Από τα τέρατα στον… Γκοντάρ!

Ναι, ας πάμε σινεμά, γιατί όχι, κάποιοι το έχουν ανάγκη – κι εμείς όπως και οι αίθουσες.  Πανωλεθρία και επιτυχία συμβαδίζουν στις μέρες μας και το παράδειγμα είναι ένα: την περασμένη εβδομάδα, την ώρα που το πιστό κοινό του «αλμοδοβαρικού οράματος» αδημονούσε να δει τις «Παράλληλες μητέρες» (οπότε δεν έβρισκες θέση), η βραβευμένη με τον εφετινό Χρυσό Φοίνικα ψευδο-art ταινία τρόμου «Titane» της Ζουλιά Ντικουρτό «έβαζε λουκέτο», όπως λέμε στην κινηματογραφική αργκό. Η ταινία είναι χάλια, εντάξει, όμως με έναν Χρυσό Φοίνικα πίσω της θα είχε κάνει πολύ καλύτερη πορεία, απλώς και μόνο από περιέργεια. Αν βέβαια είχε πιο προσεκτική διανομή. Ακόμα περισσότερες οι arthouse ταινίες που απευθύνονται στο ίδιο ακριβώς κοινό από σήμερα. Και την ίδια ώρα, απέναντί τους τα τέρατα της Marvel, κοσμοπολίτικες περιπέτειες, ένας πολύ άσχημος λαγός («Πίτερ Ράμπιτ – Ο Λαγός το ‘σκασε»), ακόμα και ένα κομψό ντοκιμαντέρ για το εμβληματικό μουσείο Ερμιτάζ. Πού να πρωτοπάω, θα πείτε. Ελα ντε! Αυτό ακριβώς εννοώ κι εγώ!

ΛΥΤΡΩΤΙΚΟ ΞΕΣΚΑΣΜΑ. Εδώ που τα λέμε και με το χέρι στην καρδιά, μία από όλες αυτές τις ταινίες η οποία απευθύνεται σε μαζικό κοινό με κράτησε σταθερά στην καρέκλα καθ’ όλη τη διάρκειά της: το «Red notice» (ΗΠΑ, 2021). Φανταστείτε έναν συνδυασμό από περιπέτεια Τζέιμς Μποντ και Ροζ Πάνθηρα και θα πάρετε αμέσως μια ιδέα. Ενας διάσημος κλέφτης (Ράιαν Ρέινολντς), ένας profiler που ενώ κυνηγούσε τον πρώτο για την Ιντερπόλ πιάστηκε κορόιδο (Ντουέιν Τζόνσον) και μία «εγκέφαλος» κλοπών πολυτελείας, η οποία κάποια σχέση έχει και με τους δύο (Γκαλ Γκαντότ). Και το κερασάκι στην τούρτα; Τα Χρυσά Αυγά της Κλεοπάτρας. Τρία λέγεται ότι έδωσε στον Μάρκο Αντώνιο, τα δύο είναι που θα πονοκεφαλιάσουν την παραπάνω τριπλέτα.

Δεν θα πονοκεφαλιάσουν όμως εμάς διότι ο σκηνοθέτης Ρόσον Μάρσαλ Θέρμπερ εμμένει σε ένα πολύ ιδιαίτερο χιούμορ και μάλιστα από τον Ρέινολντς, έναν ηθοποιό που συνήθως έχει κρύο χιούμορ ή καθόλου.

«Θα σε στείλω στο χειρότερο μέρος του κόσμου» του λέει η μπασκίνα (Ρίτου Αρια) που τον συλλαμβάνει στην αρχή.

«Μπα!;» απαντά εκείνος. «Εννοείς στον λογαριασμό σου στο Instagram;».

Για τέτοιου τύπου χιούμορ μιλάμε. Επίσης εδώ «αποδυναμώνεται» και απομυθοποιείται ο γίγαντας Ντουέιν Τζόνσον που έχει μετατραπεί πια σε κρεάτινο βουνό, οπότε με το που τον βλέπεις και μόνο, απορείς πώς μπορεί καν και κινείται. Τα δε αστεία για το καραφλό κεφάλι του πάνε κι έρχονται. Ο ρυθμός της ταινίας είναι επίσης εξαιρετικός, διότι τα πάντα συμβαίνουν πολύ γρήγορα – από τη Ρώμη στο Μπαλί, στη Ρωσία, στη Βαλένθια κ.ο.κ – οπότε ποτέ δεν βαριέσαι. Για όλα αυτά τη συνιστώ από τώρα και για όσους βεβαίως θέλουν να τη δουν ως χορταστικό θέαμα στη μεγάλη οθόνη, αφού εντός πολύ λίγου, μετά την κινηματογραφική «πρεμιέρα» της, θα παιχτεί στο Netflix για το οποίο γυρίστηκε.

ΕΠΑΘΕ… MARVEL. Είναι λογικό η επόμενη ταινία της κινέζας σκηνοθέτριας Κλόε Ζάο μετά τον οσκαρικό θρίαμβο φέτος με το «Nomadland» να προκαλεί αμέσως την περιέργεια. Τι θα κάνει μια τόσο χαρακτηριστική εκπρόσωπος ενός τόσο εναλλακτικού σινεμά μπροστά στον κολοσσό των εκατομμυρίων δολαρίων του σύμπαντος των Marvel Comics και την ταινία «Eternals» (ΗΠΑ, 2021); Το λοιπόν, η περιέργεια εξατμίζεται στο πρώτο τέταρτο, λίγος χρόνος κρίνοντας από τη συνολική διάρκεια των 237′ της ταινίας!  Η Ζάο έχει μια αγάπη απέναντι στη μινιμαλιστική απεραντοσύνη του γυμνού τοπίου, κάτι που έχει φανεί όχι μόνο στο «Nomadland» αλλά και σε άλλες, «μικρές» ταινίες της, όπως το σύγχρονο γουέστερν «Καλπάζοντας στον άνεμο» (2017). Αυτή την οπτική απεραντοσύνη θέλησε να «μεταφέρει» στο «Eternals» και το τοπίο της Μεσοποταμίας όπου στην εισαγωγή της ταινίας, στα 5.000 χρόνια π.Χ., συναντάμε τους εξωγήινους του τίτλου. Οι Eternals έχουν υπερφυσικές ικανότητες και ελληνικά ονόματα: Κίρκη, Αία, Νύφη, Ικαρος, ακόμα και Θήνα, δηλαδή «Αθηνά χωρίς το Α» όπως λέει στην ταινία η Αντζελίνα Τζολί σε έναν ρόλο που θα της ταίριαζε περισσότερο 20 χρόνια πριν όταν γινόταν όνομα ως Lara Croft. Τα βάζουν με προϊστορικά τέρατα για την προστασία των ανθρώπων και αφού δεν πεθαίνουν ποτέ, τους ξαναβλέπουμε στις μέρες μας να έχουν προχωρήσει στη ζωή τους (διδάσκουν σε πανεπιστήμια, ασχολούνται με τον κινηματογράφο, είναι αγρότες κ.ο.κ.). Και βέβαια θα πρέπει να αναλάβουν ξανά δράση, αφού οι Παράταιροι (οι «κακοί» της ιστορίας) απειλούν και πάλι τη Γη. Οπότε η Ζάο κάνει κυριολεκτικά τούμπες μπροστά στα χιλιοειπωμένα κλισέ (ποια αλήθεια η διαφορά ανάμεσα στους X-Men και στους Eternals;) και η ποιητική μινιμαλιστική απεραντοσύνη του γυμνού τοπίου και της μοναξιάς σού δίνει την αίσθηση ότι βλέπεις το «Nomadland» ενώ έχεις πάρει LSD και βρίσκεσαι στη διαδικασία ενός ατέλειωτου και εξαντλητικά μονότονου acid trip.

ART HOUSE ΕΠΙΛΟΓΕΣ. Τον πρώτο λόγο έχει βεβαίως ο Ζαν Λικ Γκοντάρ με το «Βιβλίο των εικόνων» («Le livre d’ image» Ελβετία / Γαλλία, 2018). Εκρήξεις σπιτιών, αργή κίνηση, πλάνα θολά, επίτηδες κουνημένα. Εικόνες από ταινίες, δεκάδες ταινίες και δεκάδες σκηνές. Ο «Ανδαλουσιανός σκύλος» του Μπουνιουέλ. Η Τζόαν Κρόφορντ και ο Στέρλινγκ Χέιντεν στον «Τζόνι Γκιτάρ».  Το «Τοπίο στην ομίχλη» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Σκηνές με τρένα, πολλά τρένα. Και χέρια. Πολλά χέρια. Η φωνή ενός γέροντα στην αφήγηση. «Ο πόλεμος είναι εδώ». Ποιανού είναι η φωνή; Μήπως του ιδίου του Ζαν Λικ Γκοντάρ; Ο ήχος συχνά διακόπτεται απότομα. Ακούμε τραγούδια που σε δευτερόλεπτα χάνονται… Βλέπουμε τίτλους κεφαλαίων: «Κεντρική περιοχή», «Πνεύμα των νόμων». Εικόνες με εξεγέρσεις. Αποσπάσματα από τη «Δημοκρατία» του Αρτούρ Ρεμπό. Πόλεμος, τρομοκρατία, κομμουνισμός. Είναι αδύνατον να περιγράψεις τι ακριβώς συμβαίνει, όμως αυτό το ντελιριακά φιλοσοφικό δοκίμιο εικόνων και εννοιών σε κρατά σφιχτά από το χέρι, σε οδηγεί κατευθείαν στην παρανοϊκή και ιδιοφυή καρδιά του.

ΠΑΝΖΟΥΡΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΓΑΖΑ. Τα «200 μέτρα» («200 meters», διεθνής συμπαραγωγή, 2021) από την Παλαιστίνη, σε σκηνοθεσία Αμίν Ναϊφέ (ντεμπούτο στη μεγάλου μήκους παραγωγή), επίσης ξεχωρίζουν. Η ίδια η ιστορία της ταινίας σε σκλαβώνει από τα αποδυτήρια: για να δει τον γιο του στο νοσοκομείο, ένας πατέρας (Aλί Σουλιμάν) θα χρειαστεί να κάνει ένα ταξίδι 200 χιλιομέτρων ώστε να διασχίσει παράνομα τη Λωρίδα της Γάζας, καθότι για ασήμαντο λόγο δεν του επιτρέπεται να διανύσει μια απόσταση… 200 μέτρων. Από μόνο του το γεγονός είναι τρελό και οξύνει το ενδιαφέρον, ενώ φυσικά τα πράγματα θα χειροτερέψουν μέσα από την οδύσσεια του πατέρα. Το αγωνιώδες, απρόβλεπτο ταξίδι μέσα σε ένα βαν με επιβάτες ποικίλων εθνικοτήτων (δεν λείπει η Γερμανίδα με την κάμερα) σε κάνεις να νιώσεις βαθιά το ανθρώπινο πρόβλημα χωρίς ποτέ ο Ναϊφέ να πέφτει στην παγίδα του αποπροσανατολισμού με τις ευκολίες του διδακτισμού.

ΜΙΑ ΖΩΗ ΣΕ ΘΥΜΑΜΑΙ ΝΑ ΦΕΥΓΕΙΣ. Η σχέση μιας «προβληματικής» μάνας με τα δύο παιδιά της είναι ο κορμός της ενδιαφέρουσας, λιτής στην αφήγηση και με διαχρονικό θέμα σκανδιναβικής συμπαραγωγής (Σουηδία, Νορβηγία, Δανία) «Το ταξίδι» («Charter», 2021) της Αμάντα Κέρνελ (έγινε γνωστή με την υπέροχη «Καταγωγή των Σάμι»). Αξονας του σεναρίου η ίδια η ψυχοσύνθεση της μάνας (μαγνητική η Ανε Νταλ Τορπ). Εγκατέλειψε σπίτι, άντρα και τα παιδιά επειδή (εκτός άλλων) δεν άντεχε την απομόνωση στην επαρχία. Θέλει τώρα να ξαναδεί τα τέκνα. Το «Κράμερ εναντίον Κράμερ» σε νέα σκανδιναβική εκδοχή, με περισσότερη εσωτερικότητα (γιατί βασανίζεται αυτή η γυναίκα;) αλλά και περισσότερη περιπέτεια καθώς η μάνα παίρνει τα παιδιά (από έναν σύζυγο που ούτε να τη δει δεν θέλει) και μαζί ταξιδεύουν στην Τενερίφη. Σε βάζει σε σκέψεις.

ΚΑΜΑΤΕΡΟ Α ΛΑ ΤΣΕΧΙΚΑ. Θα θυμάστε τη γνωστή υπόθεση με το «θαυματουργό νερό» του Καματερού για το οποίο ο δικηγόρος Γιώργος Καματερός κάθισε στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Βάλτε τώρα στο μυαλό σας μια τέτοια περίπου κατάσταση, αλλά με «επαγγελματία» θεραπευτή στην Τσεχία των απάνθρωπων χρόνων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και των μαρτυρικών κομμουνιστικών που ακολούθησαν. Το όνομά του Γιαν Μικολάσεκ (Ιβάν Τρόχαν) και το δίλημμα στην ταινία της έμπειρης Ανιέσκα Χόλαντ «Ο τσαρλατάνος» («Charlatan», Τσεχία / Σλοβακία / Ιρλανδία / Πολωνία, 2020), είναι αν ξέρει τι κάνει ή πουλάει φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Το μυστήριο πίσω από το πρόσωπο, το πνεύμα και την ψυχή του Μικολάσεκ κρύβει εκπλήξεις, που ίσως σηκώσουν για δευτερόλεπτα το φρύδι, όμως πέρα από τις έντονες σκηνές της επαφής του με τον ανακριτή που τον απεχθάνεται (Μίροσλαβ Χάνους) ως χαρακτήρας αυτός ο άνθρωπος είναι ο ορισμός της ανίας και της κινηματογραφικής αντι-γοητείας.

ΚΑΙ ΤΑ ΡΕΣΤΑ. Διαγωνιστικό τμήμα στο φετινό φεστιβάλ Βενετίας, το «Συνέβη στο Σόχο» («Last night in Soho», Αγγλία, 2021) του Εντγκαρ Ράιτ είναι μια ενοχλητική, υπερφορτωμένη από γραφικότητες τινέιτζερ «γυναικεία» ταινία, που περισσότερο «ψαχουλεύει» παρά βάζει σε μικροσκόπιο το μυαλό μιας επαρχιώτισσας (Τομαζίν Μακένζι), η οποία σπουδάζει σχεδιασμό μόδας στο Λονδίνο. Η φετιχιστική αγάπη της για τα sixties έρχεται σε σύγκρουση με τα φαντάσματα του παρελθόντος της μητέρας της και το σπίτι στο οποίο μένει σου δίνει την αίσθηση της ατμόσφαιρας του Bates Motel στο «Ψυχώ» του Χίτσκοκ με την Νταϊάνα Ριγκ στη θέση του Αντονι Πέρκινς. Η ταινία δεν είναι ακριβώς θρίλερ, δεν είναι ακριβώς ψυχόδραμα, δεν είναι ακριβώς νοσταλγικό κοίταγμα στο παρελθόν, δεν είναι ακριβώς υπόκλιση στον παλιό καλό Ντέιβιντ Λιντς και δεν είναι ακριβώς φαντασίας. Δεν είναι ακριβώς τίποτα, κι αυτό είναι το πρόβλημά της.