Με λογική κι ευαισθησία

Πόσο απειλητική μπορεί να είναι η γοητεία; Πόσο γοητευτική μπορεί να αποδειχθεί μια απειλή; Κάπου ανάμεσα σε αυτά τα δύο ερωτήματα, σε φόντο υγρό και ασπρόμαυρο, ο Γιάννης Χουβαρδάς έστησε με ιδιαίτερη ακρίβεια, λογική και ευαισθησία το έργο του Γιον Φόσε «Κάποιος θα έρθει». Η πρεμιέρα δόθηκε στις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου στο Οσλο, στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ που φέρει το όνομα του συγγραφέα και διοργανώνεται από το Νορβηγικό Θέατρο της πόλης.

Σχεδιασμένη, ωστόσο, ειδικά για τον χώρο του Θόλου που βρίσκεται στο Πάρκο Σταύρος Νιάρχος, η παράσταση κινείται ουσιαστικά μεταξύ δύο σκηνικών: Το πρώτο, ο Θόλος, με τη θέα προς το πάρκο, μια που προς αυτή την κατεύθυνση επέλεξε ο σκηνοθέτης να είναι στραμμένα τα καθίσματα, αποτελεί τον «εξωτερικό» χώρο του σπιτιού. Το σπίτι, αυτή η διάφανη κατασκευή, με τα ελάχιστα αντικείμενα και το στοιχείο του νερού να πρωταγωνιστεί, έχει στηθεί στη σκηνή και είναι το δεύτερο σκηνικό του έργου. Αυτό το δίπολο λειτουργεί καθοριστικά στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί αυτή καθαυτή η ιστορία του νορβηγού συγγραφέα.

Ενα από τα πρώτα έργα του Γιον Φοσε (Jon Olav Fosse, 1959), το «Κάποιος θα έρθει», ανέβηκε το 1996 στο Εθνικό Θέατρο της Νορβηγίας. Με συνολικά πάνω από σαράντα θεατρικά, τα οποία παίζονται σε όλο τον κόσμο, ο ίδιος αποτελεί σήμερα μια από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές φωνές. Για τον έλληνα σκηνοθέτη το «Κάποιος θα έρθει» είναι το τρίτο του Φόσε που ανεβάζει. Εχουν προηγηθεί τα «Τόσο όμορφα» (Αμόρε, 2004) και «Παραλλαγές θανάτου» (Πορεία, 2013).

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ. «Μόνοι, μαζί»: Δύο λέξεις που διαπερνούν το έργο και επαναλαμβάνονται σε τακτά χρονικά διαστήματα από το κεντρικό ζευγάρι συνθέτουν τον καμβά της παράστασης. Ενας άνδρας και μία γυναίκα, Εκείνος κι Εκείνη, καταφέρνουν επιτέλους να μετακομίσουν σε ένα παλιό απομονωμένο σπίτι πάνω στη θάλασσα για να είναι «μόνοι μαζί». Γύρω από αυτή την επιθυμία ο Γιον Φόσε χτίζει το σύμπαν των δύο ηρώων: Από τη στιγμή που το όνειρό τους πραγματοποιήθηκε, Εκείνος κι Εκείνη βιώνουν τι θα πει ακριβώς αυτό το «μόνοι, μαζί». Η χαρά εναλλάσσεται με την ανησυχία ή την αγωνία, η προσμονή με τον κίνδυνο ή την απειλή. Είναι πράγματι «μόνοι, μαζί» ή μήπως «κάποιος θα έρθει» ή, καλύτερα, μήπως θέλουν κάποιος να έρθει. Σε κάθε περίπτωση κάποιος έρχεται: Εκείνος που κληρονόμησε το σπίτι και μετά το πούλησε στο ζευγάρι, ο Ανδρας, όπως τον βαφτίζει ο συγγραφέας. Η αρχική συνθήκη μεταβάλλεται και τίποτα δεν είναι πια το ίδιο. Αυτή η εισβολή στον χώρο αλλά και στις ψυχές τους αποδεικνύει το εύθραυστο των σχέσεων, το επικίνδυνο, την απειλή.

Ο Χουβαρδάς επέλεξε μια εσωτερική ανάγνωση του έργου, αφήνοντας τη μουσικότητα του λόγου να εξαπλωθεί στον χώρο, με την εξαιρετική μετάφραση από την Ερι Κύργια να συμμετέχει ενεργά. Οι ρόλοι/ηθοποιοί – ενταγμένοι πλήρως στο σύμπαν της παράστασης – μιλούν χαμηλότονα, με τρόπο ποιητικό, σαν να αιωρούνται. Την ίδια στιγμή όμως που αντιμετωπίζουν με δέος το βάθος της ύπαρξής τους, συνομιλούν με έναν ατόφιο ρεαλισμό -έρωτας, ζήλεια, φόβος, αγωνία. Εχει πολλές στρώσεις το θεατρικό του Φόσε. Κάθε μία από αυτές φώτισε σε τόνους άσπρου-μαύρου ο Χουβαρδάς, καταλήγοντας σε μια πρόταση που ενώ «απειλεί» ξέρει και πώς να «γοητεύει».

Συμπεράσματα μιας επιλογής
}Κάθε επιλογή, κάθε διαδικασία «εκλογικού» τύπου καταλήγει σε ένα αποτέλεσμα. Μετά έρχονται η κουβέντα και τα συμπεράσματα. Από αυτά – αν το θέλουμε φυσικά, αντιλαμβανόμαστε πολλά τόσο για τον τρόπο που έφτασε αυτή η διαδικασία στο τέλος της όσο και για τι σημαίνει αυτό καθεαυτό το αποτέλεσμα. Σε κάθε περίπτωση, μιλάμε για μια εμπειρία που μπορεί να λειτουργήσει ως παρακαταθήκη για το μέλλον.
Ο διαγωνισμός που έγινε για πρώτη φορά στο Εθνικό Θέατρο έβγαλε, κατ’ αρχάς, μέσα στο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ένα αποτέλεσμα: Το όνομα του νέου καλλιτεχνικού διευθυντή. Ο Γιάννης Μόσχος διαδέχεται την Ερι Κύργια, η οποία ανέλαβε το πόστο μετά την υπόθεση Λιγνάδη – και τα πήγε μια χαρά. Ποια θα είναι η πορεία του νέου επικεφαλής θα το δείξουν ο χρόνος και τα έργα του. Αρχή άνδρα δείκνυσι…
Συμπέρασμα πρώτο: Αυτή καθαυτή η ολοκλήρωση του διαγωνισμού, χωρίς παρατράγουδα. Η ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης και Επιλογής δούλεψε συστηματικά και πέτυχε τον στόχο της. Δεν ήταν αυτονόητο.
Συμπέρασμα δεύτερο: Κατά τη διάρκεια των μηνών που προηγήθηκαν, ο πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής εξέτασαν, όπως μαθαίνουμε, με επιμονή και ακρίβεια τα δεδομένα που είχαν στα χέρια τους. Μελέτησαν τις υποψηφιότητες και προχώρησαν στην τελική επιλογή, ακόμα κι αν δεν ήταν η πρώτη στις προτιμήσεις τους, αλλά η δεύτερη. Κι αυτό έγινε αφού εξάντλησαν τα συνταγματικά περιθώρια του νόμου.
Συμπέρασμα τρίτο: Με το αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξαν ομόφωνα δίνουν στο Εθνικό τη δυνατότητα μιας επανεκκίνησης. Αν είναι η καλύτερη ή όχι μένει να αποδειχθεί. Σε κάθε περίπτωση, οι υποψηφιότητες είχαν εξαρχής καθορίσει το πλαίσιο. Νικητής θα ήταν εις εκ των υποψηφίων – και κανείς άλλος.
Συμπέρασμα τέταρτο: Η συλλογική πρόταση (η τριπλή υποψηφιότητα) ακόμα και αν κρίθηκε αντισυνταγματική, προσέφερε υλικό για σκέψη και συζήτηση.
Συμπέρασμα πέμπτο: Το κύρος των ανθρώπων που αποτέλεσαν την κριτική επιτροπή αποδείχθηκε καθοριστικό. Κι αυτό είναι ένα πραγματικό μάθημα.
Συμπέρασμα έκτο: Με όλα τα παραπάνω δεδομένα, το ερώτημα που παραμένει αφορά την ιδεολογική αξία ενός διαγωνισμού. Αν δηλαδή μια φαινομενικά «ορθόδοξη» μέθοδος οδηγεί και σε αξιόπιστο αποτέλεσμα. Κι αν όλη αυτή η διαδικασία ήρθε για να μείνει, με βελτιωμένα χαρακτηριστικά. Γιατί έχουμε πια την εμπειρία…