«Η τραυματισμένη κοινωνία χειραγωγείται εύκολα»

Βουκουρέστι, 2015. Η τρομερή πυρκαγιά στο κλαμπ Colectiv έχει ως αποτέλεσμα 27 νεκρούς και 180 τραυματίες. Η τραγωδία συνταράζει την κοινή γνώμη. Τα  ερωτήματα αυξάνονται, χωρίς να εκφράζονται, όταν πολλοί από τους τραυματίες αρχίζουν να πεθαίνουν μετά τη μεταφορά τους στο νοσοκομείο. Τι έχει συμβεί; Τα τραύματά τους δεν έδειχναν θανατηφόρα. Η αλήθεια βγαίνει σιγά σιγά στην επιφάνεια όταν μια ομάδα δημοσιογράφων «σπάει» τη σιωπή μιας γιατρού, που αποκαλύπτει μυστικά των ρουμανικών αρχών για τις αιτίες θανάτου των ασθενών με εγκαύματα. Και το ερευνητικό ρεπορτάζ που γινόταν παράλληλα, υπεύθυνος του οποίου ήταν ο αθλητικογράφος και εκδότης της καθημερινής εφημερίδας «Gazeta Sporturilor», καταγράφεται στο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ «Colectiv» του Αλεξάντερ Ναναού.

«Οπως κάθε τραυματισμένο άνθρωπο, έτσι και μια τραυματισμένη κοινωνία είναι εύκολο να τη χειραγωγήσεις και να την παραπλανήσεις» αναφέρει ο σκηνοθέτης (που ήταν διευθυντής φωτογραφίας στο γαλλογερμανικό ντοκιμαντέρ «Nothingwood», γυρισμένο το 2017 στο Αφγανιστάν). Τις ημέρες μετά την πυρκαγιά ο Ναναού έγινε μάρτυρας «ενός θεσμικού ψέματος για το πόσο καλά χειρίζονται οι Αρχές την τραγωδία». Η «μαεστρία» της χειραγώγησης άλλωστε ήταν που οδήγησε τους ανθρώπους στη σιωπή αποτρέποντάς τους από την υποβολή ερωτημάτων.Από τις κορυφαίες μορφές στον τομέα του ευρωπαϊκού ντοκιμαντέρ, ο Ρουμανογερμανός Ναναού γεννήθηκε το 1979 στο Βουκουρέστι και το 1990 μετανάστευσε στη Γερμανία όπου σπούδασε σκηνοθεσία στην Ακαδημία Κινηματογράφου και Τηλεόρασης του Βερολίνου (DFFB). Το 2010 μια από τις πρώτες δουλειές του, το ντοκιμαντέρ «The World According to Ion B.», κέρδισε ένα Διεθνές Βραβείο Εμμυ το 2010, ενώ πέντε χρόνια αργότερα το μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ του, «Toto And His Sisters», ήταν υποψήφιο για Βραβείο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Οσο για το «Colectiv», συμπαραγωγή με τη Samsa Film (Λουξεμβούργο) και την HBO Europe, μετά την πρεμιέρα του στο Φεστιβάλ Βενετίας του 2019 (εκτός διαγωνισμού) κατάφερε να αποσπάσει διπλή υποψηφιότητα στα Οσκαρ 2021, διεκδικώντας το βραβείο στην κατηγορία του ντοκιμαντέρ αλλά και της διεθνούς ταινίας, χωρίς όμως να κερδίσει.

Αφετηρία του ήταν η κατανόηση του πόνου των επιζώντων για τους νεκρούς τους. Εν συνεχεία, μαζί με το συνεργείο του άρχισε να παρακολουθεί την ίδια την έρευνα της «Gazeta Sporturilor», «εκείνους που έκαναν τις απρόσμενες αλλά συγχρόνως απλές ερωτήσεις». Εκείνους που όπως ο ίδιος ο Ναναού αμφισβητούσαν την επίσημη εκδοχή των γεγονότων από τις κρατικές αρχές. Το αποτέλεσμα ήταν να αρχίσει να βυθίζεται όλο και πιο βαθιά στα άδυτα ενός διεφθαρμένου συστήματος υγείας, το οποίο με πείσμα η δημοσιογραφική ομάδα είχε βάλει στόχο να ξεσκεπάσει.

Τσουνάμι καταγγελιών. Οι αποκαλύψεις της διαφοράς που γίνονται μπροστά την κάμερα του «Colectiv» ήταν στην κυριολεξία ένα τσουνάμι καταγγελιών το οποίο ο Ναναού ακολούθησε βήμα προς βήμα καταγράφοντας κάθε στάδιο της δημοσιογραφικής έρευνας. «Ως σιωπηλός μάρτυρας, εξοπλισμένος με την κάμερά μου, μπορούσα να βιώσω και να αποδώσω την αυθεντική και ενδόμυχη ζωή των δημοσιογράφων και να καταλάβω τη διαδικασία του πώς γεννιούνται οι ειδήσεις» είπε ο σκηνοθέτης. Με την ταινία αυτή εξάλλου υμνεί τη σημασία και αναγκαιότητα της μάχιμης δημοσιογραφικής έρευνας, καθώς τα αποτελέσματά της μπορούν να επιφέρουν τεράστιες αλλαγές προς το καλύτερο.

To πιο δυνατό στοιχείο της ταινίας είναι ότι καταγράφει με ζωηρές λεπτομέρειες τον τρόπο λειτουργίας των δημοσιογράφων της ομάδας του Καταλίν Τολοντάν και κυρίως των γυναικών, όπως η Μιρέλα Νέαγκ, που δείχνουν περισσότερο αποφασιστικές και επίμονες απ’ ό,τι οι άντρες. Και ίσως να μην είναι τυχαίο που ήταν γυναικείου φύλου, τελικά, όσοι αποφάσισαν να σπάσουν τη σιωπή τους, με πρώτη τη γιατρό Καμέλια Ροϊγιού, αναισθησιολόγο στο Νοσοκομείο Εγκαυμάτων του Βουκουρεστίου. «Η ένταση μπορεί να εξυπηρετήσει τη δουλειά ενός δημοσιογράφου, διότι όταν ο κόσμος βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση δεν μπορεί να ελέγξει τον εαυτό του, μπορεί ακόμα και να ξεχάσει την ύπαρξή του» είπε ο Ναναού. «Και με αυτόν τον τρόπο κινηματογραφείς ωμά την ειλικρίνεια, την αυθεντικότητα».