Η μεγάλη επιστροφή

Οταν ο Πέδρο Σάντσεθ ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ισπανίας το 2018, ήταν ο μοναδικός σοσιαλιστής ηγέτης μεγάλης χώρας της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Σήμερα, σοσιαλιστικά κόμματα κυβερνούν, σε συμμαχία με δυνάμεις της Αριστεράς, των Πρασίνων ή του Κέντρου, και αλλού: στις σκανδιναβικές χώρες και στην Πορτογαλία, η οποία αν και οδεύει σε εκλογές, φαίνεται ότι θα αναδείξει και πάλι στην κυβέρνηση τους Σοσιαλιστές του Αντόνιο Κόστα. Οπως όλα δείχνουν σύντομα θα προστεθεί στον κατάλογο και η Γερμανία με καγκελάριο τον Σοσιαλδημοκράτη Ολαφ Σολτς, καθώς το κόμμα του ήρθε πρώτο έστω και με μικρή διαφορά, ανακάμπτοντας από το καταστροφικό 20,5% πριν από πέντε χρόνια – το χαμηλότερο ποσοστό από το 1949. Στην Ιταλία, στις πρόσφατες τοπικές εκλογές νίκησε η Κεντροαριστερά, η οποία στηρίζει μαζί με άλλα κόμματα την κυβέρνηση Ντράγκι. Ολα αυτά, ίσως αποτελούν μια απάντηση σε εκείνους που μιλούσαν για τον «θάνατο της Κεντροαριστεράς στην Ευρώπη».

«Οταν ανέλαβα τη θέση του γενικού γραμματέα, δεξιοί και αριστεροί μιλούσαν για πασοκοποίηση του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος της Ισπανίας», είπε ο Σάντσεθ πριν από λίγο καιρό, στο 40ό συνέδριο του κόμματος στην Βαλένθια.  «Στα έξι χρόνια που μεσολάβησαν έκανα λάθη, καταφέραμε όμως να κρατήσουμε ζωντανό το όνειρό μας. Η Σοσιαλδημοκρατία, την οποία κάποιοι είχαν ξεγράψει, χαίρει άκρας υγείας!». Παρόμοια είναι η άποψη και των γερμανών σοσιαλδημοκρατών, μετά τις εκλογές όπου το κόμμα τους κέρδισε, έστω και με μικρή διαφορά.

Χωρίς την Κεντροαριστερά, η διακυβέρνηση στην Ευρώπη τα προηγούμενα χρόνια είχε χάσει τη σταθεροποιητική της δύναμη, γράφει το Harvard International Review. Από το 1945, η Κεντροαριστερά έχει παίξει έναν ουσιώδη ρόλο σχεδόν σε όλες τις μεγάλες δημοκρατίες στην Ευρώπη, είτε ως μέλος κυβέρνησης είτε ως αντιπολίτευση. Η αλήθεια είναι πως συνάντησε δυσκολίες να αντιμετωπίσει τις σημερινές προκλήσεις προς την ΕΕ, με αποτέλεσμα αυτό να οδηγήσει στη δημιουργία εναλλακτικών κομμάτων και να χαθεί η συνεκτική κοινωνική πολιτική στη Γηραιά Ηπειρο. Σε αρκετές περιπτώσεις, αυτά τα κόμματα του «τρίτου δρόμου» δεν ξεχώριζαν από την Κεντροδεξιά.

Τώρα όμως, σαν κάτι να αλλάζει. Η πανδημία φαίνεται ότι συνέβαλε στην υποχώρηση των δεξιών λαϊκιστικών κομμάτων της Ευρώπης, τα μισά από τα οποία είδαν τη στήριξη των ψηφοφόρων να μειώνεται καθώς αγωνίζονταν να προσαρμόσουν το αντιθεσμικό τους μήνυμα στην πραγματικότητα της πανδημίας. Αυτό μπορεί να βοηθήσει τα κεντροαριστερά κόμματα, σε ορισμένες χώρες. Ομως η συνολική εικόνα συνεχίζει να δείχνει κατακερματισμό, ασταθείς συνασπισμούς και ευμετάβλητους ψηφοφόρους.

«Νομίζω ότι είναι λίγο νωρίς για να αρχίσουμε να γιορτάζουμε την επιστροφή της σοσιαλδημοκρατίας», σχολιάζει ο Τζόναθαν Χόπκιν, καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο London School of Economics. «Γιατί πολλά έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια: υπάρχει αστάθεια, οι ψηφοφόροι αλλάζουν πιο εύκολα κόμμα. Ομως η αλήθεια είναι πως παρατηρείται μια τάση να επιστρέψουν στα παλιά, παραδοσιακά κόμματα». Ο Ερνστ Στέτερ, μέλος των γερμανών Σοσιαλδημοκρατών, θεωρεί πως η νίκη του SPD στη Γερμανία ήταν κυρίως «μια στρατηγική νίκη του Ολαφ Σολτς. Ουσιαστικά μίλησε για αλλαγή μέσα στη συνέχεια, προσφέροντας λίγο περισσότερα κοινωνικά προγράμματα, κάτι παραπάνω στο θέμα του περιβάλλοντος και συνέχεια τα ευρωπαϊκά και διεθνή θέματα», λέει στους «New York Times».

Ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, πρώην ευρωβουλευτής των Πρασίνων, θεωρεί ότι οι σοσιαλιστές στην Ισπανία, την Πορτογαλία και τις σκανδιναβικές χώρες χρωστούν την επιτυχία τους στην ανταπόκριση σε τοπικές ανάγκες, όχι σε ένα κοινό όραμα για τη σοσιαλδημοκρατία. «Για παράδειγμα, σε μεταναστευτικά θέματα, οι σοσιαλδημοκράτες στη Δανία βρίσκονται στα δεξιά πολλών κεντρώων κομμάτων». Και τονίζει: «Δεν υπάρχει ένας νέος ορισμός του τι θα μπορούσε να είναι η σοσιαλδημοκρατία σήμερα στον κόσμο». Και ο Στέτερ δηλώνει σκεπτικός για την ευρεία ανανέωση της σοσιαλδημοκρατίας, ελπίζει όμως ότι ο επιτυχημένος σχηματισμός κυβέρνησης υπό τον καγκελάριο Σολτς στη Γερμανία θα δώσει «άλλον αέρα» στους γάλλους σοσιαλιστές, ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου.

Γαλλία, η εξαίρεση . Πολλοί διαφωνούν μαζί του όσον αφορά τη Γαλλία. Εκεί, το Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν δείχνει σημάδια ανάκαμψης από την συντριπτική ήττα του 2017, όταν ο υποψήφιός του απέτυχε να περάσει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών και έπεσε από τους 280 βουλευτές στους 30, συγκεντρώνοντας μόλις 7,4%.

Η 62χρονη σοσιαλίστρια δήμαρχος του Παρισιού Αν Ινταλγκό ανακοίνωσε την υποψηφιότητά της στα μέσα Σεπτεμβρίου. Ομως αντί να ενισχυθεί στις δημοσκοπήσεις, έπεσε ακόμα πιο χαμηλά. Και τώρα υπολείπεται όχι μόνο των δύο κύριων διεκδικητών της προεδρίας – του σημερινού προέδρου Μακρόν και της ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν – αλλά και του άλλου ακροδεξιού, του Ερίκ Ζεμούρ. Από την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος, ακολουθεί δημοσκοπικά και τον ακροαριστερό Ζαν-Λικ Μελανσόν, ενώ δίνει μάχη στήθος με στήθος με τον υποψήφιο των Πρασίνων Γιανίκ Ζαντό.

Η κατάρρευση των Σοσιαλιστών είναι ακόμα πιο αξιοσημείωτη επειδή, λιγότερο από μία δεκαετία πριν, υπό τον σοσιαλιστή πρόεδρο Φρανσουά Ολάντ, το κόμμα ήλεγχε όχι μόνο το Μέγαρο των Ηλυσίων, αλλά και τα δύο σώματα της Εθνοσυνέλευσης, καθώς και τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας. Ο ιστορικός Αλέν Μπεργκουνιό θεωρεί ότι η κατάρρευσή τους στις κάλπες δείχνει ότι οι Σοσιαλιστές έχουν απολέσει την ικανότητα να προωθήσουν τις απόψεις τους σε ένα πολιτικό τοπίο που αλλάζει γοργά. «Δεν επηρεάζουν πια ούτε την εθνική συζήτηση, η οποία έχει στραφεί προς τα δεξιά. Εάν ήταν πρόωρο να πούμε ότι η σοσιαλδημοκρατία πέθανε, είναι εξίσου πρόωρο να πούμε ότι ξαναγεννιέται».