Η σκιά του φασισμού επιστρέφει στην Ιταλία

To ραντεβού για τη διαδήλωση είχε δοθεί στις 5 το απόγευμα στην Πιάτσα ντελ Πόπολο, την πλατεία στην καρδιά της Ρώμης. Θα ήταν μια εκδήλωση διαμαρτυρίας για την υποχρεωτικότητα των εμβολίων και την επέκταση του πράσινου πιστοποιητικού από τις 15 Οκτωβρίου και σε άλλες κατηγορίες εργαζομένων. Συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 10.000 άτομα. Ενα μείγμα μελών ακροδεξιών κομμάτων, δηλωμένων φασιστών και αντιεμβολιαστών. Ομως υπήρχε και ένα άλλο σχέδιο, το οποίο διακινήθηκε μέσω της εφαρμογής Telegram, εμπνευσμένο από την επίθεση οπαδών του Τραμπ στο αμερικανικό Κογκρέσο, τον περασμένο Ιανουάριο.

Οι μισοί από τους συμμετέχοντες βγήκαν από την πορεία έχοντας άλλους στόχους. Ο βασικός διοργανωτής ήταν το ακροδεξιό κόμμα Forza Nuova, τα μέλη του οποίου είχαν στόχο καταρχήν να καταλάβουν το Παλάτσο Κίτζι, έδρα της ιταλικής κυβέρνησης. Κατόρθωσαν να φθάσουν στη μια πλευρά του και άρχισαν τα επεισόδια. Ομως δεν τα κατάφεραν. Γι’ αυτό και επέλεξαν να κατευθυνθούν στο κτίριο της ιταλικής Γενικής Ομοσπονδίας Εργατών (CGIL) και να το καταστρέψουν. Μια ασυνήθιστη επίθεση που προκάλεσε ανησυχία σε όλη τη χώρα.

Το βίαιο πλήθος στο κέντρο της Ρώμης το Σάββατο συνέχισε να προκαλεί ζημιές και να συγκρούεται με την αστυνομία επί επτά ώρες. Δώδεκα άτομα συνελήφθησαν (μεταξύ τους και στελέχη νεοφασιστικών κομμάτων και εκπρόσωποι του αντιεμβολιαστικού κινήματος). Επρόκειτο για ένα σημείο καμπής στη σχέση αυτών των μορφωμάτων με το κράτος. Ενα κοινωνικό και πολιτικό κοκτέιλ που δημιουργήθηκε στη διάρκεια της πανδημίας και βρήκε κάλυψη στα ακροδεξιά κόμματα της Λέγκας ή των Αδελφών της Ιταλίας και εκφράστηκε μέσα από το αντιεμβολιαστικό κίνημα, γράφει η ισπανική εφημερίδα «El Pais».

Για πρώτη φορά η κυβέρνηση της Ρώμης εξετάζει το ενδεχόμενο να θέσει εκτός νόμου αυτά τα μορφώματα. Την ευκαιρία τη δίνει ο νόμος Σέλμπα (του Μάριο Σέλμπα, υπουργού Εσωτερικών τότε) που ψηφίστηκε το 1952, όπως εξηγεί ο αντιπρόεδρος του Δημοκρατικού Κόμματος και συνταγματολόγος Στέφανο Τσεκάντι: «Μπορεί να γίνει με δικαστική απόφαση ή με προεδρικό διάταγμα. Αποτελεί επιλογή για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Μέχρι τώρα, δεν έχουμε ακολουθήσει ποτέ αυτόν τον τρόπο καθώς πάντα προτιμούσαν τη δικαστική απόφαση», τονίζει. Το βράδυ της Δευτέρας, σε μια κίνηση που οι αναλυτές ερμήνευσαν ως πρώτο βήμα σε αυτή την κατεύθυνση, η Εισαγγελία της Ρώμης έδωσε εντολή στην αστυνομία να μπλοκάρει την ιστοσελίδα της Forza Nuova.

O νόμος βασίζεται στο άρθρο 12 του Συντάγματος, που απαγορεύει την ανασύσταση του φασιστικού κόμματος. Αναφέρεται στην περίπτωση ομάδων που ακολουθούν αντιδημοκρατικούς σκοπούς χαρακτηριστικών του φασιστικού κόμματος «χρησιμοποιώντας ή απειλώντας με βία ως πολιτική μέθοδο ή διοργανώνοντας διαδηλώσεις φασιστικής φύσεως». Δύο κόμματα τέτοιου τύπου – Ordine Nuovo και Avanguardia Νazionale – έχουν ήδη τεθεί εκτός νόμου από δικαστή. Η λύση του προεδρικού διατάγματος δεν έχει επιλεγεί ποτέ μέχρι σήμερα.

Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι δεν έκανε κάποια σχετική δημόσια δήλωση. Ομως τη Δευτέρα επισκέφθηκε τον γενικό γραμματέα της ομοσπονδίας συνδικάτων που δέχθηκε επίθεση Μαουρίτσιο Λαντρίνι. Καταδίκασε τη βία εναντίον «ουσιαστικών πυλώνων της δημοκρατίας». Το Δημοκρατικό Κόμμα, πάντως, ζήτησε να ακολουθηθεί αυτός ο δρόμος με τη συναίνεση του κοινοβουλίου. Ομως η δεξιά Λέγκα αντιτάχθηκε. Ηταν αναμενόμενο.

Ενα νεοφασιστικό κόμμα που γεννήθηκε το 1997

Η Forza Nuova, το νεοφασιστικό πολιτικό κόμμα, ιδρύθηκε το 1997 από τον Ρομπέρτο Φιόρε και τον Μάσιμο Μορσέλο, μέλη τρομοκρατικών οργανώσεων όπως η NAR. Ο Φιόρε διέφευγε τη Δικαιοσύνη επί μία δεκαετία. Σήμερα το μόρφωμα έχει μερικές χιλιάδες μέλη με επικεφαλής τον Τζουλιάνο Καστελίνο (καταδικάστηκε σε φυλάκιση τεσσάρων ετών το 2019 για επίθεση σε αστυνομικό). Και οι δύο προέρχονται από τη Fiamma Tricolore, μια φράξια του Ιταλικού Κοινωνικού Κινήματος, του κόμματος που συγκέντρωσε όλα τα απομεινάρια του φασισμού στην Ιταλία, με επικεφαλής επί χρόνια τον Τζόρτζιο Αλμιράντε.

Κατόπιν ο Τζιανφράνκο Φίνι ίδρυσε την Εθνική Ενωση, ένα κόμμα που αποφάσισε να εισέλθει στους θεσμούς και να αρνηθεί τη φασιστική ιδεολογική αναφορά που εξελίχθηκε στη Svolta di Fiuggi. Από τις στάχτες αυτού του κόμματος προέκυψαν οι ακροδεξιοί Αδελφοί της Ιταλίας, με επικεφαλής σήμερα την Τζόρτζια Μελόνι.

Ο νόμος, στην περίπτωση της Forza Nuova, είναι ξεκάθαρος και πρέπει να επιβληθεί. Αυτή είναι η άποψη του ιστορικού Εμίλιο Τζεντίλε, ειδικού στο θέμα του φασισμού. «Αυτοπροσδιορίζονται ως φασίστες και οι βίαιες μέθοδοι που χρησιμοποίησαν το Σάββατο είναι ακριβώς εκείνες που χρησιμοποιούσαν οι μελανοχίτωνες του Μουσολίνι: επετίθεντο στα γραφεία των συνδικάτων και τα κατέστρεφαν».

Τα νεοφασιστικά κόμματα, όπως η Forza Nuova ή η Casa Pound (αυτοαποκαλούνται φασίστες της τρίτης χιλιετίας και είχαν εκπροσώπηση σε διάφορους ιταλικούς δήμους), ήταν μέχρι τώρα περιθωριακά. Βρήκαν όμως το κατάλληλο περιβάλλον για να αναπτυχθούν, μέσα στο αντιεμβολιαστικό κίνημα.

Το τοπίο του Σαββάτου στην Πιάτσα ντελ Πόπολο συνθέτει ένα κοινωνικό παζλ δυσαρέσκειας, στο οποίο κάποια κόμματα προσπαθούν να «ψαρέψουν» ψήφους. Η Ρατσέλε Μουσολίνι, εγγονή του δικτάτορα και μέλος των Αδελφών της Ιταλίας, κέρδισε τις περισσότερες ψήφους από οποιονδήποτε άλλο δημοτικό σύμβουλο στη Ρώμη, στον πρόσφατο πρώτο γύρο των τοπικών εκλογών. Οπως πολλοί συνάδελφοί της, δεν καταδικάζει τον φασισμό ούτε γιορτάζει την 25η Απριλίου, την εθνική γιορτή της Ιταλίας και την Ημέρα της Απελευθέρωσης. Η «νοσταλγία», όπως τη λέει η Μελόνι ώστε να αποφύγει να μιλήσει για φασισμό, εξακολουθεί να είναι εκλογικά κερδοφόρα στην Ιταλία.