Τρεις λέξεις {LF}για το 2021

ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΛΙΝΣ

NFT: όταν η τέχνη συναντά τα κρυπτονομίσματα

Το αγγλικό λεξικό Collins ορίζει το NFT ως «ένα μοναδικό ψηφιακό πιστοποιητικό, καταχωρισμένο σε blockchain (σ.σ.: σε ιστότοπους που χρησιμοποιούν κανόνες λειτουργίας των κρυπτονομισμάτων), το οποίο χρησιμοποιείται για την καταγραφή της ιδιοκτησίας ενός περιουσιακού στοιχείου, όπως ένα έργο τέχνης ή ένα συλλεκτικό άυλο είδος». Οι λεξικογράφοι του, οι οποίοι παρακολουθούν τη λέξη στο Collins Corpus των 4,5 δισεκατομμυρίων λέξεων για να επιλέξουν το λήμμα της χρονιάς, δήλωσαν ότι ανέδειξαν το NFT επειδή επιδεικνύει μια «μοναδική τεχνολογική σύγκρουση τέχνης, τεχνολογίας και εμπορίου» που έχει «προκύψει μέσα στον θόρυβο του Covid» και εμφανίστηκε παντού, σε όλα τα πεδία ψηφιακής δραστηριότητας.

Η συντομογραφία τού μη ανταλλάξιμου διακριτικού (Non Fungible Token) είχε συχνότητα χρήσης τον τελευταίο χρόνο αυξημένη κατά 11.000%. Οποιαδήποτε ψηφιακή δημιουργία μπορεί να γίνει NFT, με τον όρο να αναφέρεται σε πιστοποιητικό ιδιοκτησίας καταχωρισμένο σε blockchain ή ψηφιακό καθολικό συναλλαγών. Τα έργα αυτά μπορεί να είναι ένα μιμίδιο/meme γάτας, όπως το Nyan Cat που πωλήθηκε για 590.000 δολάρια, ή το πρώτο τιτίβισμα/tweet που ανήρτησε ο ιδρυτής του Twitter Τζακ Ντόρσεϊ. Το πιο πολύτιμο NFT μέχρι σήμερα είναι το ψηφιακό φωτογραφικό κολάζ «Everydays: Τhe First 5.000 Days» του καλλιτέχνη Beeple, το οποίο πουλήθηκε για 69,3 εκατομμύρια δολάρια από τον οίκο Christie’s τον περασμένο Μάρτιο.

ΛΕΞΙΚΟ ΚΕΪΜΠΡΙΤΖ

Perseverance: επιμονή          στα δύσκολα και στον… πλανήτη Αρη

Το Cambridge Dictionary είναι ένα από τα πιο δημοφιλή διαδικτυακά λεξικά στον κόσμο και οι χρήστες του αποτελούν μέρος μιας κοινότητας που χρησιμοποιεί τις πηγές του, οι οποίες προσφέρονται δωρεάν.

Λίγο πριν από το τέλος του 2021 οι λεξικογράφοι του λεξικού του Κέιμπριτζ ανακοίνωσαν το λήμμα της χρονιάς, επιμονή (perseverance), σημειώνοντας: ορίζεται ως «η συνεχής προσπάθεια να γίνει ή να επιτευχθεί κάτι, ακόμη και όταν αυτό είναι δύσκολο ή διαρκεί πολύ καιρό». Σχετίζεται με το ρήμα persevere (επιμένω). Συχνά μιλάμε για επίδειξη επιμονής απέναντι στις αντιξοότητες (= παρά μια δύσκολη ή άτυχη κατάσταση ή γεγονός). Το 2021, οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χρειάστηκε να επιδείξουν επιμονή απέναντι στις προκλήσεις και τη διαταραχή της ζωής τους από τον Covid-19 και σε άλλα προβλήματα. Η επιμονή είναι σχεδόν πάντα μια θετική λέξη που εκφράζει τον θαυμασμό μας για τους ανθρώπους που συνεχίζουν σε δύσκολες καταστάσεις.

Η λέξη επιμονή δεν χρησιμοποιείται συνήθως από τους μαθητές της αγγλικής γλώσσας, αλλά τα δεδομένα του Κέιμπριτζ έδειξαν ότι οι χρήστες του λεξικού σε όλο τον κόσμο την έψαξαν πάνω από 243.000 φορές το 2021. Από αυτές τις έρευνες οι 30.487 σημειώθηκαν μεταξύ 18 και 24 Φεβρουαρίου, όταν το διαστημικό σκάφος «Perseverance Rover» της NASA προσγειώθηκε στον Αρη, 18 Φεβρουαρίου. Οταν ο κόσμος διάβαζε ή άκουγε το όνομα του «Rover» στις ειδήσεις, στη συνέχεια κατέφευγε στο λεξικό του Κέιμπριτζ για να μάθει τι σήμαινε. Κι αυτό αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η γλώσσα που χρησιμοποιούμε επηρεάζεται από τα τρέχοντα γεγονότα.

«Η επιμονή χρησιμοποιείται για να αναφερθεί σε καταστάσεις όπου οι άνθρωποι έχουν επιτύχει κάτι για μεγάλο χρονικό διάστημα ή παρά τις δυσκολίες, και το έκαναν αυτό καταβάλλοντας μια προσπάθεια που άλλοι μπορεί να βρουν αξιοθαύμαστη. Συχνά βλέπουμε αυτή τη λέξη να χρησιμοποιείται σε λίστες ή σε συνδυασμούς μαζί με άλλες λέξεις για ενάρετες ιδιότητες, όπως η έμπνευση και το θάρρος. Βρίσκουμε πολλά παραδείγματα προτάσεων όπως “αν δεν ήταν η σκληρή δουλειά, η αφοσίωση, η ανθεκτικότητα, το θάρρος, η επιμονή και η καθαρή σκληρότητα, ίσως να μην τα κατάφερνες ποτέ”. Είναι ενδιαφέρον ότι η επιμονή συχνά ακολουθεί τη λέξη ανθεκτικότητα», παρατηρούν οι λεξικογράφοι.

Μέσα από την ανάλυση των δεδομένων της μηχανής αναζήτησης, τη λεγόμενη Cambridge Corpus, οι συντάκτες των λημμάτων του λεξικού του Κέιμπριτζ προσδιόρισαν τι κάνει μοναδική μία λέξη ως προς το νόημα και τη χρήση της. «Ενα καθοριστικό χαρακτηριστικό της επιμονής», αναφέρει το blog του Cambridge Dictionary, «είναι ότι αναφέρεται σε προσπάθειες που διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα και μπορούμε να το δούμε να εκφράζεται στα γλωσσικά δεδομένα με φράσεις διάρκειας, όπως “επέμενα με αυτό για χρόνια”. Απέναντι σε τι επιμένουμε; Σε εμπόδια, σε πιθανότητες και ιδιαίτερα σε αντιξοότητες. Τι είναι αυτό μέσα από το οποίο επιμένουμε; Συνήθως, πολύ αρνητικές καταστάσεις – όπως μέσα από επιδημίες, πολέμους και μεγάλες πυρκαγιές. Και έως πότε θα επιμείνουμε; “Μέχρι να ηττηθεί ο εχθρός”. Πρόκειται για εμπνευσμένες φράσεις υπόσχεσης. Οπως για παράδειγμα “δεν θα σταματήσουν μέχρι” και “μην εγκαταλείψετε ποτέ”, οι οποίες χρησιμοποιούνται συνήθως στο ίδιο πλαίσιο με την επιμονή».

ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΟΞΦΟΡΔΗΣ

Vax, όπως λέμε εμβόλιο

Το αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης ονόμασε το vax/εμβόλιο λέξη της χρονιάς, σημειώνοντας ότι τον Σεπτέμβριο η χρήση της λέξης αυξήθηκε περισσότερο από 72 φορές σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η εταιρεία που παράγει το Oxford English Dictionary δήλωσε ότι φέτος κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid η σύντμηση vax της λέξης vaccine (εμβόλιο) είχε «εγχύσει τον εαυτό της στην κυκλοφορία του αίματος της αγγλικής γλώσσας». Η λέξη και άλλες που σχετίζονται με τον εμβολιασμό είχαν επίσης διευρυνθεί σε ένα ευρύτερο φάσμα αναφορών που περιέγραφαν τους πλήρως ή διπλά εμβολιασμένους (fully ή double vaxxed) και τις κάρτες εμβολιασμού (vax cards).

Οι λέξεις που επίσης διεκδίκησαν να χαρακτηρίσουν τη χρονιά του 2021 ήταν εκείνες που σχετίζονται με τον Covid. Οπως η νέα συνθήκη υβριδικής εργασίας (hybrid working). Ενώ το άγχος για το κλίμα (climate anxiety) εμφανίστηκε στις λίστες των υποψήφιων λημμάτων, αντανακλώντας τις αυξανόμενες ανησυχίες του κοινού για την κλιματική αλλαγή.

Το Collins επίσης εντόπισε στις αναζητήσεις των χρηστών μια αύξηση στη χρήση του neopronoun. Αφορούσε τις συνεχιζόμενες συζητήσεις σχετικά με το φύλο και την εκπροσώπηση των τρανς και μη δυαδικών ανθρώπων. Το λεξικό ορίζει το λήμμα neopronoun ως «μια πρόσφατα επινοημένη αντωνυμία, ειδικά σχεδιασμένη για να αποφεύγονται οι διακρίσεις μεταξύ των φύλων».

Τάσεις που διαμορφώνονται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Το 2020 η λέξη της χρονιάς που ξεχώρισε από το λεξικό του Κέιμπριτζ ήταν η καραντίνα και το 2019 η ανακύκλωση. Οσο ανατρέχουμε σε προηγούμενες χρονιές παρατηρούμε ότι η κοινωνική συνθήκη, τουλάχιστον στον αγγλόφωνο κόσμο, καθοριζόταν από τις τάσεις που διαμόρφωναν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Με πολύ χαρακτηριστική τη λέξη της χρονιάς του 2018: nomophobia. Δεν επρόκειτο για κάποια φοβία απέναντι στους νόμους, όπως εύκολα μας παραπλανά η φαινομενική ετυμολογία με ελληνική ρίζα της nomophobia. Το λήμμα περιγράφει «τον φόβο ή την ανησυχία στην ιδέα να είστε χωρίς το κινητό σας τηλέφωνο ή ανίκανοι να το χρησιμοποιήσετε» (no mobile phone phobia).

Η επιλογή των χρηστών για τη συγκεκριμένη λέξη έδειξε ότι το 2018 οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πιθανώς βίωσαν από κοινού αυτή τη νέα ανησυχία ώστε αναγνώρισαν την ανάγκη να την κατονομάσουν: nomophobia. Μια νέα λέξη, ένα μείγμα που αποτελείται από συλλαβές δύο ή περισσότερων λέξεων και στην περίπτωση αυτή καταγράφεται ως «φοβία απουσίας κινητού τηλεφώνου». Φυσικά η nomophobia δεν είναι επιστημονική λέξη. Μια πραγματική φοβία (ακραίος φόβος για κάτι) είναι διαφορετική από το άγχος (ακραία ανησυχία). Η παλαιότερη γνωστή χρήση της συγκεκριμένης λέξης ήταν το 2008. Δεν τη χρησιμοποίησαν ψυχολόγοι, αλλά ερευνητές κάποιας υπηρεσίας του αγγλικού Δημοσίου για μια έκθεση αναφοράς που ανατέθηκε από το Ταχυδρομείο του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη συνέχεια άρχισε να εμφανίζεται στα αγγλικά μέσα ενημέρωσης και έκτοτε έχει εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο. Αφού απέδειξε τη δύναμη διαρκείας της, η nomophobia προστέθηκε στο διαδικτυακό λεξικό του Κέιμπριτζ.