Της γειτονιάς και όχι μόνο

Σε μεγαλοαστικό αθηναϊκό προάστιο – ας μας επιτραπεί να μην αναφέρουμε ποιο είναι – στην πρόσοψη μιας καφετέριας που μόλις εγκαινιάστηκε φιγουράρει με μεγάλα γράμματα η ονομασία της: «La Café». Ενοχλημένος, ένας από τους σχετικά λίγους περαστικούς του κεντρικοαπόκεντρου δρόμου όπου βρίσκεται η καφετέρια, δρασκελώντας το κατώφλι της, απευθύνεται στον νεαρό άντρα που είναι πίσω από τον πάγκο και του λέει με μεγάλη, είναι αλήθεια, συστολή: «Θα μπορούσατε να διορθώσετε την ταμπέλα σας και το άρθρο “La” να το κάνετε “Le” που είναι το σωστό;». Φρόντισε μάλιστα να μην τον ακούσουν οι δύο θαμώνες που κάθονταν στο εσωτερικό της καφετέριας. Για να εισπράξει ως απάντηση στη σχεδόν ως παράκληση διατυπωμένη παρατήρησή του ένα απότομο και βλοσυρό, στον ενικό μάλιστα, «Και εσένα τι σε κόφτει;». Ο άνθρωπος με τη διάθεση της καλοπροαίρετης σύστασης έκανε μεταβολή και έφυγε σιχτιρίζοντας τον εαυτό του που δεν λέει να ηρεμήσει και θέλει να επεμβαίνει κάθε φορά που παρατηρεί μια «παρατυπία» σε δημόσιο χώρο προκειμένου να διορθώνει τα κακώς κείμενα.

Ομως, όσο μικρή ή μεγάλη και αν είναι μια ταραχή, ακόμη και αδικαιολόγητη, έχει ως συνέπεια πάντα έναν προβληματισμό, ακόμη και φαινομενικά άσχετο με την αιτία που τον προκάλεσε. Η αντίδραση «Και εσένα τι σε κόφτει;» άρχισε να συγκροτεί μέσα στον αποδέκτη της μια ζωηρή εικόνα σε σχέση με το πού μπορεί να οφείλεται γενικότερα η κατάντια του κόσμου μας. Μοιάζει σάμπως και όλος ο θεωρούμενος ως πολιτισμός να συνιστά κάτι το αχρείαστο, καθώς σε ένα πολεμικό χαράκωμα η διορθωτική πρόθεση ενός στρατιώτη για έναν συνάδελφό του θα είχε ως αποτέλεσμα να εισπράξει την αμέριστη ευγνωμοσύνη του, μια αντίστοιχη πρόθεση αντίθετα έστω και αν αφορούσε, σε καιρό ειρήνης, κάτι σχετικό με τη γλώσσα και όχι με την ίδια τη ζωή (αλλά μήπως και η γλώσσα ζωή δεν είναι;) απαξιωνόταν ως κάτι περιττό. Ωστόσο, δεν υπάρχει μεγαλύτερη συμφορά από το να λογαριάζουμε πως οτιδήποτε δεν μας αφορά προσωπικά δεν μπορεί ή μάλλον δεν επιτρέπεται να μας ενδιαφέρει. Μια άλλη εκδοχή της «βιοθεωρίας» μιας παλαιάς μας σπιτονοικοκυράς που έλεγε πως δεν πρέπει να ενδιαφέρεται κανείς «παρά μόνο για όσους κλείνει η πόρτα του». Μια καλοπροαίρετη κατά τα άλλα γυναίκα που το μόνο που κατάφερε με όσα πρέσβευε ήταν να πάει κακήν κακώς και η ίδια και η οικογένειά της.

Οτι κάτι έχει πάει στραβά μέσα στον κόσμο, χωρίς μάλιστα να αχνοφαίνεται μια προοπτική ότι θα ήταν δυνατόν να διορθωθεί, δεν υπάρχει βέβαια καμιά αμφιβολία. Επιπλέον μάλιστα, αν τολμήσει να δείξει κανείς πως ενδιαφέρεται για κάτι που δεν τον θίγει ούτε άμεσα ούτε έμμεσα, να αισθάνεται υπόλογος γιατί άραγε να του συμβαίνει κάτι τέτοιο και να πρέπει μάλιστα να απολογηθεί. Οταν στα μέσα του 20ού αιώνα ο σπουδαίος γάλλος φιλόσοφος Γκαμπριέλ Μαρσέλ έγραφε πως δεν θα αργήσει η μέρα που ο καθένας θα έχει συνειδητοποιήσει ότι είναι υποχείριος συνθηκών όπως εξελίσσονται σε χώρες στις οποίες δεν θα πατήσει ποτέ το πόδι του και με τις οποίες δεν θα αποκτήσει ποτέ την ελαχιστότερη σχέση, θα του ήταν αδύνατον να φανταστεί ότι σε ένα αθηναϊκό προάστιο, εβδομήντα και πλέον χρόνια αργότερα, ο ορίζοντας των ανθρώπων αντί να έχει διευρυνθεί, θα έχει στενέψει τόσο πολύ ώστε να επιβάλλεται να αδιαφορείς για το λάθος (και κατά συνέπεια και για την απάτη ή το έγκλημα) που διαπράττεται στη γειτονιά σου.