Μια παρτίδα σκάκι με ένα περιστέρι

Ποια είναι η ενδεδειγμένη στάση απέναντι στην Ακροδεξιά; Πώς πρέπει να στέκεται κανείς απέναντι στις προκλήσεις και τις επιθέσεις της, τα ψέματα που τόσο πρόθυμα προσφέρει στους πολίτες εκείνους που αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους; Το μακρινό 1887, με αφορμή, τότε, τον διαβόητο αντισημίτη δημοσιογράφο και συγγραφέα Εντουάρ Ντριμόν, ο γάλλος αρχαιολόγος, νομικός και βουλευτής (του αριστερού Ρεπουμπλικανικού Μπλοκ) Τεοντόρ Ρεϊνάκ είχε προκρίνει «τη σιωπή της απαξίωσης». Μία τακτική αρκετά παρόμοια υιοθέτησε έναν αιώνα αργότερα η συντριπτική πλειοψηφία των φιλελεύθερων γάλλων βουλευτών (και των δημοσιογράφων) απέναντι στον Ζαν-Μαρί Λεπέν. Η σοκαριστική πρόκρισή του στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2002 επιβεβαίωσε την παταγώδη αποτυχία της. Μία αποτυχία δεδομένη πια εν έτει 2021 στη Γαλλία, και εκτός αυτής, μέσα στην οχλοβοή των σόσιαλ μίντια και των τηλεοπτικών δικτύων συνεχούς ενημέρωσης.

Οσοι προσπαθούν, ωστόσο, να παραμείνουν νηφάλιοι παρόλο τον περιρρέοντα θόρυβο, προειδοποιούν πως η εναλλακτική επιλογή σε αυτή την απαξιωτική σιωπή δεν μπορεί να είναι εκείνη η «παρτίδα σκάκι με ένα περιστέρι» για την οποία είχε κάνει λόγο κάποιος χρήστης των σόσιαλ μίντια το βράδυ της 3ης Μαΐου του 2017, παρακολουθώντας το προεκλογικό ντιμπέιτ Εμανουέλ Μακρόν – Μαρίν Λεπέν μεταξύ πρώτου και δεύτερου προεδρικού γύρου: «Το να συζητάς με τη Λεπέν» είχε γράψει «είναι σαν να παίζεις σκάκι με ένα περιστέρι: μικρή σημασία έχει το δικό σου επίπεδο, το περιστέρι απλώς θα γκρεμίσει όλα τα πιόνια, θα χέσει στο πλατό και θα κορδωθεί υπερήφανο σαν να είχε νικήσει». Τι στάση πρέπει, λοιπόν, να κρατήσει η Γαλλία, οι πολιτικοί, οι δημοσιογράφοι, απέναντι στον «ούτε υποψήφιο ούτε μη υποψήφιο» για το Ελιζέ, Ερίκ Ζεμούρ; Το ερώτημα γίνεται όλο και πιο επιτακτικό καθώς ο τελευταίος ανεβαίνει συνεχώς στις δημοσκοπήσεις – για πρώτη φορά, δημοσκόπηση προέβλεψε προχθές πρόκρισή του στον δεύτερο γύρο, με 17% – 18%, έναντι 24% – 27% του Εμανουέλ Μακρόν και 16% – 17% της Μαρίν Λεπέν.

Αλλες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν την ηγέτιδα της Εθνικής Συσπείρωσης ψηλότερα, γύρω στο 18% – 21%, όλες όμως επιβεβαιώνουν ότι μέσα σε έναν μήνα, ο Ζεμούρ διπλασίασε τα ποσοστά του – και δεν έχει καν δηλώσει ακόμα επισήμως υποψήφιος, παραμένει σε αυτή την γκρίζα ζώνη που του προσφέρει όλα τα πλεονεκτήματα. Το θέαμα θα ήταν κωμικό, αν δεν ήταν τραγικό: με το άλλοθι της κυκλοφορίας του νέου του βιβλίου, «Η Γαλλία δεν έχει πει ακόμα την τελευταία της λέξη», ο Ζεμούρ περιοδεύει τον τελευταίο μήνα και στη χώρα και στα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά πλατό της, γυρολογώντας μίσος και καταστροφολογία, εθνικιστική και ισλαμόφοβη ρητορική. Τη μία μέρα είναι στο France 2, την επομένη στο CNews, την τρίτη στο BFM-TV, την επομένη στο RMC, την πέμπτη στο LCI, και πάλι από την αρχή. Οπου σταθεί, τον περιμένουν στρατιές από μικρόφωνα και κάμερες. Στο μεταξύ, ειδικά η Ακροαριστερά, είτε πρόκειται για τον επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας Ζαν-Λικ Μελανσόν είτε για τον φιλόσοφο Μισέλ Ονφρέ, ενθαρρύνει το «περιστέρι» να αφοδεύει και να κορδώνεται, δεχόμενη να συμμετάσχει σε ντιμπέιτ μαζί του. Για να αντιληφθεί κανείς πόσο πανταχού παρόν είναι ο Ζεμούρ, αρκεί να σκεφτεί πως η Λεπέν έχει προσκληθεί μόλις τρεις φορές τον τελευταίο μήνα σε τηλεοπτικό πλατό – το ίδιο και η σοσιαλίστρια δήμαρχος του Παρισιού, και επίσημη υποψήφια για τη γαλλική προεδρία, Αν Ινταλγκό.

Κάποιοι λοιπόν, κατηγορούν τα μίντια για απόλυτη ανευθυνότητα, χαρακτηρίζοντας το «φαινόμενο Ζεμούρ» προϊόν της υπερέκθεσης που του προσφέρουν. Αλλοι, τον θεωρούν ένα σύμπτωμα: σύμπτωμα της πολιτικής του θεάματος, του τρόπου με τον οποίο δίκτυα συνεχούς ενημέρωσης και σόσιαλ μίντια επηρεάζουν την πληροφορία, των κοινωνικο-οικονομικών καταστάσεων που εμποδίζουν τους δημοσιογράφους να εργασθούν σωστά και μιας προοδευτικής εξαφάνισης του ορθολογισμού από τη δημόσια συζήτηση. Θα μπορούσε να πει κανείς, πάντως, πως το παιχνίδι είχε χαθεί ήδη από το 2011, τότε που ο Ζεμούρ καταδικάστηκε για πρώτη φορά για υποκίνηση φυλετικών διακρίσεων, και τόσο ο τηλεοπτικός σταθμός i-Télé, όσο και ο ραδιοφωνικός σταθμός RTL συνέχισαν να του προσφέρουν βήμα, κρυπτόμενοι πίσω από το γεγονός ότι είχε κάνει τις επίμαχες δηλώσεις «αλλού». Ή τουλάχιστον από το 2019, όταν καταδικάστηκε εκ νέου για υποκίνηση θρησκευτικού μίσους, και ως «ανταμοιβή» πήρε μια καθημερινή εκπομπή στο CNews, το γαλλικό ισοδύναμο του αμερικανικού Fox News: μόλις στα μέσα Σεπτεμβρίου, αφού πρώτα ζήτησε το γαλλικό ΕΣΡ να καταμετράται ο ραδιοτηλεοπτικός του χρόνος, ανεστάλη η επίμαχη εκπομπή, όπως και η αρθρογραφία του Ζεμούρ στην εφημερίδα «Le Figaro».

Μια αυτοκριτική, τα γαλλικά Μέσα καλό είναι να την κάνουν. Οπως και όλα τα Μέσα, απανταχού στην Ευρώπη, και τις ΗΠΑ, που προσφέρουν ανέμελα βήμα σε ακραίους και ψεκασμένους κάθε είδους. Είναι όμως υπερβολικά εύκολο, και υπερβολικά απλοϊκό, να κατηγορηθούν οι δημοσιογράφοι ως αποκλειστικοί υπαίτιοι φαινομένων που επιβάλλουν, με την πολυπλοκότητά τους, μια βαθιά ενδοσκόπηση και των πολιτικών ηγεσιών και του συνόλου της κοινωνίας. Για τον Ερίκ Ζεμούρ, αυτό είναι το μόνο βέβαιο, έχουμε να ακούσουμε, και να διαβάσουμε, πολλά ακόμα.