Η Τουρκία στον αστερισμό της μετά Ερντογάν εποχής

«Εάν είσαι αναγκασμένος να επιλέξεις, τότε είναι πολύ πιο ασφαλές να σε φοβούνται παρά να σε αγαπούν». Η παραπάνω φράση αποδίδεται στον Μακιαβέλι και, στην περίπτωση της Τουρκίας, μοιάζει να αφορά τόσο τον Ταγίπ Ερντογάν όσο και την αντιπολίτευση – ακόμα και τους ισχυρούς εταίρους της. Ολοένα περισσότεροι άλλωστε μοιάζουν να έχουν πειστεί ότι το 2022 θα είναι χρονιά ραγδαίων πολιτικών εξελίξεων στη χώρα, οι οποίες μπορεί να πυροδοτηθούν ανά πάσα στιγμή και για διάφορους λόγους – από μια σοβαρή περιπέτεια στην υγεία του προέδρου, από μια κοινωνική «έκρηξη» ή από ένα «θερμό επεισόδιο» εκτός συνόρων. Και γι’ αυτό προετοιμάζονται καταλλήλως.

Η αλήθεια είναι ότι για τον Ερντογάν η δυνατότητα επιλογής που επικαλείται ο Μακιαβέλι περιορίζεται διαρκώς. Με άλλα λόγια, είναι αναγκασμένος να βασίζεται πλέον κυρίως στον φόβο παρά στην αγάπη. Παρά το γεγονός ότι υπάρχει μια σημαντική μερίδα της τουρκικής κοινωνίας που εξακολουθεί να ορκίζεται στο όνομά του και είναι έτοιμη να φτάσει στα άκρα για να τον υπερασπιστεί, υπάρχουν δύο τουλάχιστον ενδείξεις ότι αυτό δεν είναι πια αρκετό για να τον κρατήσει στην εξουσία.

Η μία είναι τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων. Στο σύνολό τους σχεδόν, αποτυπώνουν σημαντική διάβρωση της εκλογικής βάσης και της πρόθεσης ψήφου υπέρ του Ερντογάν και του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, που βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2002, τη χρονιά που σημείωσαν την πρώτη τους εκλογική νίκη και ανήλθαν στην εξουσία. Πράγματι, με βάση τα σημερινά δεδομένα, φαντάζει αδύνατη η διασφάλιση της απόλυτης πλειοψηφίας στη Βουλή για τον συνασπισμό του ΑΚΡ με το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης του Ντεβλέτ Μπαχτσελί – έστω και αν τεθεί εκτός νόμου το κουρδικό HDP.

Οσο για την άλλη ένδειξη, έχει να κάνει με το γεγονός ότι, παρά τις διαρκείς διώξεις, μειώνονται διαρκώς όσοι φοβούνται να εκφράσουν ανοιχτά την κριτική τους και τη διαφωνία τους με το καθεστώς Ερντογάν. Το τελευταίο είναι κάτι που μπορεί κανείς να το διαπιστώσει σχετικά εύκολα στις τάξεις της αντιπολίτευσης και κυρίως στον ηγέτη του κεμαλικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, ο οποίος μοιάζει να υιοθετεί πλήρως τη «συμβουλή» του Μακιαβέλι – εκτός των άλλων, επειδή γνωρίζει πως η «αγάπη» προς το κόμμα του, που έχει βεβαρυμένο παρελθόν, είναι έτσι κι αλλιώς περιορισμένη. Δεν έχει περάσει άλλωστε πολύς καιρός από τότε που ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου έκανε ένα βήμα πέρα από το να ζητήσει πρόωρες εκλογές – κάτι που εδώ και καιρό το κάνει σχεδόν καθημερινά: διατύπωσε ευθεία απειλή προς όλους τους υψηλόβαθμους κρατικούς λειτουργούς που ανήκουν στο «δίκτυο Ερντογάν» ότι μετά τις εκλογές θα θεωρηθούν υπεύθυνοι και θα διωχθούν για σειρά παράνομων πράξεων – ακόμα και εγκλημάτων κατά του τουρκικού λαού.

«Ο Ερντογάν και ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους για να κάνουν φτωχότερο τον λαό μας. Αυτό συνιστά ανοιχτή καταπίεση. Σας λέω ότι η ευθύνη του διοικητή της κεντρικής τράπεζας σε αυτή την προδοσία αυξάνεται. Είναι κάτι που δεν θα το ξεχάσω!» έγραψε χαρακτηριστικά στο Twitter. Και σε βίντεο, το οποίο είχε ως αποδέκτες κρατικούς λειτουργούς, εμφανίστηκε επίσης σκληρός: «Δεν είστε υπάλληλοι της οικογένειας Ερντογάν αλλά αξιωματούχοι αυτού του αξιοσέβαστου κράτους. Είναι η τελευταία έκκληση που σας απευθύνει ο αδελφός σας Κιλιτσντάρογλου για να έρθετε στα λογικά σας».

Φυσικά, τόσο ο ίδιος όσο και τα άλλα στελέχη της αντιπολίτευσης – τα οποία, ως γνωστόν, βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις για να συγκροτήσουν ενιαίο μέτωπο απέναντι στον Ερντογάν και το ΑΚΡ στις επόμενες εκλογές – είναι υποχρεωμένοι να τηρούν λεπτές ισορροπίες και να εφαρμόζουν τακτική «μαστίγιου και καρότου». Και αυτό διότι εάν προκαλέσουν μεγάλο φόβο στο «σύστημα Ερντογάν», αφήνοντας να εννοηθεί ότι δεν θα γλιτώσει κανένας από την εκδικητική μανία τους εάν επανέλθουν στην εξουσία, τότε θα διακινδυνεύσουν να το συσπειρώσουν και θα κάνουν τα πράγματα πιο περίπλοκα και επικίνδυνα – σε βαθμό που να ενισχυθούν τα σενάρια συνταγματικής «εκτροπής». Από την άλλη, εάν εμφανιστούν υπέρμετρα ήπιοι, τότε κανένας δεν θα τους πιστέψει – αντιθέτως, θα θεωρήσουν ότι εξακολουθούν να είναι τρομοκρατημένοι.

Πρακτικά και με διαφορετικούς όρους, στην ίδια θέση βρίσκονται και οι ισχυροί εταίροι της Τουρκίας. Πρωτίστως δε οι Αμερικανοί, οι οποίοι δεν κρύβουν ότι θέλουν να απαλλαγούν από τον Ερντογάν αλλά δεν θέλουν σε καμία περίπτωση να φοβίσουν αυτόν και τον στενό του κύκλο σε βαθμό που να διακινδυνεύσουν να «θυσιάσουν» και την ίδια την Τουρκία, η οποία εξακολουθεί να τους είναι εξαιρετικά πολύτιμη.

Αυτή η παρτίδα έχει, αναμφίβολα, μεγάλο ενδιαφέρον.