Το «καλό» πρόσωπο της Καθολικής Εκκλησίας

^«Είναι ένας άνθρωπος με φοβερή ενσυναίσθηση. Ενας άνθρωπος που καταλαβαίνει ότι κομμάτι του χριστιανισμού του είναι να απλώνει το χέρι. Κάποιος που επιδιώκει να εδραιώσει την ειρήνη, την αξιοπρέπεια και την εντιμότητα, όχι μόνο στην Καθολική Εκκλησία αλλά γενικά. Σέβομαι βαθιά τους ανθρώπους που έχουν άλλες θρησκευτικές απόψεις, είναι όμως ένας εξαιρετικός, ευγενής, έντιμος άνθρωπος και κρατάμε επαφή»: αποδέκτης του εγκωμίου είναι ο Πάπας Φραγκίσκος, εκείνος που το πλέκει, ο Τζο Μπάιντεν.

Οι δυο τους συναντήθηκαν στο Βατικανό λίγο πριν από την έναρξη της G20 στη Ρώμη, στις 29 Οκτωβρίου, για πρώτη φορά μετά την εκλογή του αμερικανού προέδρου, για τέταρτη φορά στη ζωή τους – ο Μπάιντεν μίλησε για ώρα και με συγκίνηση για το πώς είχε παρηγορήσει την οικογένειά του ο Πάπας το 2015, μετά τον θάνατο του γιου του, Μπο. Είπε επίσης πως ο Φραγκίσκος τον διαβεβαίωσε ότι είναι «ένας καλός καθολικός» – γιατί στις ΗΠΑ, κάτι υπερσυντηρητικοί και ολίγον φιλοτραμπικοί αρχιεπίσκοποι ζητούν να αφαιρεθεί από τον πρόεδρο της χώρας το δικαίωμα στη Θεία Ευχαριστία, επειδή στηρίζει, καίτοι προσωπικά αντίθετος, το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην άμβλωση. Εχουν κάτι κοινό, θα μπορούσε να πει κανείς, ο πρώτος ιησουίτης και λατινοαμερικανός (Αργεντινός) Ποντίφικας στην ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας και ο δεύτερος καθολικός πρόεδρος (μετά τον Κένεντι) στην ιστορία των ΗΠΑ: μία προσέγγιση στον χριστιανισμό λιγότερο επικεντρωμένη σε ακανθώδη για αυτόν ζητήματα όπως οι αμβλώσεις και οι γάμοι ομοφύλων και περισσότερο στην αντιμετώπιση της φτώχειας, της κλιματικής αλλαγής και της φυλετικής ανισότητας.

Ο Φραγκίσκος συμπληρώνει τον Μάρτιο οκτώ χρόνια στην Αγία Εδρα, έγινε όμως ευθύς αμέσως γνωστός ως «Πάπας των φτωχών», δανείστηκε άλλωστε το όνομά του από τον Αγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, διήγε ανέκαθεν μία ταπεινή ζωή, και έχει επανειλημμένως χαρακτηρίσει την ακραία φτώχεια και τις «άδικες οικονομικές δομές που προκαλούν μεγάλες ανισότητες» ως παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταγγέλλοντας τον φετιχισμό του χρήματος και τη δικτατορία μιας οικονομίας χωρίς πρόσωπο και χωρίς στόχο πραγματικά ανθρώπινο. O ίδιος θεσμοθέτησε το 2017 μία Παγκόσμια Ημέρα των Φτωχών – τιμάται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, είχε πραγματοποιήσει το πρώτο του ταξίδι ως Πάπας στη Λαμπεντούζα, καθιστώντας το δράμα των προσφύγων σημαντικό θέμα της θητείας του. Επαναλαμβάνει συχνά πως οι μετανάστες είναι πάνω από όλα άνθρωποι, και όχι απλώς αριθμοί ή κοινωνικά ζητήματα, επιστρέφοντας μάλιστα το 2016 από μία επίσκεψη στη Μόρια επέλεξε να πάρει μαζί του στο Βατικανό τρεις οικογένειες Σύρων, έξι ενηλίκους και έξι παιδιά. Οσο για την προστασία του περιβάλλοντος, από την αρχή της θητείας του προσπάθησε να αναδείξει τις σχέσεις ανάμεσα στη φτώχεια, την οικονομική ανάπτυξη και την κλιματική αλλαγή, είναι εμπνευστής της πρώτης παπικής εγκυκλίου με θέμα την προστασία της Δημιουργίας, την ολοκληρωμένη οικολογία και τη βιώσιμη ανάπτυξη – η Laudato si’ δημοσιοποιήθηκε λίγο πριν από την COP21, που κατέληξε στη Συμφωνία του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή.

Ο Φραγκίσκος είναι θερμός υποστηρικτής του διαθρησκευτικού διαλόγου, το πιστοποιούν οι συναντήσεις του και με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, και με τον Πατριάρχη Κύριλλο της Μόσχας, και με τον μεγάλο ιμάμη του Αλ Αζάρ και πρόεδρο του πανεπιστημίου του Αλ Αζάρ στην Αίγυπτο, Αχμέτ αλ-Ταγέμπ, και οι επανειλημμένες καταγγελίες του αντισημιτισμού που κάνει: «Δεν θα κουραστώ να καταδικάζω σθεναρά κάθε μορφή αντισημιτισμού», είχε δηλώσει πέρυσι, υποδεχόμενος μια αντιπροσωπεία του Κέντρου Σιμόν-Βίζενταλ. Εναν χρόνο αργότερα, τον περασμένο Μάρτιο, έγραψε ιστορία πραγματοποιώντας επίσκεψη στο Ιράκ, ένα μήνυμα ειρήνης, ανεκτικότητας και συμφιλίωσης.  Πιο χαμογελαστός, πιο προσηνής, από τους προκατόχους του, ο Πάπας Φραγκίσκος περιέγραψε εξαρχής το όραμά του για μία Εκκλησία «ανοιχτή», ένα «νοσοκομείο εκστρατείας» που δεν φοβάται την «επανάσταση της τρυφερότητας» ή το «θαύμα της καλοσύνης». Το 2014, έγινε ο πρώτος Πάπας που βαφτίζει το παιδί μη παντρεμένου ζευγαριού, έναν χρόνο αργότερα δέχθηκε έναν διεμφυλικό που είχε απορριφθεί από την οικογένειά του. Διατηρεί βέβαια τις συντηρητικές απόψεις της Εκκλησίας όσον αφορά την άμβλωση, την αγαμία των κληρικών και τη χειροτονία γυναικών και αποδείχθηκε λιγότερο προοδευτικός στο ζήτημα της ομοφυλοφιλίας από ό,τι είχε αφήσει να εννοηθεί εκείνο το «Εάν ένας άνθρωπος είναι ομοφυλόφιλος, αγαπά τον Θεό και είναι καλός άνθρωπος, ποιος είμαι εγώ που θα τον κρίνω;» που είχε πει το 2013.

Για το τέλος αφήσαμε το πιο δύσκολο, το πιο ζοφερό κομμάτι όχι τόσο της θητείας του όσο συνολικά της Καθολικής Εκκλησίας: τα πολλαπλά σκάνδαλα παιδοφιλίας στα οποία έχει εμπλακεί τα τελευταία 30 χρόνια, στην Ιρλανδία, στις ΗΠΑ, στο Βέλγιο, τη Γερμανία, την Αυστραλία, τη Γαλλία… Αν και έτεινε παλαιότερα να υποτιμά τη σοβαρότητα της κατάστασης, και να προστατεύει ανθρώπους που δεν επιδέχονταν υπεράσπιση, ο Φραγκίσκος έλαβε στην πορεία κάποια μέτρα αντιμετώπισης και επανόρθωσης αυτού του φαινομένου – κατάργησε το «παπικό μυστικό» όσον αφορά τις σεξουαλικές επιθέσεις, δρομολόγησε μια αυξημένη εποπτεία των νέων επισκόπων… Επειτα όμως από την πρόσφατη δημοσιοποίηση στη Γαλλία έκθεσης ανεξάρτητης επιτροπής που εκτιμά στα 330.000 τα θύματα παιδοφιλίας από ιερείς και λαϊκά μέλη της Εκκλησίας την περίοδο 1950 – 2020, καλείται πια να προχωρήσει σε δομικές αλλαγές, μία καινοφανή μεταρρύθμιση – η «τεράστια θλίψη» και η «ντροπή» που εξέφρασε δεν κρίνονται αρκετές.