Το τέρας κυκλοφορεί

Από μια άποψη η υποχρεωτική, λόγω ιού, αποχή από τις θεατρικές πρεμιέρες μου έδωσε την ευκαιρία να βλέπω και σειρές στην τηλεόραση. Και με χαρά και αισθητική απόλαυση βλέπω την έξοχη σειρά «Αγριες Μέλισσες». Η σειρά αυτή, που καταγράφει τη μεταπολεμική μας κοινωνική, ιδεολογική και ηθική συνθήκη, αυτές τις μέρες ασχολείται με μια επώδυνη ιστορική, πρόσφατη περίοδο της χώρας μας: τη χούντα των συνταγματαρχών. Το ενδιαφέρον μου για εκπομπές μυθοπλασίας, σε σχέση με την επί 50 χρόνια αφοσίωσή μου στα θεατρικά πράγματα και, ως εκ τούτου, και τις αποτυπώσεις του θεάτρου στο ραδιόφωνο, το σινεμά και την τηλεόραση, με οδήγησε να πληροφορηθώ και για την ανταπόκριση που έχει αυτό το τόσο καυτό θέμα, ένα ιστορικό τραύμα, στο κοινό. Ενα κοινό που καλείται να αντιμετωπίσει και να κρίνει γεγονότα και ιδέες πριν από παραπάνω από μισό αιώνα. Και με απελπισία διαπίστωσα πως, ενώ η ιστορία που αφηγείται αυτό το πολύ αξιόλογο τηλεοπτικό δραματικό έργο, όσο αφηγούνταν γεγονότα της μετά τον Εμφύλιο κοινωνικής και πολιτικής κατάστασης, είχε μια θεαματικότητα γύρω στο 30%, τώρα που αναφέρεται στην περίοδο της χούντας, έπεσε σχεδόν στα μισά.

Το σενάριο εκ των πραγμάτων είναι σκληρό – εξορίες, βασανιστήρια, κατατρεγμοί αντιφρονούντων, χαφιεδισμός, καταδόσεις και ιδεολογικές παρωπίδες, λογοκρισία, εκπαιδευτικά φάσγανα. Για όσους τα ζήσαμε αυτά τα φάσγανα, ο γράφων ήταν εκπαιδευτικός, έχουμε να αφηγηθούμε τραγικές, αλλά και κωμικές διαπιστώσεις, δεδομένου πως τα θρασύδειλα όργανα της τότε ασύδοτης διακυβέρνησης διακρίνονταν για την πομπώδη αγραμματοσύνη τους. Ερώτημα, λοιπόν, εξόχως πολιτικό και πολιτισμικό: ποιος ο λόγος που μια σειρά τηλεοπτική είχε για πολύ καιρό κερδίσει την προτίμηση του κοινού, χωρίς να αποστεί από τις καλλιτεχνικές της ποιότητες, έχασε έναν πολύ μεγάλο αριθμό θεατών, και μάλιστα σε μια εποχή που ο εγκλεισμός μας οδηγεί στην τηλεοπτική κουλτούρα. Τι να είναι εκείνο το στοιχείο περιεχομένου της σειράς, αφού η ποιότητα της παραγωγής και η έξοχη διανομή των ρόλων είναι υψηλού επιπέδου, που απομάκρυνε ένα μεγάλο μέρος των θεατών που έως τώρα το παρακολουθούσε;

Καταρχήν, θα μπορούσα να αποκλείσω θεατές μικρής ηλικίας έως 30 ετών, αφού τα γεγονότα που εκτυλίσσονται στη μικρή οθόνη έλαβαν χώρα 20 χρόνια πριν από τη γέννησή τους. Από την άλλη πλευρά της θεατικής σειράς οι θεατές που είχαν κάθε λόγο να κρίνουν και να θυμηθούν γεγονότα της ωριμότητάς τους, γύρω στα 40 τους τότε, τώρα πλέον έχουν μετοικήσει για τη χώρα της λήθης και της αιώνιας αμνησίας. Ενας κυνικός συνομιλητής ισχυρίζεται πως ο κόσμος δεν έχει πια στις μέρες μας καμιά όρεξη να βλέπει βασανιστήρια και εξορίες και εκβιασμούς πολιτικής συνείδησης. Ενας άλλος συνομιλητής ισχυρίζεται πως υπάρχει ήδη διάχυτη τόση βία γύρω μας, ανεργία, αβεβαιότητα, επιδημίες, πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμοί, ώστε το πεδίο της πληροφόρησης που είναι φορτισμένο με την καθημερινή απελπισία και βία, ωθεί τον κουρασμένο άνθρωπο να επιλέγει ανάλαφρα τηλεοπτικά προγράμματα, κουτσομπολιά, μαγειρικές και αστρολογίες!

Ολοι οι λόγοι έχουν τη λογική τους βάση, αλλά το πράγμα δεν παύει να δημιουργεί και λογικά αδιέξοδα. Εξηγώ: πρόκειται για μια τηλεοπτική σειρά με πορεία επιτυχή για δύο χρόνια, άρα το κοινό που την παρακολουθούσε δεν είχε λόγο ουσιαστικό να την εγκαταλείψει, όταν η θεματολογία της είχε μια ιστορική συνέχεια. Εξάλλου τα σκληρά δρώμενα δεν είναι ξένα από την τηλεοπτική οθόνη, αφού δεκάδες έργα του παγκόσμιου σινεμά που επιλέγονται είναι κυρίως βίαια, με φόνους, ληστείες, απαγωγές, απάτες, συρράξεις και φυλετικά μίση.

Αρα πάλι, για να εξηγήσουμε το φαινόμενο, θα καταφύγουμε στην παιδεία. Αυτή η ιστορική περίοδος που καλύπτει η τηλεοπτική σειρά δεν έχει περάσει στη διδακτική ύλη της Ιστορίας, έστω του Λυκείου. Αμφιβάλλω αν διδάσκεται, έστω και ως μάθημα επιλογής, στο Πανεπιστήμιο. Ενας καθηγητής γύρω στα 28 που θα διοριστεί σήμερα σε Γυμνάσιο και Λύκειο της χώρας δεν έχει διδαχθεί και δεν έχει εντρυφήσει στην περίοδο της χουντικής βαρβαρότητας, αφού και ο πατέρας του πιθανόν δεν θα είχε γεννηθεί πριν από 50 χρόνια.

Ιστορικό κενό, άρα και ιστορική αμνησία. Ετσι στις μέρες μας, φορτισμένες από την απειλή του ιού, τον εγκλεισμό, την έλλειψη θεαμάτων και ακροάσεων, άρχισε πάλι να εγκαταλείπει τη νάρκη του το φίδι άρνησης κάθε θεσμού που με αγώνες και νεκρούς κατόρθωσε αυτός ο τόπος να οικοδομήσει με κοινωνία με όρους και όρια. Πάντα επισφαλή, όπως όλα τα πολύτιμα πράγματα και, κυρίως, οι ιδέες και τα ήθη. Και οι ιδέες και τα ήθη είναι δουλειά της Παιδείας. Και άλλο η Παιδεία και άλλο η Εκπαίδευση. Εκπαίδευση είναι η μέθοδος, η διαδικασία, τα όρια της πρόσληψης των ιδεών και των ηθών. Η χιτλερική Γερμανία είχε άρτια εκπαίδευση και δημιούργησε με τις ιδέες και τα ήθη του ναζισμού τελείως απάνθρωπες συνθήκες βίου και κτηνώδεις εφαρμογές θεσμών.

60 χρόνια δάσκαλος πάντα παρακολουθώ τις εκπαιδευτικές διαδικασίες. Εχω μπουχτίσει με τις απανωτές μεταρρυθμίσεις. Βάλτε στον όρο ένα ερωτηματικό απορίας σημαντικό. Ποια μαθήματα, πόσες ώρες, ποιες οι βάσεις, πόσοι οι απόφοιτοι, πόσοι οι υποψήφιοι, πόσοι οι επιτυχόντες. Και η ύλη; Το περιεχόμενο των βιβλίων; Σκοπός της Παιδείας είναι να μορφώσει τον άνθρωπο. Με ποια μορφή; Ποιες ιδέες; Ποια ηθικά προτάγματα; Σε λίγο έρχεται η εποχή των ρομπότ. Θα λύνουν ασκήσεις, θα ανοίγουν δρόμους, θα διορθώνουν γραπτά, θα γράφουν σενάρια και ποιήματα. Ηδη το κάνουν. Εδώ κυκλοφορούν έτοιμες στο Διαδίκτυο διδακτορικές διατριβές, τις αγοράζεις, τις καταθέτεις και παίρνεις ντοκτορά. Αλλά με την αξία σου να έχεις πάρει ντοκτορά, έχοντας εξαντλήσει τις πηγές και πιθανόν έχοντας ανοίξει νέους επιστημονικούς δρόμους. Διδακτορικά έδιναν και τα πανεπιστήμια του Μουσολίνι, του Χίτλερ, του Φράνκο, του Στάλιν και του Μάο. Και αεροπλάνα σχεδίαζαν και βόμβες κατασκεύαζαν και μπαλέτα εξήγαγαν. Αρκεί; Θα μου πείτε, μήπως μπορώ να κάνω κάτι, όταν αγοράζω ένα προϊόν από κάποια ασιατική ή αφρικανική ή νοτιοαμερικανική χώρα που τα έχουν παρασκευάσει παιδικά χεράκια ή αγορασμένοι δούλοι;

Ξαναγυρίζω στις εικόνες των «Αγριων Μελισσών» που ενοχλούν τη μακαριότητά μας και την ανιστόρητη πανοπλία μας. Θα θυμίσω στους παλιότερους συμπολίτες μας το πρωί, ξημερώνοντας 21^η Απριλίου 1967, και οι δρόμοι στην Κυψέλη που ζούσα τότε ελέγχονταν από τους οπλισμένους της Σχολής Ευελπίδων σπουδαστές. Οι Αθηναίοι με τα παιδάκια τους, καροτσάκια με μαμάδες και παππούδες, ξεκινούσαν για μια βόλτα στο Αλσος του Πεδίου του Αρεως! Τους γύριζαν πίσω οι Ευέλπιδες και απορούσαν. Γυρνώντας στο σπίτι τους, μάθαιναν πως ο συγκάτοικος στον κάτω όροφο της πολυκατοικίας είχε συλληφθεί καί όδευε προς την εξορία. Και τώρα κατακλύζονται κάθε μέρα οι δρόμοι από ποικίλης ιδιοσυστασίας άτομα που καταφάσκουν συγχρόνως και στον κορωνοϊό και στον ωχαδερφισμό και στον φασισμό και στο μπάχαλο. Συνήθως σε αυτά όλα, μαζί και με το χαρτζιλίκι του μπαμπά στην τσέπη. Ολοι αυτοί και όσοι τους κατανοούν δεν βλέπουν «Αγριες Μέλισσες». Ευτυχώς, διότι θαυμάσια μπορεί και να ξεσήκωναν μεθόδους και μαστίγια.