Από τη Βιέννη του 1885 στο Μουσείο Παιχνιδιών

Στο σαλόνι τα έπιπλα είναι ρυθμού Μπιτερμάγερ. Οι πορσελάνες πάνω στο τραπέζι είναι Λιμόζ και Μάισεν. Τα ποτήρια στον μπουφέ, ζωγραφισμένα στο χέρι. Το καναρίνι μέσα από το χρυσό κλουβάκι του «διαβάζει» την παρτιτούρα στο απέναντι αναλόγιο από την άρια «Κάρο Νόμε» («Ριγκολέτο» του Βέρντι). Πιο ‘κεί βρίσκεται μια ραπτομηχανηì με κλωστές και εìνα χρυσοì ψαλιìδι, ενώ στη σαπουνοθήκη δυο πλάκες πράσινου σαπουνιού.

Η περιγραφή θα μπορούσε να αφορά ένα αρχοντικό του 19ου αιώνα κάπου στην Κεντρική Ευρώπη, όπου στο διώροφο σπίτι με τα τέσσερα κυρίως δωμάτια (σαλόνι, τραπεζαρία, δύο υπνοδωμάτια), την κουζίνα, το μπάνιο, την αποθήκη και το roof garden θα ζούσε μια εύπορη οικογένεια. Κι όμως, το αρχοντόσπιτο βρίσκεται «κρυμμένο» σε έναν οκταγωνικό πύργο στο Παλαιό Φάληρο. Φιλοξενεί 16 ενοίκους – ανάμεσά τους και τον Νικόλα, τον κηπουρό – και πέντε σκυλάκια. Και είναι έτοιμο, από τις αρχές του επόμενου χρόνου, να μοιραστεί την πλούσια ιστορία του, καθώς πρώτη του ιδιοκτήτρια ήταν η Ιουλία Καραθεοδωρή, αδελφή του κορυφαιìου μαθηματικουì Κωνσταντιìνου Καραθεοδωρηì.

Το σπίτι δεν είναι άλλο από το «κουκλόσπιτο της Νόνας», ένα παιχνίδι που ξεκίνησε τη διαδρομή του από τη Βιέννη του 1885 και κατέληξε στο Μουσείο Μπενάκη Παιχνιδιών, όπου και θα εκτεθεί για πρώτη φορά, μόνο του. «Πρόκειται για ένα εξαιρετικά σπάνιο κουκλόσπιτο καθώς είναι περίοπτο. Τα περισσότερα κουκλόσπιτα έχουν τουλάχιστον μία όψη, την πίσω ή και τις πλευρικές, κλειστές», επισημαίνει η επιμελήτρια του Μουσείου Μπενάκη Παιχνιδιών, αρχιτέκτων Μαίρη Βέργου, η οποία επί δύο χρόνια ασχολήθηκε με το στήσιμο και τον εξοπλισμό τού διαστάσεων 140x67x78 εκ. κουκλόσπιτου με 500 αντικείμενα, 16 κούκλες και πέντε σκυλάκια.

«Χρειάστηκε να κάνουμε κάποιες εργασίες αποκατάστασης σε σημεία που είχαν υποστεί φθορές, όπως οι εσωτερικές σκάλες, να το επαναφέρουμε στο αρχικό του χρώμα – γαλάζιο – καθώς όταν παραδόθηκε στο μουσείο ήταν βαμμένο με λευκή πλαστική μπογιά, να του προσθέσουμε ταπετσαρίες έπειτα αποì ενδελεχηì μελεìτη και συìμφωνα με την ιστοριìα των κουκλοìσπιτων που προέρχονται από τα τεìλη του 19ου αιωìνα, ενώ το εξοπλίσαμε, πέρα από τα εìπιπλα που το συνοìδευαν, με αρκετά ακόμη εκείνης της εποχηìς αποì την ευρυìτερη συλλογηì του μουσείου», εξηγεί.

ΟΙ ΙΔΙΟΚΤΗΤΕΣ. Δεν είναι όμως μόνο η σπανιότητα που το κάνει μοναδικό, αλλά και η ιστορία του, καθώς δεν πρόκειται για ένα οποιοδήποτε από τα 20.000 παιχνίδια στη συλλογή της Μαρίας Αργυριάδη – τον κύριο κορμό του Μουσείου Παιχνιδιών. Η «διαδρομή» του ξεκινά περίπου το 1885 στις Βρυξέλλες, στο σπίτι του Στεìφανου Καραθεοδωρηì, οìταν ζούσε εκεί ως πρεìσβης της Υψηληìς Πυìλης. Ηταν ένα δώρο που είχε κάνει στην κοìρη του, Ιουλιìα. Εκείνη το χάρισε στη δική της κόρη, Δέσποινα, λίγο μετά τα εìβδομα γενεìθλιαì της, το 1910 στη Βιεìννη, οìπου μετακοìμισε η οικογεìνεια σε μιìα κατοικιìα απεìναντι αποì το παìρκο Stadtpark λοìγω διορισμουì του συζύγου της Γεωργιìου Στρεìιτ ως πρεσβευτηì της Ελλάδας.

Τον Νοεìμβριο του 1913, οìταν η οικογεìνεια ηìρθε στην Αθηìνα ύστερα αποì προìσκληση του βασιλιαì Κωνσταντιìνου στον Γεωìργιο Στρεìιτ να αναλαìβει το υπουργειìο Εξωτερικωìν, το κουκλοìσπιτο μαζιì με οìλα τα υπαìρχοντα της οικογεìνειας ηìρθε και αυτοì στο σπιìτι της Κηφισιαìς. Η Νοìνα (Δεìσποινα Γερουλαìνου – Στρεìιτ) εìκανε τεìσσερις γιους και εìτσι πεìρασε κατευθειìαν στα χεìρια της εγγονηìς της, κοìρης του γιουì της Γεώργου, Ελεìνης Γερουλάνου – Φράγκου.

«Θυμάμαι όταν ήμουν μικρή το κουκλόσπιτο να βρίσκεται στα πίσω δωμάτια και να πηγαίνω με τις ώρες να το θαυμάζω, να το χαζεύω, να το πειράζω. Δεν είχε κούκλες, αλλά το λάτρευα. Κάποια στιγμή η γιαγιά μου με ρώτησε αν το θέλω και μου το χάρισε. Το έλιωσα στο παιχνίδι. Δεν θυμάμαι να έχω παίξει με κάτι άλλο τόσο πολύ. Εβαζα μέσα οκτώ – δέκα Μπάρμπι, φώναζα και τις φίλες μου από τη γειτονιά και παίζαμε με τις ώρες», μας λέει η Ελένη Γερουλάνου που αποφάσισε να το δωρίσει στη Μαριìα Αργυριαìδη το 2004 για τη συλλογηì του Μουσειìου Μπεναìκη Παιχνιδιωìν. Το 2018 δωìρισε και τα διαìφορα μικροεìπιπλα ρυθμουì Μπιντερμάγερ, αρ νουβό και βικτωριανηìς εποχηìς, με καìποια σερβιìτσια που εξοìπλιζαν το κουκλοìσπιτο.

Κι όσο για τη Νόνα; Θα «κλείνει» το μάτι στους επισκέπτες που θα περιεργάζονται το κουκλόσπιτό της, είτε μέσα από το χαρτί με καλλιγραφημεìνο το οìνομά της – Δεìσποινα – στο γραφειìο του παιδικουì υπνοδωματιìου, είτε από τη φωτογραφία πλάι στο τζάκι, όπου απεικονίζεται με τους γονείς της Ιουλία Καραθεοδωρή και Γεώργιο Στρέιτ και τον αδελφό της Στέφανο στη Βιέννη το 1913.