Ο Ερντογάν δεν μπορεί {CR}να κερδίσει {CR}τον πόλεμο {CR}της λίρας

Είναι ένας «οικονομικός πόλεμος για την ανεξαρτησία», όπως διακήρυξε το βράδυ της Δευτέρας ο Ταγίπ Ερντογάν, προκειμένου να απελευθερωθεί η Τουρκία από το διεθνές χρηματοπιστωτικό και νομισματικό σύστημα και από το «λόμπι των επιτοκίων»; Ή πρόκειται, αντιθέτως, όπως υποστηρίζουν οι επικριτές του (και πολλοί υποστηρικτές του…) για μια συνταγή η οποία οδηγεί με βεβαιότητα την οικονομία της χώρας στην καταστροφή και ένα μεγάλο μέρος του λαού της στην ανέχεια;

Αυτό είναι το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στην Τουρκία, μετά και τη νέα εντυπωσιακή «βουτιά» που σημείωσε χθες το νόμισμά της, με αποτέλεσμα να φτάσει να χάνει πάνω από το 15% της αξίας του ενδοσυνεδριακά και να υποχωρεί για πρώτη φορά κάτω από τις 13 λίρες ανά δολάριο. Με αποτέλεσμα οι απώλειες να πλησιάζουν επικίνδυνα το 50% από τις αρχές του έτους, με το μεγαλύτερο μέρος τους να έχει σημειωθεί το τελευταίο δίμηνο.

Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα δεν αφορά πλέον μόνο τους ειδικούς της οικονομίας και των αγορών ή την κεντρική τράπεζα, αλλά τον καθένα και την καθεμία από τα σχεδόν 85 εκατομμύρια των πολιτών της, καθώς οι συνέπειες είναι ορατές στην καθημερινότητα όλων: Στους ισολογισμούς του κράτους και των επιχειρήσεων, όπως και στο «καλάθι της νοικοκυράς», το οποίο αδειάζει με ταχύτατους ρυθμούς. Το ποια θα είναι αυτή η απάντηση αναμένεται να κρίνει, σε μεγάλο βαθμό, τις πολιτικές εξελίξεις, με ορίζοντα τις επόμενες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές. Εκλογές οι οποίες, όπως διαβεβαίωσε πάλι ο Ερντογάν (χωρίς να γίνει πιστευτός…) θα διεξαχθούν στο τέλος της πενταετίας, στις αρχές του καλοκαιριού του 2023 – την ίδια χρονιά που η Τουρκική Δημοκρατία θα συμπληρώνει έναν αιώνα ύπαρξης.

Χάνει συμμάχους. Το σίγουρο είναι ότι οι σύμμαχοι του Ερντογάν μειώνονται διαρκώς, καθώς ολοένα περισσότεροι θεωρούν ότι η καταστροφή είναι βέβαιη εάν δεν αλλάξει η ακολουθούμενη νομισματική πολιτική. Αποκαλυπτικό είναι το μήνυμα μέσω Twitter του πρώην αναπληρωτή διοικητή της κεντρικής τράπεζας, Σεμίχ Τουμέν – ενός από τα αρκετά στελέχη της που «καρατομήθηκαν» από τον πρόεδρο τον περασμένο μήνα, επειδή δεν υπάκουσαν στις εντολές του διά περαιτέρω επιθετικές μειώσεις επιτοκίων. Πρέπει να «εγκαταλειφθεί αυτό το ανορθόδοξο πείραμα, που δεν έχει πιθανότητα επιτυχίας. Πρέπει άμεσα να επιστρέψουμε σε πολιτικές υψηλής ποιότητας, που θα προστατεύσουν την αξία της λίρας και την ευημερία του τουρκικού λαού» έγραψε. Εξίσου βέβαιο είναι, όμως, ότι ο Ερντογάν έχει αποφασίσει να τραβήξει το σκοινί ως τα άκρα, συνεχίζοντας μια τακτική που παραπέμπει άμεσα σε πολιτικό εκβιασμό. Αφενός προς το εσωτερικό, όπου χρησιμοποιεί αυτή τη φορά το χαρτί του «οικονομικού πατριωτισμού» για να πείσει τους Τούρκους να στρατευτούν ενεργά στο πλευρό του και, αφετέρου, προς το εξωτερικό. Εκεί όπου επιδιώκει να στείλει το μήνυμα προς τους εταίρους της Τουρκίας, κυρίως σε ΗΠΑ και ΕΕ, ότι εάν δεν του προσφέρουν βοήθεια, τότε η χώρα κινδυνεύει με κατάρρευση, με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο. (Δεν είναι τυχαία η στήριξη που του προσφέρει ο Πέδρο Σάντσεθ, καθώς οι τράπεζες της Ισπανίας είναι οι πλέον εκτεθειμένες στην Τουρκία.)

Αν ο εκβιασμός δεν πιάσει… Στην περίπτωση πάντως που ο εκβιασμός (ή μπλόφα, αν προτιμούν ορισμένοι) δεν πιάσει – κάτι πολύ πιθανό, όπως όλα δείχνουν, σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις – τότε τα πράγματα για τον Ερντογάν και το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης θα είναι πραγματικά πολύ σκούρα. Για του λόγου το αληθές, το δημόσιο χρέος που πρέπει να εξυπηρετηθεί τους επόμενους 12 μήνες ανέρχεται σε 125 δισ. δολάρια, με το μεγαλύτερο μέρος του μάλιστα – το 57% του συνολικού χρέους, σύμφωνα με τη Fitch – να είναι σε δολάρια, ευρώ και άλλα ξένα νομίσματα.

Το χειρότερο, όμως, είναι άλλο. Την περασμένη διετία, στο διάστημα δηλαδή της πανδημίας, περίπου 3,2 εκατομμύρια επιπλέον Τούρκοι υπολογίζεται ότι έπεσαν κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας. Ο αριθμός αυτός αναμένεται ότι θα αυξηθεί δραματικά εξαιτίας της ραγδαίας υποχώρησης της λίρας και του υψηλού πληθωρισμού, που τον περασμένο μήνα διαμορφώθηκε στο 20%, ροκανίζοντας το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, το οποίο υπολογίζεται πως έχει υποχωρήσει στα επίπεδα του 2009.

Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί πως πλήττονται περισσότερο αυτοί που θεωρητικά αποτελούν τη «βάση» του Ερντογάν και του ΑΚΡ. Οσοι, δηλαδή, δεν αποκομίζουν εισοδήματα σε «σκληρά» νομίσματα, καθώς δεν έχουν επιχειρήσεις που να κάνουν εξαγωγές ούτε άμεσες συναλλαγές με ξένους επιχειρηματίες και τουρίστες (ο αριθμός των οποίων η κυβέρνηση εκτιμά ότι θα αυξηθεί σημαντικά, λόγω της αδύναμης λίρας). Και αυτό ίσως αποδειχθεί, τελικώς, μοιραίο.

«Προδότης». Σε κάθε περίπτωση, η αντιπολίτευση «μυρίζει αίμα» και εντείνει τις επιθέσεις της. Ο επικεφαλής του κεμαλικού Ρεπουπλικανικού Λαϊκού Κόμματος Κεμάλ Κιλιντσντάρογλου, μιλώντας στην κοινοβουλευτική του ομάδα, χαρακτήρισε «απειλή για την Τουρκία» τον Ερντογάν και τον κάλεσε «να κάνει το καθήκον του σαν άνδρας» και να προκηρύξει εκλογές. Για «προδοσία» έκανε λόγο και ο πρώην πρωθυπουργός και στενός συνεργάτης του Ερντογάν, Αχμέτ Νταβούτογλου, ο οποίος συναντήθηκε χθες με τον Κιλιντσντάρογλου και σήμερα αναμένεται να κάνει το ίδιο με τη Μεράλ Ακσενέρ, του Καλού Κόμματος. Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας, Σαχάπ Καβτσίογλου, μετά από συνάντησή του με τον Ερντογάν, χαρακτήρισε την κατάσταση «απολύτως αδικαιολόγητη», με βάση τα δεδομένα της τουρκικής οικονομίας.