Τι σημαίνει «κάνω σινεμά στην Ελλάδα»;

Μια από τις φετινές καινοτομίες που το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης  αποφάσισε προκειμένου να στηρίξει το ελληνικό σινεμά, ήταν να αυξήσει τα διαγωνιστικά τμήματα σε τρία, καθότι σε όλα εμπεριέχονται ελληνικές ταινίες που πολύ πιθανόν να κερδίσουν βραβεία.

Τα διαγωνιστικά αυτά τμήματα είναι το παραδοσιακό Διεθνές Διαγωνιστικό που φιλοξενεί 14 πρώτες ή δεύτερες ταινίες νέων σκηνοθετών από όλο τον κόσμο, το Γνωρίστε τους γείτονες, όπου συμμετέχουν 12 ταινίες νέων δημιουργών από την περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης, της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής και το Film Forward που έγινε φέτος διαγωνιστικό και παρουσιάζει 11 ταινίες οι οποίες, σύμφωνα με το Φεστιβάλ «ατενίζουν το μέλλον αμφισβητώντας τις κινηματογραφικές συμβάσεις».

Στο κάθε ένα από αυτά τα τμήματα θα βρούμε τρεις ελληνικές ταινίες, νούμερο αρκετά σημαντικό καθότι αποδεικνύει ότι το εγχώριο «εναλλακτικό» σινεμά – όχι δηλαδή μόνον οι ούτως ή άλλως λίγες μεγάλες παραγωγές τύπου «Σμύρνη μου αγαπημένη» και «Καλάβρυτα 1943»  θηρία μπροστά στις εναλλακτικές – όντως κινείται.

Δεν παύουν ωστόσο να προκύπτουν διάφορα ερωτήματα. Υπό ποιες προϋποθέσεις αυτό το σινεμά  εξακολουθεί να υπάρχει, τι είδους εμπόδια, ειδικά στις μέρες μας με το πλήγμα του Covid-19, νωπό ακόμα, έχει να αντιμετωπίσει και πώς αυτή η μεταβατική περίοδος έχει επηρεάσει τους δημιουργούς.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι σκηνοθέτες Γιάννα Αμερικάνου, Γιώργος Γούσης, Βασίλης Δούβλης, Φιλ Ιερόπουλος και Στέλιος Καμμίτσης που παρουσιάζουν τις ταινίες τους στα τμήματα «Γνωρίστε τους γείτονες» και «FiIm Forward» μοιράστηκαν με «ΤΑ ΝΕΑ» τις αγωνίες, τα όνειρα αλλά και τις επιφυλάξεις τους.

Σινεμά με τους φίλους μου

«Δύο άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι, ένας άντρας και μια γυναίκα, γνωρίζονται τυχαία ενώ ταξιδεύουν προς ένα νησί και αποφασίζουν να περιπλανηθούν μαζί, σε αναζήτηση του κατάλληλου μέρους για να θάψουν ένα μεταλλικό κουτί». Με αυτά τα λόγια ο σκηνοθέτης Γιώργος Γούσης παρουσιάζει την ταινία του «Μαγνητικά πεδία» (στο τμήμα Fast Forward). Καθώς η παρουσία του κ. Γούση στη σκηνοθεσία είναι μικρή και πρόσφατη, η προσωπική του εμπειρία στο να κάνει σινεμά στην Ελλάδα συνοψίζεται στη φράση «βρίσκομαι με τους φίλους μου, διαθέτουμε πολύ από τον χρόνο μας και πολλά από τα λεφτά μας και ρισκάρουμε για να παίξουμε το αγαπημένο μας παιχνίδι, που λέγεται «ας κάνουμε μια ταινία». Βέβαια, το να κάνεις σινεμά χωρίς καμία στήριξη είναι ψυχοφθόρο, αλλά έχει και μια αγνότητα μέσα του, σου εξασφαλίζει  δημιουργική ελευθερία.  Απλώς δεν μπορείς να το κάνεις για πάντα, γιατί στο τέλος της ημέρας, εκτός από ευτυχισμένος, είσαι και εξαντλημένος. Ομως ένιωσα πως όλοι όσοι πήραμε μέρος στην κατασκευή του “Μαγνητικά πεδία”, το αντιμετωπίσαμε με απλότητα και με πολύ από το συναίσθημα που κρύβαμε βαθιά μέσα μας».

Από τον χώρο των εικαστικών

«Προερχόμαστε περισσότερο από τον χώρο των Καλών Τεχνών, όπου η οικονομική στήριξη στη χώρα είναι κυριολεκτικά ανύπαρκτη, δηλαδή δεν υπάρχει καν το αντίστοιχο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου» θα πει ο Φιλ Ιερόπουλος, μέλος του εικαστικού δίδυμου ΦΥΤΑ που παρουσιάζει στο τμήμα Film Forward την ταινία «ORFEAS2021». «Βέβαια και στον κινηματογράφο νομίζω πως υποστηρίζονται γενικά οι πιο συντηρητικές φόρμες και είναι κρίμα, ειδικά μια τέτοια περίοδο που έχουν προκύψει πολύ ενδιαφέρουσες κινηματογραφικές ματιές στη χώρα». Ο Φιλ Ιερόπουλος επισημαίνει επίσης ότι ο πειραματικός κινηματογράφος και το βίντεο αρτ στην Ελλάδα έχουν μείνει στο περιθώριο. «Το “ORFEAS2021” ασχολείται με δύσκολα θέματα (ΛΟΑΤΚΙ ταυτότητες, μύθοι της ελληνικότητας κ.λπ.) και είναι πολυμεσικό (περιλαμβάνει όπερα, περφόρμανς αρτ, κάμερες αλα-dogme95, ποστ-Ιντερνετ κολλάζ κ.λπ.). Εμείς αυτό το θεωρούμε προτέρημα – όχι πρόβλημα – και θα θέλαμε να δούμε περισσότερη στήριξη σε πρωτοποριακά  κινηματογραφικά έργα».

Οι δυσκολίες, μέρος της διαδικασίας

Οταν  ξέσπασε η επιδημία, ο Βασίλης Δούβλης, σκηνοθέτης του «18» (στο τμήμα «Γνωρίστε τους γείτονες»), βρέθηκε με τους συνεργάτες του μπροστά στο  δίλημμα της αναβολής των γυισμάτων αν όχι την εγκατάλειψη της ταινίας ή να προχωρήσουν. «Αποφασίσαμε να πάρουμε το ρίσκο, εντάσσοντας την πανδημία στο σενάριο της ταινίας» είπε ο σκηνοθέτης που στο «18» διαχειρίζεται το επίμαχο θέμα της ρατσιστικής βίας, του  bulling και των δυσκολιών στην εφηβεία σε μια Ελλάδα τσακισμένης απ’ την οικονομική κρίση, της αναζωπύρωσης του φασισμού και την πανδημία.  «Xρειάστηκε  υπέρβαση απ’ όλους μας για να την ολοκληρώσουμε και δεν ξέρω αν θα μπορούσα να το ξανακάνω… Παρά τις αντίξοες συνθήκες, ο ελληνικός κινηματογράφος βρίσκεται σε άνθηση τα τελευταία χρόνια, αλλά  είναι αμφίβολο  αν αυτό μπορεί να συνεχιστεί, χωρίς την αύξηση των αναγκαίων πόρων».

Στη γειτονική Κύπρο

Η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα σε έναν  «βαλτωμένο» πρώην αθλητή καταδύσεων, που θα ζήσει την περιπέτεια στη Βαυαρία με έναν νεαρό Γερμανό βρίσκεται στον πυρήνα της ταινίας «Ο άνθρωπος με τις απαντήσεις» (τμήμα Γνωρίστε τους γείτονες) του Κύπριου Στέλιου Καμμίτση. Παρότι η δημιουργία αυτού του χαλαρού οδοιπορικού (ο σκηνοθέτης χαρακτηρίζει την ταινία «ταξιδιάρικη με φαρσικές πινελιές») προέκυψε μέσα από δυσκολίες και εμπόδια,  αυτή η διαδικασία έχει και τα καλά της. «Οι συνθήκες που κάνουμε σινεμά στην Ελλάδα είναι συνέχεια πολύ δύσκολες, όμως είναι και τι κάνεις με αυτά τα λίγα εργαλεία που σου δίνονται εδώ, είναι και το πώς μπορείς να τα πολλαπλασιάσεις. Πρέπει να στύψεις το μυαλό σου να βρεις έξυπνους τρόπους για να φτιάξεις κάτι που να μπορεί να απευθύνεται και σε μια μεγαλύτερη αγορά. Τόσο σε σχέση με το σενάριο και τους χαρακτήρες, τη συμπαραγωγή αλλά και το μάρκετιγκ. Δεν θέλω να φτιάχνω σινεμά μόνο για λίγους».

Από την πλευρά της η Γιάννα Αμερικάνου που επίσης διαγωνίζεται στο τμήμα «Γνωρίστε τους γείτονες» με την ταινία «.dog», μια ταινία «με αδέσποτους ανθρώπους κυρίως έφηβους τους οποίους τους μεταχειρίζονται ακριβώς όπως κάποιοι βάναυσα χειρίζονται ένα αδέσποτο σκυλί»  μίλησε κυρίως για την εμπειρία της στον κυπριακό κινηματογράφο, καθότι εκεί ζει και εργάζεται.

Η σκηνοθέτρια παραδέχεται όμως ότι ενώ η ταινία της έλαβε το 80% του προϋπολογισμού της από τη Συμβουλευτική Επιτροπή Κινηματογράφου της Κύπρου, «δεν θα γίνονταν εάν δεν είχα ως συμπαραγωγό την Ελλάδα»  και θεωρεί λυπηρό το γεγονός ότι «η Κύπρος είναι τρίτη από το τέλος στη λίστα των ευρωπαϊκών χωρών, όσον αφορά στη στήριξη προς τον Πολιτισμό». Χαίρεται όμως που «μέσα στις δυσκολίες μας, στην ανεργία μας, στην οικονομική μας απόγνωση ο δημιουργός έμεινε πιστός προς τον άνθρωπο… δεν σταμάτησε να δημιουργεί, να παράγει, να προσφέρει, να ονειρεύεται. Ας αλλάξει ο όρος «κάνω σινεμά» και ας γίνει «στηρίζω και χορηγώ σινεμά»!» (στο τμήμα FiIm Forward ο Αριστοτέλης Μαραγκός παρουσίασε την ταινία «The Timekeepers of Eternity»).

Ελληνικές ταινίες στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα

Στις 14 ταινίες που διεκδικούν τον Χρυσό Αλέξανδρο θα βρούμε και πάλι τρεις ταινίες, όλες συμπαραγωγές.

Η επανασύνδεση μιας κοπέλας με τον πατέρα της είναι το θέμα στη «Σελήνη, 66 ερωτήσεις» της Ζακλίν Λέντζου, ελληνογαλλικής συμπαραγωγής με παραγωγό από ελληνικής πλευράς τη Φένια Κοσοβίτσα – Blonde – και συμπαραγωγό το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Η νεαρή σκηνοθέτρια έχει ήδη κερδίσει διακρίσεις στο εξωτερικό και θεωρείται ένα από τα μεγάλα ταλέντα του μέλλοντος.

Η «Αγία Εμυ» της Αρασέλης Λαιμού είναι επίσης συμπαραγωγή Ελλάδας / Γαλλίας. Κεντρικό πρόσωπο εδώ είναι η ηρωίδα του τίτλου, μια γυναίκα που νιώθει ξένη μέσα στην κοινότητα των Φιλιππινέζων Χαρισματικών Καθολικών του Πειραιά και της οποίας η ζωή θα αλλάξει ριζικά μετά την εγκυμοσύνη της αγαπημένης αδελφής της.

Η Σερβία και η Αλβανία είναι οι χώρες συμπαραγωγής της «Αγέλης προβάτων» του Δημήτρη Κανελλόπουλου, ταινίας που κινείται στον υπόκοσμο και στην οποία πρακολουθούμε την οδύσσεια δύο ανθρώπων οι οποίοι καθότι δεν μπορούν να ξεχρεώσουν εκείνον που τους δάνεισε, προσπαθούν να βρουν εναλλακτική.

Βραβεία και χρήματα

Οι ταινίες του διαγωνιστικού τμήματος διεκδικούν χρηματικά και μη βραβεία με κορυφαίο το ανώτατο της δοργάνωσης, το βραβείο Καλύτερης Ταινίας «Θόδωρος Αγγελόπουλος» που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 10.000 ευρώ. Θα δοθεί επίσης το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής Αργυρός Αλέξανδρος που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο ύψους 5.000 ευρώ και το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής για την Καλύτερη Σκηνοθεσία (Χάλκινος Αλέξανδρος). Ο Μεγάλος Χορηγός του Φεστιβάλ COSMOTE TV υποστηρίζει το βραβείο με χρηματικό έπαθλο 3.000 ευρώ. Χωρίς χρηματικό έπαθλο δίδονται τα  Βραβεία Ανδρικής και Γυναικείας Ερμηνείας και Καλλιτεχνικής Επίτευξης ή Σεναρίου.

Στις ταινίες του τμήματος «Γνωρίστε τους γείτονες» το μεγάλο βραβείο είναι ο  Χρυσός Αλέξανδρος «Meet the Neighbors», που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 8.000 ευρώ. Ακριβώς τα μισά χρήματα είναι το συνοδευτικό ποσό του Ειδικού Βραβείου της Κριτικής Επιτροπής – Αργυρός Αλέξανδρος «Meet the Neighbors», που επίσης απονέμεται στο τμήμα αυτό.

Τα ίδια ποσά με εκείνα του τμήματος «Γνωρίστε τους γείτονες» συνοδεύουν τα βραβεία του τμήματος FiIm Forward που είναι ο Χρυσός Αλέξανδρος Film Forward (8.000 ευρώ) και το Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής – Αργυρός Αλέξανδρος Film Forward (4.000 ευρώ).