πλευράς με παράσταση Κενταυρομαχίας (διακρίνονται σαφώς τα κεφάλια του Κενταύρου και του Λαπίθη). Επόμενο σταθμό αποτελούν η Βιέννη και το Μουσείο Ιστορίας της Τέχνης που έχει στις συλλογές του θραύσμα από τη βόρεια ζωφόρο του Παρθενώνα, στο οποίο απεικονίζονται δύο νεαροί ιππείς. Εκτιμάται ότι αποτέλεσε αναμνηστικό που έφερε κάποιος στρατιώτης από την Αθήνα και αποκτήθηκε από τον μαρκήσιο Τομάζο ντέλι Ομπίτσι, για να περάσει στα χέρια της αυστριακής βασιλικής οικογένειας κατά τον 19ο αιώνα.

Στο γερμανικό Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ ανήκει το Μουσείο Μάρτιν φον Βάγκνερ, όπου βρίσκεται ακόμη ένα κεφαλάκι Κενταύρου από την πέμπτη μετόπη της νότιας πλευράς του Παρθενώνα. Ο σύμβουλος για θέματα τέχνης του βαυαρού βασιλιά και πατέρα του Οθωνα, Λουδοβίκου Α’, Μάρτιν φον Βάγκνερ, απέκτησε το επίμαχο γλυπτό και αργότερα δώρισε τη συλλογή του στο πανεπιστήμιο. Θραύσματα από τη ζωφόρο και μετόπες ωστόσο υπάρχουν και στις συλλογές της Γλυπτοθήκης του Μονάχου και στη συλλογή του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης.