Το τέλος μιας εποχής

Ο μέγας ολλανδός αρχιμουσικός Μπέρναρντ Χάιτινκ έφυγε από τη ζωή την περασμένη Πέμπτη 21 Οκτωβρίου στο σπίτι του στο Λονδίνο σε ηλικία 92 ετών. Είχε αποσυρθεί μόλις πριν από δύο χρόνια, στα 90ά του γενέθλια με έναν κύκλο συναυλιών στα μεγάλα κέντρα της Ευρώπης και με κύριο έργο την «Εβδομη Συμφωνία» του Μπρούκνερ. Με τον θάνατό του κλείνει πλέον μια ολόκληρη εποχή οι ρίζες της οποίας κρατούν πολύ πίσω στον χρόνο, αλλά η ανανέωσή της δεν εξασφαλίστηκε επαρκώς στην εποχή της ερμηνευτικής παγκοσμιοποίησης.

Η πορεία του Χάιτινκ ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ’50 και κράτησε 65 χρόνια, ενώ υπήρξε από τις σπουδαιότερες στη διεθνή μεταπολεμική μουσική σκηνή. Σπουδαγμένος στην πατρίδα του, το Αμστερνταμ, είχε την τύχη να αναπτυχθεί σε ένα μοναδικό πνευματικό και μουσικό περιβάλλον στο οποίο κυριαρχούσε, περίπου κατά τρόπο απόλυτο, η μουσική του μέσου και ύστερου ρομαντισμού. Μια παράδοση στην οποία ο Μπρούκνερ, ο Μπραμς και ασφαλώς ο Μάλερ ήταν στο επίκεντρο ίσως ακόμα περισσότερο και από τον Μπετόβεν και ασφαλώς από τον Χάιντν ή τον Μότσαρτ. Η κλασική περίοδος έμοιαζε κάπως σαν να αφορά δευτερευόντως τους Ολλανδούς, επίσης σε σχέση και με τη μουσική του Μπαχ, στην οποία πάντως ο Χάιτινκ δεν εντρύφησε συστηματικά. Ομως, στους μεγάλους του ρομαντισμού έκανε θαύματα. Ενα από αυτά ήταν και ο τρόπος που εκπαίδευσε την επί δεκαετίες ορχήστρα του, τη θρυλική Κονσερτγκεμπάου του Αμστερνταμ, κρατώντας ζωντανή την παράδοσή της, αλλά ταυτόχρονα αφήνοντας και το δικό του προσωπικό αποτύπωμα: ενός αρχιμουσικού σοβαρού στο έπακρο, χωρίς εντυπωσιασμούς κανενός είδους και χωρίς να παρασύρεται από τις τάσεις των διαφόρων εποχών. Με αυτή την Κονσερτγκεμπάου ήταν που έμειναν στην Ιστορία ως αξεπέραστοι, μεταξύ άλλων, και οι πλήρεις κύκλοι του στον Μπρούκνερ και τον Μάλερ – ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα δοθέντος του διεθνούς, ιστορικού και σύγχρονου, ανταγωνισμού. Αλλωστε ο Χάιτινκ είχε μια ορχήστρα με μουσικούς όπως ο βιολονίστας Χέρμαν Κρέμπερς, ο τσελίστας Τίμπορ ντε Μακούλα, που πριν ήταν πρώτο τσέλο στο Βερολίνο του Φουρτβένγκλερ, ή ο Γκέοργκ Πίτερσον, ένας από τους κορυφαίους κλαρινετίστες των τελευταίων δεκαετιών. Η εποχή αυτή έχει θέσει μια σφραγίδα μοναδική και ανεπανάληπτη.

ΕΚΤΟΣ ΟΛΛΑΝΔΙΑΣ. Ο Χάιτινκ δεν έμεινε μόνο στην Ολλανδία. Πέρασε ως διευθυντής από το πόντιουμ της Φιλαρμονικής του Λονδίνου, της Συμφωνικής της Βοστώνης, της Στατκσκαπέλε της Δρέσδης ή, με επίσης βαθιά αν και όχι τυπικά παρόμοια σχέση, από τις Φιλαρμονικές του Βερολίνου και της Βιέννης και τη Συμφωνική του Σικάγου. Παντού με τον ίδιο ακαριαίο τρόπο, το ίδιο βάθος, ήθος και ύφος και την τεράστια γνώση και εμπειρία. Τελικά, με την ίδια ταυτότητα. Και μουσικά και ανθρώπινα. Και αυτό είναι που σπανίζει πια όλο και περισσότερο σε έναν κόσμο που πολλές και σπουδαίες ορχήστρες θυμίζουν πια όλο και περισσότερο η μία την άλλη…