«Μια τρυφερή ματιά μέσα στη σκοτεινιά»

Στην καρδιά της δεκαετίας του 1930 και του Μεσοπολέμου, ένας νεαρός με μόνη περιουσία ένα «ζητιανόξυλο», το μπουζούκι του, φτάνει φυγάς από τη Σύρο στον Πειραιά. Ο ρεμπέτης ξάδερφός του και η κομπανία του τον υποδέχονται. Μια δυναμική Σμυρνιά κι ο τεκές τον αγκαλιάζουν ξεκινώντας από εκεί μια συναρπαστική διαδρομή γεμάτη έρωτες, αποτυχίες αλλά και πολλές απογοητεύσεις μέχρι να κερδίσει την κοινωνική και καλλιτεχνική καταξίωσή του. Αυτή είναι η ιστορία του Αντώνη Ζάγκουρα, του πρωταγωνιστή του «Μινόρε», της παράστασης που ανεβαίνει στην κεντρική σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Βασισμένη στη θρυλική τηλεοπτική σειρά «Το Μινόρε της Αυγής» των Βαγγέλη Γκούφα και Φώτη Μεσθεναίου, η οποία έπαιξε στην ΕΡΤ το 1983, η παράσταση ζωντανεύει τις περιπέτειες της θρυλικής ρεμπέτικης τετράδας του Πειραιά. Δηλαδή των Μάρκου Βαμβακάρη, Γιώργου Μπάτη, Ανέστη Δελιά και Στράτου Παγιουμτζή.

«Η μεταφορά της σειράς στο θέατρο είναι μια μεγάλη πρόκληση, ένα μεγάλο στοίχημα. Να καταφέρεις να συμπτύξεις 13 επεισόδια σε μια παράσταση δύο ωρών. Είναι ακόμα μεγάλη ευθύνη γιατί υπάρχει κόσμος που είναι παθιασμένος με το ρεμπέτικο. Οταν επίσης μιλάς για την ξακουστή τετράδα, παρότι υπάρχει μυθοπλασία, δεν είναι ακριβή τα στοιχεία των τεσσάρων. Εκανε μια σύνθεση ο Μεσθεναίος από τις βιογραφίες τους κι έβαλε στοιχεία που δεν αντιστοιχούν στην πραγματικότητα στον ίδιο ήρωα. Η παράσταση ξεπερνάει τα όρια της δραματουργίας. Γίνεται τοπογραφία κατά κάποιο τρόπο κι αυτό έχει μια παραπανίσια ευθύνη», αναφέρει στο «Νσυν» ο σκηνοθέτης της παράστασης Τάκης Τζαμαργιάς.

«Το Μινόρε» κάνει ένα μουσικοθεατρικό οδοιπορικό μέσα στα σκοτάδια και τους καπνούς του Πειραιά του 1930, για τους ρεμπέτες, τους ανυπότακτους, τους ανθρώπους του περιθωρίου, που λυτρώθηκαν μέσα από τη μουσική τους και την έφεραν από την «υπόγεια ταβέρνα» στα σαλόνια, στις καρδιές και στα χείλη μας. «Στόχος μου ήταν να μπορέσει να αποδοθεί κυρίως το πνεύμα της σειράς που ήταν αυτή η γκριζίλα που είχε. Και να υπάρχει μια τρυφερή ματιά σ’ αυτήν τη σκοτεινιά. Ούτε ωραιοποίηση, ούτε μουσειακή αναπαράσταση. Γιατί αν πας να πιάσεις τους ρεμπέτες στο περπάτημα, στο ύφος, κινδυνεύεις να γίνεις γραφικός. Δεν ήταν οι μάγκες που νομίζουμε. Γενικώς δεν είναι αυτό που νομίζουμε, η ευκολία να βρεις ένα σχήμα και να το παίξεις. Θέλει μια εσωτερικότητα που είχαν αυτοί, από κάτι που τους τράβαγε στη γη, ο πόνος ίσως, όλα αυτά που κουβαλούσαν. Από την άλλη, η μουσική ήταν γι’ αυτούς διέξοδος. Ο πόνος τους γινόταν τραγούδι. Μετά, λίγο λίγο συνειδητοποίησαν ότι αυτό μπορεί να γίνει κάτι πιο επαγγελματικό. Κι όταν έγινε κάτι πιο επαγγελματικό, διαλύθηκαν», τονίζει ο σκηνοθέτης.

«ΕΝΑΣ ΗΧΟΣ ΠΟΝΟΥ». Από τη σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά περνούν φιλίες, έρωτες, μάχη για την επιβίωση, διώξεις κι επιτυχία, φτιάχνοντας ένα κολάζ μιας εποχής που για μας σήμερα μοιάζει συναρπαστική. «Αν δεις αυτήν την εποχή από μέσα, υπάρχει πολύς πόνος, αδιέξοδα, ναρκωτικά, λογοκρισία, διώξεις, εξορίες, προσφυγιά. Επίσης, μελετώντας κανείς, καταλαβαίνει ότι προϋπήρχε το ρεμπέτικο ως παράνομο, ως έκφραση περιθωρίου. Απλώς ήρθε μετά και το μικρασιατικό στοιχείο και το μπόλιασε κι έδωσε αυτή τη γλύκα κάπως, τη νοσταλγία, κάτι πιο ερωτικό, πιο παθιασμένο. Αλλιώς θα ήταν σκληρό, από αυτά που έχω εγώ καταλάβει. Ηταν σκληρό και κατά κάποιο τρόπο απροσπέλαστο ακόμα και στο αφτί. Ηταν ένας ήχος πόνου το ρεμπέτικο. Εμείς πιάνουμε αυτή τη σκοτεινή περίοδο του Μεσοπολέμου και μέσα από αυτό παρακολουθούμε την πορεία αυτών των τεσσάρων ανθρώπων, τις σχέσεις τους, τα όνειρά τους και πώς γκρεμίστηκαν μέσα από εγωισμούς και φιλοδοξίες», συνεχίζει ο Τάκης Τζαμαργιάς.

Η παράσταση είναι πλημμυρισμένη με τραγούδια που σημάδεψαν την ιστορία του πειραιώτικου ρεμπέτικου, όπως «Η μοδιστρούλα», «Φάνταζες σαν πριγκιπέσα», «Μπουζούκι μου διπλόχορδο», «Αλήτη μ’ είπες μια βραδιά», «Ο ναύτης», «Μάχαιρα έδωσες», «Ο πόνος του πρεζάκια», «Οι φυλακές του Ωρωπού», «Σε γελάσανε», «Το μαγκαλάκι». Και ταξιδεύει τους θεατές σ’ έναν κόσμο αναπάντεχα γνώριμο, μέσα από τη θεατρική διασκευή του Δημήτρη Χαλιώτη, τη μουσική επιμέλεια του Ιεροκλή Μιχαηλίδη, τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους έχουν μεταξύ άλλων οι Ιεροκλής Μιχαηλίδης, Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Χριστίνα Μαξούρη, Σταύρος Σβήγκος, Γεράσιμος Σκιαδαρέσης, Αρης Αντωνόπουλος, Αντώνης Ξηντάρης και Γιάννης Εγγλέζος.

Αυτός ο κόσμος έχει και μια άλλη σημασία για τον Πειραιώτη Τάκη Τζαμαργιά. «Ως παιδί, όλο μου το περιβάλλον στα Ταμπούρια, στο Κερατσίνι, στη Δραπετσώνα, οι καταβολές μου είναι ρεμπέτικες. Στην εφηβεία πάντως έκανα στροφή γιατί ένιωθα ότι όλο αυτό με βάραινε. Γιατί ο απόηχός του είχε μια μιζέρια και μια θλίψη που προφανώς ως έφηβος μπορεί και να μην τη σήκωνα. Αλλά μου είναι οικεία όλα αυτά. Οι χώροι, οι σχέσεις, οι συζητήσεις», παραδέχεται ο σκηνοθέτης. Παρ’ όλα αυτά, μέσα στα σκούρα χρώματα αυτών των αναμνήσεων, εκείνος διακρίνει κι ένα δυνατό φως. «Υπήρχε τότε όμως μια λαχτάρα για ζωή και πάθος, να ζήσουν και να γευτούν το μεδούλι της ζωής. Ολοι μπορούν να ονειρεύονται έναν καλύτερο κόσμο, παρά τις συνθήκες που κατά κάποιο τρόπο τους περιθωριοποιούσε. Μέσα από όλο αυτό έπρεπε να βρουν τα μέσα ν’ αντισταθούν. Και βρήκαν την ομορφιά. Γιατί η μουσική είναι ομορφιά. Ο στίχος είναι συγκλονιστικός κάποιες φορές. Οπως λένε, εκεί όπου συναντιέται το γήινο με το αρχετυπικό σχήμα της ξακουστής τετράδας, που αν δεν ήταν ρεμπέτες θα μπορούσαν να είναι μια ομάδα ποιητών από καλές οικογένειες», δηλώνει και καταλήγει: «Το ρεμπέτικο όσο το ανακαλύπτεις έχει μια γοητεία και μια μαγεία. Ενώ είναι πολύ απλός ο λόγος, είναι καθαρός ολόκληρος, δεν έχει τίποτα από κάτω, είναι πάντα αυτό που λέγεται. Αυτό γίνεται ποίηση».