Το πείραμα του διηγήματος, {LF}η ζήλια, η Κάλυμνος

Κάθε νέα κυκλοφορία του Jo Nesbo, του «βασιλιά» του σύγχρονου εμπορικού αστυνομικού μυθιστορήματος, στην Ευρώπη τουλάχιστον, αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον. Αυτό ισχύει και στην περίπτωση του «Αρχοντα της ζήλιας» (Μεταίχμιο, μτφ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη). Πρόκειται για συλλογή επτά διηγημάτων, άλλων μικρών, άλλων μεγαλύτερων. Κι αυτή είναι η πρώτη έκπληξη, ή μάλλον η «εκτός συνήθους» συνταγή του μεγάλου εκπροσώπου της άκρως επιτυχημένης σκανδιναβικής σχολής. Επτά διηγήματα, επτά διαφορετικές ιστορίες με προσωπικό χρώμα και ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη λεπτομερή ψυχολογική σκιαγράφηση των ηρώων. Ενα ιδιόρρυθμο έργο, που ξεφεύγει σε μεγάλο βαθμό από τα όρια του αστυνομικού μυθιστορήματος, εντός των οποίων κινείται στα περισσότερα έργα ο συγγραφέας. Και η κοινή συνισταμένη; Τι άλλο από αυτό που υπονοεί ο εμπνευσμένος τίτλος; Το θανάσιμο αμάρτημα (ένα από τα επτά) της ζήλιας.

Στην πρώτη ιστορία ταξιδεύουμε με την πτήση από τη Νέα Υόρκη για το Λονδίνο. Μια γυναίκα εξομολογείται στον άγνωστο άντρα της διπλανής θέσης την εξωσυζυγική σχέση του συζύγου της με την καλύτερή της φίλη και του αναλύει το σατανικό της σχέδιο, που σκέφτηκε και υλοποίησε, με στόχο την απόλυτη εκδίκηση. Στη δεύτερη ιστορία, που δίνει και τον τίτλο στη συλλογή, ταξιδεύουμε στην αγαπημένη Κάλυμνο του Nesbo. Εκεί όπου φτάνει ο αστυνόμος Νίκος Μπαλής, γνωστός ως Αρχοντας της Ζήλιας, προκειμένου να διαλευκάνει τη μυστηριώδη εξαφάνιση ενός γερμανού τουρίστα, που επισκέπτεται το νησί για το αγαπημένο του χόμπι. Αναρρίχηση μαζί με τον δίδυμο αδελφό του. Ταυτόχρονα, ο Μπαλής έρχεται πάλι αντιμέτωπος με τους προσωπικούς του παλιούς δαίμονες από το μακρινό παρελθόν. Οι δαίμονές του έχουν άμεση σχέση βέβαια με τη ζήλια. Στην τρίτη ιστορία παρακολουθούμε μια πρόσφυγα που δουλεύει ως ταμίας σε μινιμάρκετ. Απηυδισμένη από την αγένεια ενός ανυπόμονου πελάτη, χρησιμοποιεί τη δυσάρεστη εμπειρία της για να ανακαλέσει στη μνήμη όσα υπέφερε η ίδια στην οδυνηρή πορεία της προς την αναζήτηση μιας νέας πατρίδας και μιας καλύτερης ζωής. Στην τέταρτη ιστορία, ένας άντρας εξομολογείται στον αστυνομικό που ερευνά την υπόθεση του θανάτου της πρώην συζύγου του τις σκέψεις και τα συναισθήματά του για εκείνη, τη σκληρή περίοδο που εκείνη τον έδιωξε από το σπίτι και δημιούργησε σχεδόν αμέσως σχέση με έναν άλλον άντρα. Στην πέμπτη ιστορία παρακολουθούμε την καθημερινή, συνηθισμένη συζήτηση ενός άντρα, που εργάζεται στην αποκομιδή των σκουπιδιών, με κάποιον αλλοδαπό συνάδελφό του. Τα θέματα που αναφύονται στην επιφάνεια έχουν επίκεντρο τη ζήλια προς τη γυναίκα του, τα προβλήματά του με το αλκοόλ και τη διαχείριση θυμού. Στην έκτη, ένας συγγραφέας, εγκλωβισμένος από τις επιταγές του σύγχρονου μάρκετινγκ στην εικόνα που έχει δημιουργήσει το κοινό του και τις απαιτήσεις που απορρέουν από αυτήν, αποφασίζει την κρίσιμη στιγμή να αλλάξει ζωή και να απομονωθεί απ’ όλους και απ’ όλα.

Στην έβδομη και τελευταία ιστορία παρακολουθούμε έναν οδηγό ταξί να βρίσκει ένα μαργαριταρένιο σκουλαρίκι στο πίσω κάθισμα ενός από τα οχήματα του αφεντικού του. Λίγο αργότερα, θα συνειδητοποιήσει με έκπληξη ότι το σκουλαρίκι είναι το μισό ενός ζευγαριού που έχει κάνει δώρο στη γυναίκα του. Και τότε θα γεννηθούν οι πρώτες υποψίες.

Ο Jo Nesbo, από τους μεγαλύτερους ευρωπαίους αστυνομικούς συγγραφείς της εποχής μας, έχει τη δύναμη και την άνεση να πειραματίζεται σε χώρους διαφορετικούς του αναμενομένου και να αποδέχεται προκλήσεις που οι περισσότεροι συνάδελφοί του αποφεύγουν για ευνόητους λόγους. Εχω αναφέρει και στο παρελθόν την «αντισυστημική» άποψή μου για τον αγώνα ανάμεσα στον διάσημο νορβηγό συγγραφέα και τον εξίσου διάσημο ήρωά του, τον Χάρι Χόλε. Υπάρχει ένας άτυπος ανταγωνισμός για το ποιος έχει το πάνω χέρι στον αγώνα τους. Πιστεύω ότι είναι σχεδόν ισόπαλοι. Ο Nesbo όμως, ως μεγάλος και ευφυής τεχνίτης, προσπαθεί να αποδεσμευτεί από τον Χόλε και να επιβεβαιώσει το ταλέντο και τις δυνατότητές του μακριά από τον ήρωά του.

Η αρχή έγινε με τον εντυπωσιακό «Μάκμπεθ» και συνεχίστηκε με το πολύ δουλεμένο «Βασίλειο». Και τώρα ήρθε η σειρά της συλλογής διηγημάτων «Ο άρχοντας της ζήλιας», όπου ο Nesbo αποκαλύπτει μια άλλη πτυχή. Επιλέγοντας το θέμα της ζήλιας, επιχειρεί να παρουσιάσει τη δυνατότητά του να απεικονίσει με εξαιρετικό τρόπο την ψυχολογική σκιαγράφηση καθημερινών, συνηθισμένων ανθρώπων που υποκύπτουν στο συγκεκριμένο θανάσιμο αμάρτημα.

Πόθος, αλαζονεία, απιστία, δίψα για εκδίκηση. Αυτά που κυριεύουν τους ήρωες και τελικά καθοδηγούν τις πράξεις τους και καθορίζουν τις ζωές τους. Η σκιαγράφηση των χαρακτήρων απαιτεί λεπτές πινελιές μεγάλου ζωγράφου και ο Nesbo δείχνει ότι έχει αυτό το ταλέντο. Μέσα από καθημερινές ιστορίες, που δείχνουν απλοϊκές κι αδιάφορες, κατορθώνει να καταδυθεί βαθιά στο άβατο της ανθρώπινης ψυχής και να διερευνήσει τα τρομακτικά σκοτεινά ερέβη που μένουν φυλακισμένα στα έγκατα. Παρακολουθούμε με κομμένη την ανάσα συνηθισμένους ανθρώπους να μετατρέπονται σε δέσμιους της ζήλιας, να συγχέουν τα όρια λογικής και παραλόγου και να λειτουργούν ξεπερνώντας κάθε φραγμό και όριο. Ο Nesbo αποπειράται, και σε πολλά σημεία των διηγημάτων καταφέρνει, κάτι εντυπωσιακό. Να πάρει ανθρώπους της διπλανής πόρτας, οδηγούς ταξί, μετανάστριες ταμίες σε μινιμάρκετ ή εργαζομένους στην αποκομιδή σκουπιδιών, και να τους μετατρέψει σχεδόν σε ήρωες αρχαίας τραγωδίας.

Ειδική μνεία πρέπει να γίνει για το σημαντικότερο διήγημα, τον «Αρχοντα της ζήλιας», που δίνει τον τίτλο στη συλλογή και απεικονίζει ανάγλυφα την αγάπη του νορβηγού συγγραφέα για την αναρρίχηση και την Κάλυμνο, την οποία επισκέπτεται ανελλιπώς κάθε χρόνο γι’ αυτόν τον σκοπό. Εντυπωσιακές περιγραφές του νησιού, δυνατές σκηνές για όσους λατρεύουν την αναρρίχηση με πολλές λεπτομέρειες κι ένας πολύ ενδιαφέρων έλληνας ήρωας, ο αστυνόμος Μπαλής, με αμφιλεγόμενη προσωπικότητα και πολλούς προσωπικούς δαίμονες. Εξαιρετική η μετάφραση της Κρυστάλλης Γλυνιαδάκη, που έχει αφομοιώσει το έργο του συγγραφέα από καιρό, συντελεί σημαντικά στην αναγνωστική απόλαυση.

Ο Γρηγόρης Αζαριάδης γράφει για την αστυνομική λογοτεχνία. Εχει εκδώσει πέντε βιβλία, τα δύο τελευταία, «Σκοτεινός λαβύρινθος» (2018) και «Παραπλάνηση» (2020), στο Μεταίχμιο

{1BSYG}Jo Nesbo{1BSYG}{CR}{2BTIT}Ο άρχοντας της ζήλιας{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη{CR}Εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 352{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16,60 ευρ{4BTIM}ώ